Chương 241: Đông hương tiệm thịnh

Sáng mùng chín, Quỳnh nhận chín tờ lệnh ở gian bên, mỗi tờ cho một làng. Tô công đã chép xong từ đêm qua. Chín tờ xếp chồng ở góc án, tờ nào cũng cùng một khổ, cùng mấy dòng, chữ nhỏ và đều tới mức đặt chồng lên nhau, soi qua ánh sáng, dòng nọ nằm khít lên dòng kia. Lời trong tờ là lời Bệ hạ nói ở sân đình làng thứ nhất hôm mùng năm, Tô công chép lại từ sổ ngày của người họ Nguyễn, đúng từng chữ, chỉ thêm ở cuối một dòng nhỏ: người đọc tờ này là người của triều, đọc ở đình, trước mặt cả làng. – Chín làng còn lại, mỗi làng một tờ. – Tô công nói. – Làng nào người đo đã qua thì đọc cho làng ấy biết ruộng đã có chủ. Làng nào người đo chưa tới thì đọc trước, cho người ta yên lòng mà đợi. – Bẩm, tại hạ đi một mình? – Một người lính đi theo, giữ ngựa. – Ông nói. – Ông đọc to được. – Bẩm, dòng cuối ấy tại hạ có đọc không? – Đọc. – Ông nói. – Đọc đủ. Đừng thêm lời nào của ông vào giữa. Quỳnh cúi đầu. Câu ấy, y biết ông không nói vu vơ. Y vốn có tật, đọc gì trước đám đông cũng muốn chen vào một câu cho người ta cười. Ông chưa từng thấy y đọc trước đám đông lần nào. Y nhận tờ bằng cả hai tay. Cây quạt cài trong tay áo, suốt lúc đứng trước ông, y không đưa tay chạm tới nó. Y gói chín tờ vào một tấm vải dầu, buộc chéo hai lần, nhét vào ngực áo. Ra tới sân, người lính đi theo đã dắt hai con ngựa đứng chờ. Người ấy trẻ, mặt tròn, cưỡi ngựa giỏi hơn y nhiều. Ra khỏi cửa Đông được một quãng, Quỳnh hỏi người ấy đã đi đường này lần nào chưa. – Bẩm đại nhân, chưa. – Người lính nói. – Tại hạ cũng chưa. – Quỳnh nói. – Vậy hôm nay, tại hạ với ông, ai lạc trước thì người kia dẫn. Người lính ngó y, mặt ngẩn ra. Đi thêm một quãng, người ấy mới cười, cười một mình, cười tới khi tới bến đò thứ nhất. Qua đò, người lính hỏi y trong bọc vải dầu là giấy gì mà phải bọc kỹ thế. Quỳnh kể. Người lính nghe xong thì im một lúc lâu. Đi thêm một quãng, người ấy mới nói, nói như kể chuyện người khác: nhà người ấy ở một châu phía Bắc, cha mẹ cấy thuê cho một nhà trong châu từ hồi người ấy còn chưa biết đi, năm nào gặt xong cũng phải gánh hơn nửa số thóc sang kho nhà kia. Nói xong, người ấy không hỏi gì. Quỳnh cũng không hứa gì. Y không có gì để hứa. Hai người đi tiếp, tiếng vó ngựa trên đường đất khô nghe đều, nghe xa. Đồng phía Đông đầu tháng Mười Một trống trơn. Rạ đã đốt, đất đã cày ải từng vạt, lật lên những tảng đất nâu sẫm còn nguyên vết lưỡi cày. Trên mấy thửa sát đường, Quỳnh thấy những cái cọc gỗ vuông mới đóng, đầu cọc còn trắng. Thửa nào của nhà nào, y chịu. Cọc thì mới, mới tinh, gỗ còn thơm nhựa. Suốt đường, Quỳnh nghĩ tới một tờ giấy chưa từng có. Hồi tháng Tám, y đã xin một tờ chiếu dựng đền, cho mỗi châu một mái, để người ta có một chỗ mà tới. Tờ chiếu ấy không có. Bệ hạ không ban, mà cũng không ngăn ai. Y đã nghĩ về việc ấy nhiều lần, đã nghĩ tới mức tưởng mình hiểu rồi. Hôm nay y mang trong ngực áo chín tờ giấy khác, không có chữ đền nào, không có chữ thắp nào, chỉ có ruộng, thửa, người cấy. * * * Quỳnh tới làng đầu tiên phải đọc khi trời đã tối hẳn. Ngựa đi trọn từ sáng, qua hai bến đò, qua cả mấy làng đã chia, người lính đi trước dò đường dưới trăng thượng huyền. Người đo hôm nay ở một làng xa hơn về phía sông, mai mới sang được làng này. Ông từ coi đình nghe tiếng ngựa, cầm đuốc ra tận ngõ. Nghe người lính nói người của triều về đọc lệnh, ông chạy đi gõ mõ. Chưa đầy một khắc, sân đình đã kín người. Người ta mang đuốc theo, cắm quanh sân, ánh lửa đỏ nhảy trên mặt người, trên mấy cái mái ngói thấp, trên cây gạo đầu đình. Trẻ con bị đánh thức, mắt nhắm mắt mở, bám áo mẹ. Quỳnh bước lên bậc đình. Dưới sân, người ta quỳ. Y không bảo họ đứng dậy. Y mở bọc vải dầu, rút tờ của làng này ra, đọc. Y đọc to, chậm, rõ từng chữ, đọc như hồi đứng giữa sân thi đọc tên người đỗ. Đọc tới câu thửa ai đang cấy thì về tay người ấy, dưới sân có tiếng ai đó nấc lên một cái rồi nín. Đọc tới câu không được bán trước mùa gặt năm sau, có mấy người ngẩng đầu lên ngó nhau. Đọc xong, y gấp tờ giấy lại. Một ông lão quỳ ở hàng đầu chống tay ngẩng lên. – Bẩm quan. – Ông lão nói. – Quan là người đo? – Tại hạ chỉ đọc. Người đo tới sau. – Quỳnh nói. Ông lão ngó y một lúc, ngó cái áo, ngó cái quạt. – Người đo, mai người ấy sang. – Quỳnh nói thêm. – Người ấy đo, rồi đọc số. Tại hạ thì đọc chữ. Mỗi người một việc. Số thì tại hạ đọc sai, ông đừng để tại hạ đọc. Dưới sân có tiếng cười. Ông lão cũng cười, cười không ra tiếng, hai vai rung. Ông cúi đầu xuống lại. Người ta chưa về. Một người đàn bà ở hàng giữa hỏi, thửa nhà chị hai anh em chồng cấy chung, thì về tay ai. Một người đàn ông hỏi thửa nhà anh năm ngoái cấy, năm nay để ải, thì có tính là đang cấy không. Quỳnh nghe hết, không đáp được câu nào. Y bảo người đo tới sẽ hỏi từng nhà, thửa nào rắc rối thì có người của Hộ bộ xem. Y nói thế, nói thật, mà trong bụng biết mình đang đẩy câu khó sang cho người khác. Người ta gật, có người còn chắp tay vái y, y vái lại, lúng túng như người nhận nhầm quà. Đêm ấy y ngủ ở gian bên đình. Ông từ trải chiếu cho y, thắp một ngọn đèn dầu, lui ra tới cửa thì dừng, quay lại. – Bẩm quan, người đo mai sang, người ấy thế nào? – Ông hỏi. – Tiểu nhân phải nấu gì cho người ấy ăn? Quỳnh nghĩ một chút. – Ông nấu gì cũng được. – Y nói. – Chỉ đừng đưa bát to. Người ấy cầm bát to là đo cái bát trước khi ăn. Ông từ ngó y một lúc, miệng hé ra mà không nói. Quỳnh để mặc ông. Ông lui ra, đi được mấy bước còn quay lại ngó y thêm một lượt. Ngoài sân, người làng chưa về hết. Mấy người đàn ông ngồi quanh đống đuốc đã tàn, nói chuyện nhỏ. Y nằm trong gian bên, nghe được tiếng họ qua vách nứa. – Làng trên chia rồi. – Một người nói. – Mai người làng trên lên gò. – Mình chưa chia. – Chưa chia thì đã có tờ. Tờ quan vừa đọc đấy thôi. Im một lúc. Có tiếng điếu cày rít. – Thế thì mai mình cũng lên. Quỳnh nằm nghe tới lúc tiếng nói thưa dần rồi tắt. Cái gò ấy, y chưa thấy bao giờ. Từ tháng Tám, y đã nghe nói có một cái gò như thế ở giữa đồng phía Đông, nghe trong cung người ta kể, kể thêm mỗi lần một chút, tới mức y không còn biết chỗ nào là thật. Mai y sẽ thấy. * * * Rạng mùng mười, Quỳnh theo người làng lên gò giữa đồng. Trời chưa sáng hẳn. Trên đường cái, người đi thành từng tốp, từng tốp, tốp nào cũng có đàn bà, có trẻ con, có người già chống gậy. Không ai dẫn đầu. Tốp nào cũng tự đi, tự rẽ xuống bờ ruộng khi tới chỗ đường cái đi ngang gò, không ai phải hỏi lối. Có tốp từ mạn trên xuống, có tốp từ mạn sông lên. Người cầm nhang trong tay, người giắt nhang ở thắt lưng, có bà cụ ôm cả một bó trước ngực như ôm bó mạ. Quỳnh xuống ngựa, giao cương cho người lính, đi bộ theo một tốp. Gò thấp, mấy nấm mả cũ trên đỉnh, mấy bụi duối. Dưới chân gò, phía bãi cỏ, có cái mái tre lợp rơm, dưới mái là một tấm ván trơn không khắc tên ai. Lúc y tới, dưới mái đã chật. Người tới sau không chen vào được, cắm nhang ra ngoài, cắm dọc sườn gò, cắm ở mép bờ ruộng sát chân gò, cắm cả vào kẽ đất giữa mấy nấm mả cũ. Khói nhang lên thành từng sợi, sợi nọ chen sợi kia, gió bấc thổi tới thì cả đám khói ngả rạp về một phía, gió ngớt lại vươn thẳng. Tàn nhang rơi trắng cả cỏ dưới chân. Không ai khấn to. Người ta cắm nhang, vái mấy vái, lùi ra cho người sau vào. Người làng này gặp người làng kia trên bãi cỏ thì dừng lại hỏi nhau: làng ấy chia chưa, cọc đóng tới đâu, người đo tới chưa. Người làng đã chia nói, người làng chưa chia nghe, nghe xong thì gật, gật mãi, rồi hỏi tiếp một câu khác. Có người vái xong chưa về mà ngồi xuống bãi cỏ, ngồi ngó mấy nén nhang của mình cháy. Có người dắt con tới, cầm tay con cắm nhang, dạy con vái. Đứa bé vái lệch, cả nhà cười. Mấy đứa lớn hơn thì không vái, chạy quanh chân gò nhặt những que nhang đã cháy hết, gom lại thành bó, đem về cho bà làm que xỉa trầu. Một người đàn ông quát chúng, quát xong lại thôi, để chúng nhặt. Một bà cụ lưng còng, đầu chít khăn đen, đi ngang chỗ Quỳnh. Bà ngó y từ đầu tới chân, ngó lâu ở cái quạt. Bà dừng lại. – Quan ở kinh về? – Tại hạ ở kinh về. – Bẩm quan, ruộng về tay rồi, phải lên nói với mấy ông trên gò một tiếng. – Bà cụ nói. Bà nói xong thì đi, không đợi y đáp. Bà đi thẳng lên mái rơm, chen vào giữa đám người, cắm một nắm nhang vào cái bát hương sứt vành, vái ba vái, đứng một chốc, rồi chen ra. Quỳnh không thắp. Y không phải người làng, không có ruộng nào về tay. Y đứng ngoài, ở mép bãi cỏ, chắp tay, vái một vái về phía cái mái rơm, phía mấy nấm mả cũ, phía cả cái gò đang bốc khói ấy. Một người đàn ông gầy đi qua chỗ y, tay không cầm nhang mà cầm một nắm đất còn ướt. Người ấy chen vào dưới mái, đặt nắm đất lên mép tấm ván, vái một vái, lùi ra. Người đứng cạnh Quỳnh bảo, đất ấy là đất bờ thửa nhà người ấy, cái bờ mấy hôm trước mới đắp trả về chỗ cũ. Y đứng đó khá lâu. Lúc ấy, theo nết cũ, y muốn nghĩ ra một câu gì để nói đùa với chính mình cho nhẹ đi. Y không nghĩ ra câu nào. Nắng vừa hồng trên mặt ruộng thì người ta bắt đầu về. Họ về thẳng ra ruộng, không về nhà. Từ trên gò ngó xuống, Quỳnh thấy từng tốp người tản ra khắp đồng, mỗi người về một thửa, có người cúi xuống nhổ cỏ bờ, có người chỉ đứng ở góc ruộng mình, chống cuốc. Người lính đi theo dắt ngựa tới, ngó đám người ấy, ngó y, không nói gì. * * * Trưa mùng mười, Quỳnh đọc tờ thứ tư ở một làng sát bờ sông. Từ sáng tới giờ, y đã đọc thêm hai tờ ở hai làng dọc đường. Làng nào cũng có người đã lên gò từ sớm, làng nào đình cũng chưa kịp quét lá. Y đọc đủ từng tờ, đọc tới dòng cuối, không chen thêm lời nào. Giọng y đã khàn đi một chút. Làng này người đo đã qua từ hôm kia, cọc đã đóng quanh mấy thửa gần đường. Y đọc xong, người làng đứng dậy sớm hơn làng đêm qua. Họ đã nghe chuyện từ mấy hôm trước, đã thấy cọc, đã có người lên gò sáng nay về. Đọc xong tờ, có người còn hỏi y vụ sau gieo giống gì cho tốt, như hỏi một ông thầy ruộng. Y bảo y không biết, cả sân cười, y cũng cười. Ông từ làng ấy hỏi tờ lệnh có phải mang đi không. Quỳnh bảo không, tờ của làng nào để lại làng ấy, rồi trao tờ giấy tận tay ông. Ông từ đỡ bằng hai tay, mang vào trong, cất vào cái hòm gỗ sau bàn thờ, khóa lại, giắt chìa vào lưng quần. Đầu làng có một cái bến nhỏ, mấy cây cọc tre cắm xuống nước buộc thuyền, một cái quán nước lợp lá cọ. Người lính đi theo dắt ngựa ra bến cho ngựa uống nước. Quỳnh ra theo, ngồi xuống cái ghế tre của quán, gọi một bát nước chè. Bà chủ quán bưng nước ra, đặt xuống, nán lại bên bàn. Một ông già ngồi ở ghế bên kia, đang hút thuốc lào, cứ ngó mãi về phía bến. Quỳnh ngó theo. Dưới bến có một chiếc thuyền con ghé từ sáng, nằm sát mép nước, buồm cuộn lại, khoang trống, người chèo nằm ngủ trong khoang, nón úp lên mặt. Thuyền buôn ghé bến nhỏ thì phải có hàng, có người ra mặc cả. Chiếc này không có gì để bán. Trên bờ, ba người đàn ông đứng nói chuyện với mấy người làng, ăn mặc như người làng, mà đứng cách người làng một quãng, nói chuyện mà không ngồi xuống. Ông già thấy Quỳnh ngó theo mình, đặt điếu xuống, nhích ghế sang phía y, hạ giọng. – Bẩm quan, mấy người kia không phải người bên này. – Ông nói. – Thuyền ấy ở dưới xuôi lên. Từ sáng tới giờ, họ đi hỏi hết nhà nọ sang nhà kia. – Hỏi gì? – Quỳnh hỏi. Ông già ngó ra bến một lượt nữa, rồi ngó lại y. – Bẩm quan, người dưới Hoành Châu sang hỏi, ruộng bên này chia thật hay không. – Ông già nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ