Chương 234: Niên hiệu kinh tâm

Rạng mười bảy tháng Mười, ruộng ngoài cửa Nam bắt đầu gặt. Quách Trực ra tới bờ ruộng khi người gặt đã xuống được mấy thửa. Ruộng này là ruộng vua cày ba đường đầu xuân. Vụ tháng Năm, sử quán đã chép mấy dòng về nó: ngày gặt, số thóc. Vụ này y ra từ rạng, cuốn sổ con buộc trong túi vải đeo bên hông, nghiên mực bọc riêng, cây bút cài sau tai. Y đứng ở đầu bờ một lúc trước khi mở sổ. Cả một dải từ đường cái xuống tới bờ lạch vàng một màu lúa, chỗ đã gặt thì còn trơ gốc rạ, chỗ chưa gặt thì bông gục xuống, chạm cả vào lưng người gặt. Người gặt đi thành hàng ngang, lưng cúi, tay trái gom một nắm lúa, tay phải đưa liềm, cắt sát gốc, đặt nắm lúa xuống sau lưng thành từng lượm. Người đi sau gom lượm thành bó, lấy chính mấy cọng rơm dài xoắn lại làm lạt mà buộc. Trên bờ, mấy đứa trẻ chạy theo nhặt bông rơi. Tiếng liềm xoẹt xoẹt đều đều, dưới chân người gặt, nước trong chân ruộng đã cạn, đất nứt thành từng mảng. Ông lão họ Đinh làng Bãi Sậy đứng ở đầu bờ, chống nón, ngó hàng người gặt. Thấy y, lão cúi đầu chào. – Bẩm quan. Tiểu nhân gặt từ thửa ngoài vào. – Lão nói. – Thửa nào gặt xong thì gánh về sân đình mà đập, đập xong mới cân. Y gật. – Vụ này ai cấy? – Y hỏi. – Bẩm, người làng tiểu nhân cấy. – Lão nói. – Thửa nào nhà nào thì nhà ấy cấy. Vụ tháng Năm, y chưa vào sử quán. Mấy dòng về ruộng này, y đọc trong sổ năm nay, hôm đầu tiên ngồi vào án: ngày hai mươi chín tháng Ba, ba mươi tư người lính không tên xuống cấy thửa đầu tiên. Sổ không chép tên họ. Y mở sổ, chép: rạng ngày mười bảy, gặt ruộng ngoài cửa Nam, từ thửa ngoài vào. Y chép tới đó thì thấy, ở thửa thứ ba tính từ đường cái, thửa vừa gặt xong, có một người không gặt. Người ấy mặc một tấm áo xanh đã cũ, vạt dắt lên thắt lưng. Người ấy đang cắm một cái cọc tre ở góc thửa, cắm xong thì buộc vào đầu cọc một sợi dây gai, kéo dây theo bờ tới góc bên kia, cắm cọc thứ hai. Dây căng thẳng trên gốc rạ. Người ấy cúi xuống, lấy cây thước gỗ đặt dọc theo sợi dây, đo từng khúc, mỗi khúc lại lấy móng tay bấm vào dây một cái. Áo người ấy cùng một màu xanh với áo quan của y, chỉ là đã bạc, khuỷu tay sờn cả. Y đi dọc bờ tới. Người ấy đo xong cạnh thứ hai thì ngẩng lên, thấy y, thấy cuốn sổ mở trên tay y. – Các hạ ở sử quán? – Người ấy hỏi. – Bẩm, phải. – Y nói. – Tiên sinh là… – Lương Thế Vinh. – Người ấy nói. – Vinh mới tới kinh hôm rằm. Người ấy xưng tên mình với y, gọi y là các hạ. Từ hôm vào sử quán, chưa ai gọi y như thế. Y không hỏi tới từ đâu. Đêm rằm, trong cung có thêm một người, sáng mười sáu người của thư phòng sang sử quán báo một câu như thế, không thêm. Người trong cung kể với nhau: từ sáng qua tới giờ, người ấy chỉ đo. Đo sân Thái Miếu, đo hành lang, đo cổng Thái Miếu, đo bậc thềm điện. Chưa ai thấy người ấy ra khỏi cửa cung trước sáng nay. – Lương tiên sinh đo thửa này để làm gì? – Y hỏi. Người ấy rút trong ngực áo ra một tờ giấy gấp tư, mở ra. Là một trang chép lại từ sổ điền Hộ bộ, chữ nhỏ, đều, chỗ thửa thứ mười hai có đánh một dấu. – Tô công cho chép trang này. – Người ấy nói. – Thửa nào gặt xong thì đo thửa ấy, lúa còn đứng thì dây không căng được. Hai thửa đầu, Vinh đo rồi, sổ với đất khớp nhau. Thửa thứ ba, sổ ghi bốn sào. Vinh đo xong hai cạnh. Còn hai cạnh nữa. Nói xong, người ấy quay ra phía đầu bờ. – Sào ở đất này là bao nhiêu thước? – Người ấy hỏi. Ông lão họ Đinh đứng gần đó, nghe hỏi thì cúi đầu. – Bẩm, mười lăm thước. – Lão nói. – Làng tiểu nhân xưa nay vẫn đo thế. Người ấy gật, cúi xuống đặt thước dọc sợi dây. Y đứng trên bờ, chờ người ấy đo nốt hai cạnh. Người ấy đo xong, ngồi xổm trên gốc rạ, lấy một cái que vạch xuống đất mấy hàng số, xóa, vạch lại, miệng lẩm nhẩm. Một lúc, người ấy đứng dậy. – Ba sào rưỡi, thiếu một chút. – Người ấy nói. Y chép: thửa thứ ba từ đường cái, sổ ghi bốn sào, đo ra ba sào rưỡi. Y không chép chữ lệch. Y chép hai con số, để hai con số ấy đứng cạnh nhau. Người ấy đứng ở chân bờ, ngó lên. – Các hạ đọc lại cho Vinh nghe các hạ chép thế nào. – Người ấy nói. Y đọc lại dòng vừa chép. Người ấy nghe, lắc đầu. – Ba sào rưỡi, thiếu một chút. – Người ấy nói. – Các hạ chép ba sào rưỡi thì người sau đọc lại sẽ tưởng là đủ. Y chấm bút, sửa ra: đo ra chưa tới ba sào rưỡi. Người ấy nghe y đọc lại lần nữa, lần này mới gật. Y ghi thêm bên lề mấy chữ: số do Lương tiên sinh đo, để người sau đọc còn rõ ai đo. Người ấy nhổ cọc, cuộn dây, đi sang thửa thứ tư, thửa người gặt vừa ra khỏi. Mấy đứa trẻ nhặt bông bỏ dở việc, chạy theo, đứng thành một hàng trên bờ. Người ấy gọi một đứa xuống, đưa cho nó đầu dây, bảo nó giữ chặt, đứng yên ở góc thửa. Đứa trẻ giữ đầu dây bằng cả hai tay, đứng yên tới mức không dám chớp mắt. Người ấy đo tới đâu, đọc số ra tới đó, đọc khẽ. Đọc tới số thứ ba thì đứa trẻ đọc theo. Tới số thứ năm, cả hàng trẻ trên bờ đọc theo, đọc to hơn người ấy. Người ấy không bảo chúng im. * * * Gần trưa, vua ra bờ ruộng. Quách Trực thấy vua từ xa, đi bộ từ cổng thành ra, đi trước, Nguyễn Trãi đi sau một quãng, không có lọng, không có ai dẹp đường. Người đi sau vua không mở sổ ngày. Người gặt ở mấy thửa gần đường cái thấy trước. Có người buông liềm, toan quỳ xuống giữa ruộng. Vua giơ tay lên một cái. Người ấy cầm liềm lên lại, mà vẫn đứng thẳng, chưa dám cúi xuống gặt. Vua đi dọc bờ, dừng ở chỗ thửa thứ ba. Gốc rạ ở đó còn mấy cái lỗ cọc. Người cầm thước đang ở thửa thứ năm, thấy vua thì đứng thẳng lên, chắp tay, rồi lại cúi xuống đo. Vua không gọi. Vua đứng ngó người ta gặt một hồi. Y quỳ trên bờ, cách vua mấy bước, sổ mở trên hai gối. Y chép: gần trưa, vua ra bờ ruộng, đi bộ. Ông lão họ Đinh đi tới, cách vua mấy bước thì quỳ. – Vụ này được không? – Vua hỏi. – Bẩm, bông chắc hơn vụ tháng Năm. – Lão nói. – Đập xong, tiểu nhân xin cân trước mặt người của Hộ bộ. Vua gật. Y chép câu lão nói, chép đủ cả chữ cân trước mặt người của Hộ bộ. Người của Hộ bộ đã ngồi ở sân đình từ sáng, cạnh cái cân. Tới bữa, người gặt kéo nhau lên bờ, ngồi dưới mấy gốc tre đầu ruộng. Đàn bà mở mấy cái thúng ra, trong thúng là cơm nắm gói lá, muối vừng, mấy quả cà. Một người đàn bà ngó vua, ngó cái thúng, rồi bưng thúng đi tới, quỳ xuống ở mép bờ. – Bẩm, dân phụ nắm từ sáng, cơm đã nguội. – Bà nói. Vua cầm một nắm, bảo bà mang mấy nắm nữa xuống thửa thứ năm cho người cầm thước. Người cầm thước nhận cơm, cúi đầu về phía bờ ruộng chỗ vua, rồi gác nắm cơm lên bờ, đo tiếp. Vua ngồi xuống ngay trên bờ ruộng, chỗ cỏ đã bị giẫm bẹp, bóc lá, chấm muối vừng, ăn. Người đàn bà lui về chỗ cũ. Người đi sau vua cũng nhận một nắm, ngồi xuống cách vua một quãng, ăn chậm. Người gặt quanh đấy ngồi im, cầm nắm cơm trên tay mà chưa ăn. Vua ăn hết nửa nắm thì ngẩng lên, ngó họ. Họ mới cúi xuống ăn. Y chép: vua ăn một nắm cơm của người gặt, ngồi trên bờ ruộng. Mấy người gặt ngồi gần y, chân còn quấn vải, vai áo bạc. Y nghe người bên cạnh gọi họ là người mới ở Ải về. Một người trong đám ấy chìa bàn chân quấn vải cho người bên cạnh xem, cười, bảo xuống dốc còn đau chân hơn lên dốc. Chiều qua, một nghìn người đi Ải đã về tới cổng thành phía Bắc, nhà nào có người đi thì sáng nay đã có thêm một người xuống ruộng. Ăn xong, vua đứng dậy, phủi tay. Người cầm thước từ thửa thứ năm đi lên, tay cầm tờ giấy gấp tư, đứng chờ ở mép bờ. Vua ngó tờ giấy, ngó người ấy. – Bẩm bệ hạ. Thửa thứ ba thiếu. – Người ấy nói. – Thửa thứ tư cũng thiếu. Thửa thứ năm đo chưa xong. Thửa thứ mười hai trong sổ, Tô công đã đánh dấu, chỗ ấy không có đất để đo. Vua ngó ra phía cuối ruộng, chỗ bờ lạch. Vua gật. Vua quay sang phía y. – Chiều nay, ông mang tờ hôm nay sang thư phòng. – Vua nói. Y cúi đầu. Y không hỏi. Lệ sử quán không có việc mang sổ sang cho vua xem. Vua cũng không bảo mang sổ, chỉ bảo mang tờ hôm nay. Y nhớ đúng chữ ấy. Vua đi rồi, y ở lại bờ ruộng tới quá trưa. Người cầm thước ăn nắm cơm người đàn bà mang xuống, ăn đứng, một tay cầm cơm, một tay vẫn giữ đầu thước trên sợi dây. Ở sân đình làng Bãi Sậy, người ta trải phên, đập lúa, tiếng đập vọng ra tới bờ ruộng, đều như tiếng chày. Y chép số gánh vào đình. Tới lúc y về, người ta chưa cân. * * * Chạng vạng, Quách Trực mang tờ chép sạch sang thư phòng. Y về sử quán chép sạch những dòng trong ngày ra một tờ, rồi mới vào cung. Đầu tờ, y đề niên hiệu, tháng, ngày, theo lệ sử quán. Trong tờ có hai con số của thửa thứ ba, có câu ông lão họ Đinh xin cân, có nắm cơm trên bờ ruộng. Đi ngang cửa Nam, y thấy ngoài cổng mấy gánh lúa cuối cùng trong ngày đang về đình làng Bãi Sậy, đòn gánh cong xuống, rơm rụng dọc đường thành một vệt vàng. Đây là lần thứ hai y tới đây, lần đầu vì vua gọi. Trời đã sẩm, người hầu đã thắp đèn. Vua ngồi sau án. Người cầm thước ngồi ghế bên, cuộn dây gai đặt trên đùi, cây thước gác ngang hai đầu gối. Trên án có mấy tờ giấy chi chít số, chữ số nhỏ, viết thẳng từng hàng, hàng nào cũng bắt đầu ở cùng một chỗ mép giấy. Tờ trên cùng quay về phía vua, y đọc ngược được mấy chữ đầu dòng: thềm điện, cổng Thái Miếu, hành lang phía Đông. Sau mỗi chữ là một hàng số. Y không đọc tiếp. Người cầm thước đang đọc số cho vua nghe. Thửa thứ ba, thửa thứ tư, thửa thứ năm, thửa thứ sáu. Mỗi thửa hai con số, số trong sổ điền, số đo được. Bốn thửa, không thửa nào số đo được lớn hơn số trong sổ. Vua nghe, không ngắt lời. Đọc xong, người ấy gấp tờ giấy lại, đặt xuống góc án. Y quỳ xuống, đặt tờ chép sạch lên gối. – Bốn thửa ấy, thiếu cả thảy bao nhiêu? – Vua hỏi người cầm thước. – Bẩm, gần một sào. – Người ấy nói. – Thửa thứ sáu thiếu nhiều nhất. Vua ngó tờ giấy trên gối y. – Mấy thửa ấy, ông chép thế nào? – Vua hỏi. – Bẩm, chép hai con số, số trong sổ điền với số đo được. – Y nói. – Ông đọc lên. – Vua nói. Tờ chép của sử quán, y chưa đọc cho ai nghe bao giờ. Lệ không có. Mà vua bảo đọc. Y cầm tờ giấy lên, đọc từ dòng đầu, giọng đều, rõ từng chữ, như hôm y đứng giữa điện nói ngày tháng trước cả triều. – Năm Thiên Hưng thứ nhất, tháng Mười, ngày mười bảy… Người cầm thước đang đưa cây thước lên định đặt xuống mặt án. Tay người ấy dừng giữa chừng, thước còn cách mặt án một gang. Y ngừng đọc. Y không biết vì sao mình ngừng. Trong thư phòng không có tiếng gì khác. Người ấy không đặt thước xuống, cũng không rút tay về. Mặt người ấy không đổi. Chỉ có bàn tay cầm thước, các ngón tay trắng ra ở chỗ đốt. Y ngó vua. Vua không ngó y. Vua ngó người cầm thước. – Hai chữ ấy, có người nói với ta rồi. – Vua nói. Người cầm thước đặt thước xuống mặt án, rất chậm, đặt cho thẳng với mép án rồi mới buông tay. Y ngó xuống tờ giấy trong tay. Dòng đầu vẫn nằm đó, dòng y viết chiều nay theo lệ, không nghĩ gì. Y không hiểu câu ấy. Ai đã nói với vua hai chữ ấy, nói thế nào, y không biết. Câu ấy chỉ làm y nhớ tới hai chữ khác đã nằm trong sổ sử quán từ hôm tuyên án tháng Bảy, chính tay y chép, chép cả chỗ đứng của người buông ra: giết anh. Ngoài cửa sổ, trời đã tối hẳn. Ngọn đèn trên án cháy đều. Ngoài hành lang có tiếng chân người hầu đi qua, tới cửa thư phòng thì chậm lại một chốc, rồi đi tiếp. Không ai trong thư phòng bảo y đọc tiếp. Người cầm thước ngẩng lên, ngó vua. – Bẩm bệ hạ. Năm ấy thần mười tám tuổi. – Lương Thế Vinh nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ