Chương 232: Giá hoàn kinh sư

Rạng mười bốn, Tô Hiến Thành ngồi vào án ở gian bên khi đèn ngoài hành lang còn chưa tắt. Gian bên vẫn như đêm đầu ông tới. Từ hôm ấy tới nay, ông chỉ thêm một thứ: cái giá gỗ thấp kê ở đầu án, sáu ngăn, mỗi ngăn một tập sổ của một bộ, mang tới từ rạng mười sáu tháng trước. Ngăn Hộ bộ dày nhất. Trịnh Khê vào khi người hầu vừa thay bấc. Từ đêm rằm tháng trước, sáng nào lão cũng tới gian bên vào giờ này, không ai phải sai người gọi. Lão ôm hai cuốn sổ kho trước ngực, cuốn của lão ở trên, bản Hộ bộ ở dưới. Lão đặt cả hai xuống án, mở đúng trang hôm qua, đẩy sang phía ông rồi mới ngồi. Hai mươi tám buổi sáng, buổi nào cũng thế. Lão đọc bản của lão, ông dò bản Hộ bộ. Chỗ nào khác nhau thì dừng, lão chép chỗ ấy sang lề. Mấy buổi đầu, lề trang đầy chữ nhỏ. Tới cuối tháng Chín thì thưa. Từ đầu tháng Mười, có buổi lề không có chữ nào. Sáng nay lão đọc chậm hơn thường lệ, đọc tới dòng cuối thì dừng, ngẩng lên. – Bẩm, kho trong kinh với bản Hộ bộ sáng nay khớp từng dòng. – Lão nói. – Phần chuyến thóc lên Ải hôm mùng năm đã trừ. Phần lương một nghìn người đã trừ từ tháng trước. Ông gật. Ông kéo bản của lão sang, lật lại mấy trang, dò lại mấy con số ở trang chuyến thóc. Đúng. Ông đẩy trả. – Ông ghi ngày vào lề. – Ông nói. – Ghi là khớp. Lão chấm bút, ghi. Lão viết chữ khớp nhỏ hơn mọi chữ khác trên trang. Ông lấy từ ngăn trên cùng ra tờ báo Ải về tới hôm mùng bảy, trải ra mép án. Tờ ấy viết đêm mùng năm, chữ người chép sổ ngày, vuông, đều, không bỏ việc nào. Quân bên kia rút qua đèo. Năm mươi người bên kia bị bắt trên Ải được thả về đội. Lão tướng xin một nghìn người đuổi theo lên đèo, Bệ hạ bảo không đuổi theo. Mấy chục người bên kia sang còn ở trong Ải. Sáng mùng tám, ở buổi chầu không có vua, ông cho người đọc tờ ấy trước hàng quan văn. Người đọc tới dòng lão tướng xin đuổi thì ở hàng sau có tiếng xì xào. Ông nghe được mấy chữ. Một nghìn người. Ngồi trên dốc. Ngó giặc đi. Ông không ngẩng lên. Ông bảo người đọc đọc tiếp dòng sau, dòng mấy chục người trong Ải, tới dòng lương. Tiếng xì xào thôi khi người đọc tới con số lương. Dòng ấy ông đã dặn đọc chậm: lương một nghìn người đi hơn một tháng, chưa hụt bữa nào, chưa phải xin thêm hạt thóc nào dưới xuôi. Trong buổi chầu, không ai trong hàng quan văn hỏi ông câu nào. Tan chầu, có một ông quan già đi theo ông ra tới thềm. Người ấy đứng hàng sau, tóc đã bạc cả, đi chậm, tay chống vào cột hiên mà thở. – Bẩm Tô công, hạ quan xin hỏi một việc. – Người ấy nói. – Lão tướng xin đuổi mà không được, việc ấy sử quán có chép không? – Tờ báo đã đọc giữa buổi chầu. – Ông nói. – Sáng nay sử quán có người quỳ ở góc thềm. Người ấy chắp tay, lui về. Cũng sáng mùng tám, người coi ngục phía Đông lên báo: người tù già chết đêm mùng bảy, sốt từ mấy hôm trước. Ông cho thầy thuốc xuống xem, cho người báo về nhà người ấy, cho chôn theo lệ. Trước khi viết, ông xuống ngục một lần. Gian ngục ấy hẹp, một ô cửa nhỏ trên cao, chỗ người ấy nằm đã quét sạch. Người coi ngục đứng ở cửa, đợi ông hỏi. Ông hỏi người ấy ăn được mấy bữa trong ba hôm cuối. Người coi ngục thưa ăn cháo, mỗi ngày hai lần, hôm cuối không ăn. Ông ghi số ấy vào một tờ riêng rồi mới lên. Lúc người ấy còn sống, ông chưa gặp lần nào. Tên người ấy, ông đọc được trong sổ án, mấy hôm đầu ngồi ở gian bên. Chiều hôm ấy ông viết tờ gửi lên Ải. Ông viết sổ kho, chuyến thóc, ruộng ngoài cửa Nam. Dòng cuối ông viết về người tù già, viết bằng đúng ngòi bút ấy, đúng cỡ chữ ấy. Ông gấp tờ báo lại, cất vào ngăn. – Trưa nay ta ra ruộng cửa Nam. – Ông nói. – Bẩm. – Lão nói. Lão đứng dậy, ôm hai cuốn sổ lên, lui ra. * * * Trưa, Tô Hiến Thành ra ruộng ngoài cửa Nam. Ruộng ấy, vụ đầu đã gặt hồi tháng Năm. Gặt xong, người làng ngoài cửa Nam cấy lại ngay, giống lúa muộn, cấy dày. Giờ lúa đã chín. Bông trĩu, gục xuống, gió từ phía sông thổi qua, cả mặt ruộng nghiêng một lượt rồi đứng lại. Đất dưới chân lúa đã ráo nước. Ông lão họ Đinh làng Bãi Sậy đợi ông ở đầu bờ, nón cầm tay. Từ tháng Ba, lão coi ruộng này. Thấy ông tới, lão cúi đầu, rồi đi trước dẫn đường, đi dọc bờ. Đi được một quãng, lão dừng ở một góc ruộng sát đường cái, chỉ xuống. – Bẩm quan lớn, chỗ này tháng Ba Bệ hạ cày ba đường đầu tiên. – Lão nói. – Đường thứ nhất cong, tới đường thứ ba thì thẳng. Ông ngó xuống. Chỗ ấy giờ cũng là lúa, chín đều với những khóm quanh nó, không còn đường cày nào để thấy. Ông đứng lại một chốc, rồi đi tiếp. Ông cầm theo cuốn sổ điền của Hộ bộ, trang ruộng ngoài cửa Nam. Sổ chép từ trước khi có giặc, giấy đã úa, mép sờn. Ông vừa đi vừa ngó sổ, ngó ruộng. Sổ ghi từ đường cái xuống tới bờ lạch có mười hai thửa, thửa nào cũng ghi tên chủ, ghi sào ghi thước. Ông đi hết bờ, đếm bờ ngang. Mười một thửa. Thửa cuối cùng trong sổ, sát bờ lạch, không có trên mặt đất. Chỗ ấy chỉ có cái bờ lạch đắp lại hồi tháng Ba, đất mới, cỏ chưa kín. Ông dừng ở cuối bờ, mở sổ ra, chấm một chấm mực nhỏ cạnh thửa thứ mười hai. Ông không đo. Ông ghi bên lề: sổ có, ruộng không thấy. – Thửa thứ mười hai, sổ ghi chủ là cái tên này. – Ông nói, rồi đọc cái tên trong sổ lên. – Ông có biết nhà ấy? Ông lão họ Đinh nghĩ một chốc. – Bẩm, tiểu nhân không biết. – Lão nói. – Làng tiểu nhân với mấy làng quanh đây, từ đời ông tiểu nhân, chưa có nhà nào tên ấy. Ông gấp sổ lại. – Bẩm quan lớn. – Ông lão họ Đinh nói. – Nắng thêm ba hôm nữa thì hạt chắc đều. Tiểu nhân xin gặt từ hôm mười bảy. Ông ngó mặt ruộng. Ông ngó trời. Trời cao, xanh, không một đám mây nào về phía Tây. – Mười bảy gặt. – Ông nói. Lão cúi đầu. Ở đầu bờ phía trong, mấy người làng ngồi xổm quanh một viên đá mài, mài liềm, mài xong lại lấy ngón tay cái miết thử lưỡi. Nghe ông nói ngày, họ ngẩng lên ngó nhau, rồi cúi xuống mài tiếp. – Vụ tháng Năm, mười một thửa ấy được bao nhiêu thóc? – Ông hỏi. – Bẩm, nhà nào biết nhà nấy. – Ông lão họ Đinh nói. – Không ai cân chung. – Gặt thửa nào, ông cho đong thửa ấy riêng. – Ông nói. – Đập ở đình. Người của Hộ bộ ra đứng cân. Từ phía cổng thành có người đi xuống, bước nhanh, vạt áo xắn một bên. Quỳnh. Y đi dọc bờ tới, tới cách ông mấy bước thì đi chậm lại, chắp tay. – Bẩm Tô công. Người của trạm vừa vào cổng thành phía Bắc. Xa giá đã qua trạm bên đường từ rạng, chiều nay về tới. – Quỳnh nói. – Tại hạ đã báo lên mặt thành. Ông gật. Quỳnh chưa lui ngay. Y đứng đó, ngó ông thêm một chốc. Từ đêm rằm tháng trước, mỗi lần đứng gần ông, Quỳnh vẫn ngó ông như thế. – Về bảo người ở gian bên mang áo cho ta. – Ông nói. – Ta ra thẳng cổng. Quỳnh cúi đầu, quay đi. * * * Quá giờ Mùi, Tô Hiến Thành đứng dưới vòm cổng thành phía Bắc. Ông đứng đúng chỗ hôm mười sáu tháng trước Bệ hạ dặn ông đứng, sát cột đá bên trái, nửa trong vòm, nửa ngoài vòm. Đám quan văn đứng sau ông mấy bước. Có mấy người hôm mùng tám xì xào ở hàng sau. Ông không quay lại xem là những ai. Nắng chiều xiên vào vòm, đổ bóng cổng dài ra tới mép hào. Trên mặt thành, Phạm Ngũ Lão đã dàn lính phiên chiều ra hai bên đầu cổng, còn y thì đi một quãng ngắn trên đầu vòm, đi tới rồi đi lui, mắt không rời con đường cái. Gần giờ Thân, đầu đường hiện ra mấy chấm. Ông đếm. Bốn con ngựa, một người đi bộ. Người đi bộ cao hơn ngựa. Ngựa đi đầu đi thong thả, không phi. Bệ hạ xuống ngựa ở ngoài hào, dắt ngựa qua cầu, tới chân vòm thì trao cương cho người giữ ngựa chạy ra đón. Áo đi đường bám bụi tới đầu gối. Mặt gầy hơn hôm đi, da sạm hơn. Ông bước ra một bước, chắp tay. – Bẩm Bệ hạ. Sổ kho đủ. Ngục thiếu một người. – Tô Hiến Thành nói. Sau lưng ông, đám quan văn im bặt. Chữ Bẩm ấy, từ hôm tới kinh, ông chưa nói lần nào. Bệ hạ ngó ông. – Tờ của ông, ta đọc ở Ải rồi. – Vua nói. Ông cúi đầu. Ngoài câu ấy, Bệ hạ không nhắc tới người thiếu ấy. Ông cũng không thưa thêm. Ông lùi lại, nhường đường. Bệ hạ đi qua chỗ ông, đi vào dưới vòm. Đi ngang đám quan văn, Bệ hạ không dừng. Ông quan già hôm mùng tám hỏi ông ở thềm cúi thấp hơn những người đứng quanh. Nguyễn Trãi xuống ngựa ngay sau. Y dắt ngựa qua cầu, cuốn sổ ngày gói trong bọc vải buộc sau yên. Đi ngang qua ông, y cúi đầu chào. Ông đáp. Hai người không nói câu nào. Con ngựa thứ ba là của Phan Trung. Lão tướng không xuống ngựa ngoài hào như hai người trước. Lão đội mũ trụ, dây buộc dưới cằm, ngồi thẳng trên yên, cho ngựa đi từng bước qua cầu, qua chỗ ông đứng, qua vòm cổng. Lão không ngoái. Ông ngó theo lưng lão. Sau lưng ông có người khẽ tặc lưỡi. Không ai tiếp lời. Ông không quay lại. Dã Tượng với Thạch Sanh vào sau cùng, người đi bộ dắt theo con ngựa của trạm mà người tiều phu vừa xuống, cái đàn buộc chặt trên lưng người tiều phu. Đám quan văn tản ra. Ông đi bộ theo vào trong thành. Ở chân bậc lên mặt thành, ngay phía trong cổng, người trên mặt thành đã xuống đứng chờ, giáo cầm tay. Bệ hạ dừng lại trước y. – Một nghìn người, chiều mười sáu về tới. – Vua nói. – Bẩm bệ hạ. Mạt tướng cho dọn doanh từ mai. – Y nói. Người trong phố nghe tin từ trưa đã ra đứng kín hai bên đường. Bệ hạ đi bộ giữa hai hàng người, người giữ ngựa dắt ngựa theo sau. Hai bên đường, người ta quỳ xuống từng quãng, quãng gần trước, quãng xa sau. Bệ hạ không dừng, cũng không bảo ai đứng dậy. Tới đầu phố, Bệ hạ mới lên ngựa, đi về phía cung, người chép sổ ngày đi sau. Ông theo vào cung, về gian bên. * * * Tối, Tô Hiến Thành ngồi lại ở gian bên một mình. Trịnh Khê đã về. Người hầu thắp hai ngọn đèn rồi lui. Bên kia vách, thư phòng có đèn. Từ chập tối, có tiếng người nói khẽ ở bên ấy, một giọng trầm, đều, đọc từng đoạn, ngừng, rồi đọc tiếp. Ông nhận ra giọng Nguyễn Trãi. Y đọc lại cho Bệ hạ những ngày ở Ải. Giọng Bệ hạ thỉnh thoảng chen vào, ngắn, một hai chữ. Có một lần giọng đọc dừng lâu, rồi đọc lại đúng đoạn vừa đọc. Bệ hạ không sai người gọi ông sang. Ông không đợi gọi. Ông mở sổ thóc thuế, dò tiếp từ trang hôm qua. Các lộ phía Nam, thóc thuế năm nay về được hơn một nửa. Gặt xong ruộng quanh kinh thì thêm một phần. Một nghìn người về tới kinh chiều mười sáu, lương trong bao còn đủ mấy hôm, kho trong kinh không phải xuất thêm trước hai mươi. Ông ghi những số ấy vào một tờ giấy riêng, kẹp vào sổ. Ông ghi thêm một dòng: mười bảy, gặt ruộng ngoài cửa Nam. Dưới dòng ấy, ông chép lại cái tên trong sổ điền, cái tên không ai trong làng biết, chép đủ từng nét. Ông viết thêm một tờ cho Hộ bộ: rạng mười bảy, người của bộ ra đình làng Bãi Sậy, đứng cân. Gần canh hai, giọng đọc bên kia vách thôi. Có tiếng ghế xô, tiếng chân đi ra hành lang, tiếng cửa thư phòng khép. Gian ấy tối đi. Ông dò nốt trang đang dở rồi mới gấp sổ, đứng dậy, ra cửa sổ, kéo hé cánh cửa. Qua khoảng sân giữa, mái Thái Miếu đen trên nền trời. Ngọn đèn dưới mái cổng Thái Miếu vẫn cháy, tối nào cũng thế. Sau ngọn ấy, trong lòng điện, qua mấy kẽ ván cửa, có ánh sáng vàng. Không phải một ngọn. Ánh ấy đều, đầy, như mấy ngọn đèn treo dưới xà đều đã thắp. Đêm rằm tháng trước, ông lên từ dưới địa thất, đi qua lòng điện ấy, đèn dưới xà sáng cả ba ngọn. Hôm sau, người hầu trong điện nói với ông lệ ở đây: đêm rằm, đèn dưới xà để cháy suốt đêm, đêm thường thì tắt từ chập tối. Đêm nay chưa phải rằm. Ông đứng ở cửa sổ một lúc. Ông không sai người hầu sang hỏi. Ông khép cửa lại, ngồi xuống, mở sổ ra lần nữa. Đêm mười bốn, đèn trong Thái Miếu cháy tới khuya.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ