Chương 230: Khứ lưu tự trạch

Tối mùng mười, trong Ải vừa ăn cơm xong thì có người của trạm leo dốc lên cửa phía Nam. Nguyễn Trãi nhận tờ giấy ở gian trại cạnh cổng. Người của trạm còn thở chưa ra hơi, đưa tờ giấy bằng hai tay, nói: “Bẩm, tờ của Tô công.” rồi lui ra hiên ngồi bệt xuống. Tờ giấy gấp nhỏ, bọc ngoài một lớp vải dầu, buộc dây gai. Y gỡ dây, mở lớp vải, đặt tờ giấy lên án trước mặt vua, rồi lùi về chỗ của mình. Vua đọc. Y không ngó vào chữ. Y ngó cái đèn, ngó tay vua đặt trên mép giấy. Tay vua không lật, không gõ. Đọc xong một lượt, vua đẩy tờ giấy sang phía y. Chữ Tô công, y chưa thấy bao giờ. Chữ nhỏ, đều, không nét nào thừa. Tờ giấy chỉ có mấy dòng. Sổ kho dưới kinh đã đối xong với bản Hộ bộ, chỗ lệch đã ghi. Chuyến thóc lên Ải đã đi từ bến hôm mùng năm. Ruộng ngoài cửa Nam lúa đã ngả vàng, quãng giữa tháng thì gặt. Không có lời hỏi thăm. Dòng cuối cùng, chữ không đổi, nhỏ và đều như mấy dòng trên. Lương Uyên chết trong ngục đêm mùng bảy. Già, sốt. Y đọc dòng ấy, rồi đặt tờ giấy xuống mép án, đúng chỗ vua đã đẩy sang. Vua không nói gì về dòng ấy. Y để yên. Y lấy cuốn sổ ngày, chép mấy việc trong tờ giấy, chép dòng cuối đúng như Tô công viết. Lê Mẫn ngồi ở đầu án, cuốn sổ đếm người với cuốn sổ kho để chồng lên nhau. Viên phó trấn thủ chờ vua đọc xong rồi mới mở sổ. – Bẩm bệ hạ. Chuyến thóc đã vào kho từ tối mùng chín. – Gã nói. – Bảy mươi tư người ở góc sân phía Bắc vẫn ăn vào kho ấy. Mạt tướng đã tính cả họ vào. Vua gật. – Trong số ấy, trấn binh bao nhiêu? – Vua hỏi. – Bẩm, năm mươi tư. Còn hai mươi là người áo màu tro. – Gã nói. Mai vua rời Ải. Bảy mươi tư người bên kia sang thì vẫn ở đây, ăn kho của người ở lại. Việc ấy, đêm nay phải có một câu. Vua ngồi im một chốc, ngó tờ giấy của Tô công trên mép án. – Mai ta đi. – Vua nói. – Những người ở góc sân, ta định để họ tự chọn, về hay ở. Kho đã có thóc, người ở lại thì kho nuôi được. Không ai trong gian trại lên tiếng ngay. Y biết đến lượt mình. Có một điều phải có người nói ra cho thành lời trước khi quyết, để sau này khỏi có người bảo là chưa ai nói. – Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Người về qua đèo, tới trấn thì bên ấy coi là người đã bỏ trại, đã sang bên này. Sáng hai mươi chín, ba người bỏ trại bị bắt lại đã bị chém trước hàng gậy. Thần không biết bên ấy sẽ làm gì với mấy chục người tự đi về. Thần biết chắc một điều: họ không được đón như người đi lính về. Vua ngó y. – Họ biết điều ấy không? – Vua hỏi. – Bẩm Bệ hạ, họ biết hơn thần. – Y nói. – Vậy để họ chọn. – Vua nói. Y cúi đầu, không nói thêm. Y không xin vua đổi ý. Vua quay sang viên phó trấn thủ. – Người về, mỗi người một túi gạo của kho. – Vua nói. – Người ở, ăn như người phương Bắc ở lại. – Bẩm. – Gã nói. Gã ghi vào cuốn sổ kho một dòng, gấp sổ lại. Phan Trung ngồi ở cuối gian, chỗ gần cửa, từ lúc vào tới giờ chưa mở miệng. Lão ngồi thẳng lưng, hai tay úp lên gối, mắt ngó xuống mặt án. Lúc vua nói “mai ta đi”, lão không ngẩng lên. Lúc vua nói “để họ chọn”, lão cũng không ngẩng lên. Vua cũng không ngó về cuối gian. Y mở cuốn sổ ngày ở trang mùng mười, chép quyết của vua. Dưới quyết ấy, y chép thêm một dòng nhỏ: lão tướng quân có mặt, không nói. Y không chép vì sao. * * * Gần canh hai, Nguyễn Trãi theo vua ra góc sân phía Bắc. Trăng đã quá nửa vành, treo cao trên đỉnh vách núi, rọi xuống nửa cái sân. Góc sân phía Bắc nằm trong bóng tường, chỉ có một bó đuốc cắm ở cột hiên. Bếp của Diêu Cửu đã tắt, cái nồi úp trên bệ. Gã ngồi trên bậc bếp, hai tay kẹp giữa hai gối, lưng quay vào bếp, ngó ra sân. Dưới mái hiên, những người bên kia sang đã nằm, nằm sát nhau từng dãy, người nằm ngoài cùng gối đầu lên cánh tay. Thấy vua tới, người nằm gần nhất chống tay ngồi dậy. Người bên cạnh ngồi dậy theo. Chẳng mấy chốc cả dãy hiên đã ngồi dậy hết, không ai nói, chỉ có tiếng chiếu cọ dưới lưng người. Gã trung niên mất nửa vành tai từ đầu hiên đi ra, đứng sau vua một bước, cách y một bước. Gã nghiêng đầu, bên tai còn lành quay về phía vua, chờ. Vua đứng giữa sân, chỗ ánh đuốc với tới. Vua nói chậm, từng câu ngắn, ngừng sau mỗi câu cho gã trung niên nói lại. – Ai muốn về, rạng mai ra cổng phía Bắc. Ai ở, thì ở với ông già giữ Ải. – Vua nói. Gã trung niên nói lại. Giọng gã không to, mà dưới mái hiên im tới mức y nghe được cả tiếng bó đuốc nổ lách tách. – Về bên ấy, tới trấn, có thể bị coi là bỏ trại. Ở bên ấy, ta không che được cho ai. – Vua nói. – Người ở lại thì làm việc như những người phương Bắc ở đây từ tháng Hai. Gã nói lại. Lần này gã nói lâu hơn vua, nói thêm mấy chữ, có lẽ là chữ để người nghe hiểu “tháng Hai” là những ai. Y không nghe ra tiếng bên ấy. Y nghe ra chỗ gã ngừng, chỗ gã nói chậm lại. Dưới hiên, người ta ngó nhau. Ở dãy ngoài cùng có người hỏi gã trung niên một câu. Gã đáp ngắn, không quay sang hỏi vua. Người đứng dậy trước là người gầy thấp. Người ấy đứng ở đầu dãy thứ hai, chỗ hai mươi người áo màu tro nằm. Mấy cây gậy tre của họ dựng nghiêng vào vách sau lưng. Người ấy nói một câu ngắn, giọng khàn, không ngó vua, ngó gã trung niên. – Bẩm bệ hạ. Người ấy nói hai mươi người áo màu tro ở. – Gã trung niên nói. – Không ai trong hai mươi người ấy về. Vua gật một cái. Người gầy thấp ngồi xuống lại. Những người cùng dãy để người ấy ngồi yên, không gặn lại câu nào. Ở hai dãy hiên bên kia, chỗ những người mặc áo trấn binh, người ta hỏi nhau khẽ. Có người cúi đầu sát vào người bên cạnh. Có người ngồi im, hai tay ôm đầu gối, ngó cái bó đuốc. Có một người đứng hẳn dậy, ngó về phía cổng, rồi lại ngồi xuống. Không ai nói to. Vua không hỏi ai. Vua đứng đó thêm một chốc, rồi quay đi. Gã trung niên không theo vua về. Gã ở lại rìa sân, chỗ ánh đuốc không với tới. Câu ấy, tháng Hai gã đã được hỏi một lần trên cái Ải này, và gã đã ở. Y về gian trại, mở sổ ngày, chép: canh hai, góc sân phía Bắc, vua nói hai câu, gã trung niên nói lại. Y không chép ai đứng dậy trước. Việc ấy mai mới có số. * * * Rạng mười một, Nguyễn Trãi ra cổng phía Bắc khi trời còn xám. Lý Ông Trọng đã ở đó trước. Người cầm trường thương đứng dưới vòm, cây thương dựng bên mình. Hai lính Ải cũ đẩy hai cánh cổng, cánh gỗ mở ra từng chút, ánh sáng đầu ngày lọt vào, trải dài trên nền đá. Tối qua, sau khi vua quyết, người ấy đã sai một người lính chân chắc lên đỉnh đèo, mang lời dặn cho hai người ngồi ở đó: người bên kia sang, nay đi về, tay không, mỗi người một túi gạo, không ai chặn. Người lính ấy đi từ canh ba, đường đêm, giờ này chắc mới tới lưng chừng đèo. Những người về xếp hàng dọc chân tường mặt trong, từ dãy chum tới tận vòm cổng. Họ không mang gì nhiều, người cầm cái bát, người khoác tấm áo đắp. Giáo thì không người nào mang. Ở đầu hàng, gã người làng biên giới đứng cạnh mấy bao gạo kho Ải đã mở miệng, phát cho mỗi người ra tới đó một túi nhỏ buộc sẵn. Tháng Hai, chính gã cũng được phát hai bát gạo mà về bên kia, tháng Bảy lại tìm lên cái Ải này. Gạo của kho, viên phó trấn thủ cho đong từ đêm qua, năm mươi tư túi, đúng số trấn binh. Người cầm trường thương lùi vào sát vách vòm, để lối cổng trống trơn cho người đi qua. Y đứng ở chỗ cuối hàng, không đếm. Y nhìn mặt. Sau mấy ngày ăn kho Ải, mặt họ đã đầy lên một chút. Có người, tới vòm cổng, dừng lại một bước, quay đầu ngó về phía dãy hiên góc sân, nơi mấy người cùng trại với mình còn ngồi, rồi mới bước ra. Có người không quay lại. Có hai người, suốt mấy đêm nay y thấy nằm sát nhau ở cùng một chỗ dưới hiên, y đoán là người một làng. Sáng nay một người ra hàng, một người ngồi lại. Tới vòm cổng, người đi quay lại, giơ tay một cái. Người ngồi lại không giơ tay, chỉ gật đầu. Ở dãy hiên ấy, hai mươi người áo màu tro ngồi thành hàng, gậy tre đặt ngang trên gối. Họ không ra tiễn. Mấy người mặc áo trấn binh ngồi lẫn với họ, ở cuối hàng, cúi đầu. Y nhìn họ một lần, không hỏi tên. Gã trung niên mất nửa vành tai đứng ở mép vòm, mỗi người đi qua, gã nói một câu ngắn bằng tiếng bên ấy. Câu nào cũng ngắn. Y không nghe ra gã nói gì. Khi người cuối cùng qua vòm, có tiếng gấp sổ ở sau lưng y, rồi tiếng chân đi tới chỗ vua đứng ở chân bậc. – Bẩm bệ hạ. Bốn mươi sáu người về. Hai mươi tám người ở. – Lê Mẫn nói. Vua gật. Cạnh mấy bao gạo ở chân vòm còn tám túi buộc sẵn, chưa ai nhận. Y mở sổ ngày, chép đúng hai số ấy, chép thêm: cả bốn mươi sáu người về là trấn binh, hai mươi tám người ở có hai mươi người áo màu tro. Vua lên mép tường. Y lên theo, đứng sau vua. Ngoài cổng, hàng người về đi qua bãi đá, xuống chân dốc, đi qua đồng trống. Đồng trống không còn lều, cỏ đã mọc lên giữa mấy vệt tro bếp cũ. Người đi đầu không quay lại. Hàng người đi thưa, có chỗ hai ba người đi sát nhau, có chỗ một người đi một mình, cách người trước một quãng. Lên tới chân con đường đá, hàng người co lại, ngoằn ngoèo theo đường. Người cuối cùng lên tới chỗ con đường chìm vào bóng núi thì y không thấy nữa. * * * Giữa buổi, Nguyễn Trãi dắt ngựa ra cửa phía Nam. Đoàn một nghìn người đã đi từ rạng. Trên con dốc phía Nam, chỗ đoàn đóng từ hôm hai mươi hai tháng trước, chỉ còn những vòng tro bếp, đất bị giẫm bằng, mấy cọc tre cắm lại. Ở dưới xa, gần chỗ con đường cái uốn vào chân đồi, còn thấy đuôi đoàn đi chậm, những gánh nặng nhấp nhô. Vua lên ngựa ở cửa phía Nam. Lý Ông Trọng đứng ở cửa, cây thương dựng, không tiễn ra ngoài cửa một bước. Viên phó trấn thủ đứng sau người cầm trường thương, ôm cuốn sổ kho. Dã Tượng đã ra trước, đứng ở đầu dốc, côn vác vai. Thạch Sanh đứng sau người dắt voi, cái đàn buộc sau lưng, không gảy. Phan Trung ra sau cùng. Lão dắt ngựa ra khỏi cửa, đứng cạnh ngựa, chưa lên. Lão ngó xuống con dốc một lần, chỗ đoàn của lão đã đóng. Vua ngồi trên lưng ngựa, ngoảnh lại. – Lão tướng đi với ta. – Vua nói. Lão tướng không đáp. Lão nắm yên, nhún một cái, lên ngựa. Ngồi yên rồi, lão thúc ngựa đi tới, dừng ở sau ngựa vua một quãng, không gần hơn, không xa hơn. Đoàn nhỏ xuống dốc. Vua đi trước, y đi sau vua, lão tướng đi sau y, người dắt voi đi bộ bên cạnh, người tiều phu cưỡi con ngựa của trạm, cái đàn sau lưng. Mỗi khi đường dốc gắt, người tiều phu cúi rạp xuống, hai tay ôm lấy cổ ngựa, tới chỗ bằng mới ngồi thẳng lên. Đường dốc đá, ngựa đi từng bước, móng gõ xuống đá nghe khô. Tới một khúc ngoặt, phía dưới mở ra, y thấy được mấy nóc nhà Nà Lừa nằm dưới chân đồi. Vua không dừng ngựa. Y cũng không dừng. Xuống chừng nửa dốc, có một người đang đi lên. Đi chậm, chống một cây gậy, chân trái bước ngắn hơn chân phải. Sau lưng đeo một cái gùi nhỏ, miệng gùi thò ra mấy bó nhang. Nông Bách đứng lại bên đường khi ngựa vua tới gần. Ông già giữ Ải hẳn đã rời bản từ lúc gà gáy, lên dốc tới giờ mới được nửa đường. Ông không quỳ. Ông đứng sát vách đá, hai tay chống lên đầu gậy, cúi đầu. Vua cho ngựa dừng lại. – Hai mươi tám người ở lại, ta đã bảo họ ở với ông. – Vua nói. Ông già ngẩng lên, nghe xong, cúi đầu lần nữa. – Bẩm bệ hạ. Tiểu nhân về giữ Ải. – Nông Bách nói. Vua gật, cho ngựa đi tiếp. Y đi ngang qua ông già, cúi đầu chào. Ông già cúi đầu đáp. Đi qua một quãng, y ngoảnh lại một lần: ông già đã quay lưng, chống gậy lên dốc, mỗi bước một chậm, về phía cái cổng mà từ chỗ này đã không còn thấy. Lúc y quay lên, lão tướng vẫn ở chỗ cũ. Lão ngồi thẳng trên yên, mắt ngó con đường trước mặt, không ngó sang vách đá, không ngó lên trời. Suốt quãng dốc ấy, lão tướng đi sau ngựa vua một quãng, không nói câu nào.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ