Tới trưa, đồng trống đã vắng quá nửa.
Từ nóc cổng, hắn thấy rõ cái trại bên kia dỡ đi từng phần, từ đầu trại vào giữa, từ giữa ra tới chân con dốc phía Bắc. Chỗ nào lều đã dỡ, đất lộ ra một màu khác, nhạt hơn, loang lổ những vệt tro. Con đường đá lên sườn núi từ sáng tới giờ không lúc nào trống. Đầu quân đã lên khuất vào bóng núi từ giữa buổi. Giờ trên đường chỉ còn một dải người dài, đi chậm, chỗ dày chỗ thưa, như sợi dây ai thả lỏng tay.
Cuối dải người, bước đi chậm hơn cả. Hắn thấy được những gánh nặng trên vai phu, những người đi hai người dìu một, những chỗ cả dải người phải dừng lại vì một người ngồi bệt xuống giữa đường. Sau đuôi quân, ở chỗ con đường bắt đầu rời khỏi đồng trống, còn hai đội đứng thành hàng, giáo dựng, chưa động, và một người trên lưng ngựa ô.
Thạch Bá Khôn chưa lên đèo.
Lúc rạng, hắn đã thấy người ấy ở đó. Năm mươi người ra khỏi cửa nhỏ, từng người một, xuống bãi đá, xuống chân dốc, đi thành một hàng qua đồng trống. Tới trước con ngựa ô, cả hàng dừng một hồi. Từ trên này, hắn không nghe được dưới ấy nói gì, không phân ra ai với ai. Xong cả hàng đi tiếp về phía Tây trại. Người trên ngựa không quay theo họ. Người ấy ngồi đó, ngó lên phía cổng, tới tận bây giờ. Năm mươi người về tới đội đã lâu, hai đội ấy vẫn chưa động.
Ở góc phía Tây mặt tường, Thạch Sanh ngồi tựa vào đá, cái đàn để ngang trên gối, tay đặt lên thân đàn mà không gảy.
Phan Trung lên nóc khi người cuối cùng trong năm mươi người đã ra khỏi cửa nhỏ. Lão đứng cạnh hắn ở mép tường, hai tay đặt trên mép đá. Suốt buổi sáng, lão chỉ ngó xuống. Lúc năm mươi người đi qua đồng trống về phía trại, lão ngó theo họ. Lúc hai đội cuối dàn ra ở chân đường lên đèo, lão ngó hai đội ấy lâu hơn. Tới giờ, lão quay sang hắn.
– Bẩm bệ hạ. Đuôi quân bên kia đi chậm, toàn người ốm với phu gánh. Lão phu xin một nghìn người, đuổi tới đỉnh đèo. – Phan Trung nói.
Hắn không đáp ngay.
Một nghìn người. Đầu xuân, lúc người ấy rút khỏi chân thành, lão tướng cũng đã xin đúng chừng ấy người để lên đánh cái Ải này, phòng khi bên ấy để lại ít quân giữ. Hôm ấy hắn không để lão đi, vì kinh không còn thóc mà nuôi một nghìn người đi xa. Hôm nay thóc có, người có, cổng ở ngay dưới chân.
Lão nói tiếp, giọng không to, đều, từng ý một. Hai đội cuối kia là đoạn hậu, giáp đủ, mà người cầm quân ở với hai đội ấy. Người ốm với phu đi trước hai đội ấy, trên một con đường đá chỉ vừa hai người. Một nghìn người của đoàn ra khỏi cổng lúc này, tới chân đường lên đèo trước khi hai đội kia lên được nửa dốc. Đoạn hậu phải quay lại mà đánh dưới chân dốc, lưng là cả dải người ốm trên đường hẹp, không lùi được. Ngựa, cờ, bao lương còn lại trên vai phu. Và người ngồi trên lưng ngựa ô. Lương đoàn còn tới quãng hai mươi tháng Mười, đi một ngày, đánh một trận, về, không hụt bữa nào.
– Mùa đông năm ngoái, người ấy đi khỏi cửa Đông được. – Lão nói. – Lần này đường hẹp.
Hắn ngó xuống chỗ hai đội cuối. Từ trên này, chỗ ấy hiện ra rõ. Lão tướng nói đúng.
– Để bên kia đi, thì cái công lão tướng vừa nói, không ai lấy. – Hắn nói. – Lão tướng không bằng lòng, ta biết. Một nghìn người dưới dốc phía Nam lên đây đã nửa tháng, chưa ra khỏi cổng lần nào. Mà đánh dưới chân dốc, người của lão tướng cũng có người không về.
Lão không đáp.
– Đuổi, thì phải mở cổng lớn, ra khỏi cổng khi bên kia còn ở dưới chân đèo. – Hắn nói. – Mà hôm mùng ba, ở cửa nhỏ, trước mặt người ấy, ta đã nói một câu. Ta đuổi, câu ấy thành câu ta không giữ, cả câu trong thư hôm hai mươi cũng thế. Từ nay về sau, ta nói với bên ấy câu gì nữa, ai tin.
Lão không cúi đầu. Lão ngó hắn, mắt không chớp, chờ thêm.
Hắn ngó xuống người ngồi trên lưng ngựa ô, ở đuôi đồng trống.
– Ta đã nói với người ấy: rút thì không ai đuổi. – Vua nói.
Hắn biết cái hắn vừa để đi. Người ngồi trên lưng ngựa ô kia về được tới nhà thì còn cầm quân. Có ngày người ấy sẽ lại xuống con đường đá này, có khi không phải với trấn binh đói. Lão tướng nói “lần này đường hẹp” là nói tới chuyện ấy. Hắn nghe ra.
Lão tướng đứng đó một chốc. Đoạn lão đưa tay lên cằm, gỡ dây buộc mũ trụ. Lão nhấc cái mũ khỏi đầu, ôm vào cạnh sườn. Tóc lão bạc, ướt mồ hôi, bết vào thái dương. Lão không nói câu nào. Lão quay đi, xuống bậc, đầu trần.
Dưới đồng trống, người trên lưng ngựa ô vẫn ngồi đó, ngó về phía cổng.
* * *
Chiều, hắn xuống gian trại cạnh cổng.
Lý Ông Trọng đã ở đó. Y đứng dậy khi hắn vào, kể lại một lượt việc buổi sáng, ngắn: năm mươi người ra cửa nhỏ từ rạng, từng người một, tay không, mỗi người một túi gạo của đoàn, không người nào phải ở lại, không người nào quay vào. Cửa nhỏ đã cài từ lúc người cuối ra. Nông Bách ngồi ở chốt từ đầu tới cuối, người cuối ra rồi mới đứng dậy. Y kể xong thì đứng chờ.
– Được. – Hắn nói.
Nguyễn Trãi ngồi ở góc án, cuốn sổ ngày mở trước mặt. Ông viết, chậm. Hắn không hỏi ông viết gì. Hắn thấy ông viết ngày, rồi một dòng ngắn, rồi để bút xuống, ngồi đọc lại dòng ấy, rồi cầm bút lên viết thêm một dòng nữa ở dưới.
Ở đầu án, cuốn sổ đếm người đã mở sẵn.
– Bẩm bệ hạ. Đêm qua không ai sang. Từ đêm hai mươi bảy tới giờ, cả thảy bảy mươi tư người. – Lê Mẫn nói. – Ở cả góc sân phía Bắc. Ăn kho Ải.
Hắn gật. Bảy mươi tư người bên ấy giờ ở trong Ải, mà quân của họ đã đi. Hắn không nói tới chuyện ấy. Gã cũng không nhắc tới, chỉ lật sang trang khác, chỗ ghi kho.
– Chuyến thóc dưới xuôi chưa tới, bẩm bệ hạ. – Gã nói. – Người trạm dưới dốc báo lên, thuyền đã cập bến. Gánh lên dốc thì còn mấy hôm. Kho Ải, mạt tướng tính lại cả bảy mươi tư miệng: chuyến thóc lên thì đủ qua cuối tháng Mười.
Hắn ra cửa gian trại, ngó lên mép tường. Từ sân, hắn không thấy được đồng trống. Hắn chỉ thấy lính trên mặt tường, mấy người đứng, mấy người ngồi, ai cũng quay mặt ra phía Bắc, ngó xuống. Có người đưa tay chỉ về một chỗ nào đó trên sườn núi, người bên cạnh gật.
Ở góc sân phía Bắc, những người bên kia sang ngồi sát vào nhau dưới mái hiên. Không người nào lên bậc mà ngó. Có người ngước lên phía lính trên mặt tường một chốc, rồi lại cúi xuống, hai tay ôm gối. Người nấu bếp góc sân bưng nồi ra, đặt xuống giữa họ.
Nguyễn tiên sinh theo ra.
– Bẩm Bệ hạ. Tờ báo về kinh, thần viết chiều nay, hay chờ người cuối cùng bên ấy qua đèo? – Ông hỏi.
– Chờ. – Hắn nói.
Hắn muốn tờ báo ghi được người cuối cùng bên ấy qua đèo lúc nào.
Ông cúi đầu, quay vào.
Người trên nóc cổng ra theo, đứng sau hắn.
– Bẩm bệ hạ. Trên đường đèo còn đông. – Y nói. – Tới chạng vạng mới hết.
* * *
Chạng vạng, hắn lên nóc cổng lần nữa.
Lý Ông Trọng đứng ở mép tường, chỗ của y, từ lúc trên đường đèo chưa đốt đuốc. Gió đã đổi, thổi từ phía đèo xuống, lạnh. Dưới đồng trống không còn ai. Những vệt tro, những gốc cọc, đống bao bỏ lại dưới chân gò, chìm dần vào bóng chiều, lẫn vào một màu với đất.
Trên con đường đá, đuốc đã đốt lên.
Có một lúc, gió đưa xuống một tiếng tù và từ đâu đó trên cao, xa, ngắn, chỉ một hồi. Hắn ngẩng lên. Tiếng ấy không lặp lại. Có lẽ đầu quân đã tới chỗ nghỉ đêm, gọi đuôi quân lên cho kịp.
Từ đây ngó lên, con đường lên đèo chỉ thấy được tới một quãng. Qua quãng ấy, đường chìm vào bóng núi, rồi chỗ cao nhất của đèo khuất hẳn sau một vai núi. Từ nóc cổng này, không thấy được đỉnh đèo. Từ hôm bên kia xuống đồng trống, trên chỗ cao nhất ấy không còn người nào của Ải ngồi canh. Những đốm đuốc đi lên từng đốm một, thành một dải lấm tấm đỏ, đi tới chỗ con đường chìm vào bóng núi thì khuất, đốm này khuất thì đốm sau tới thế chỗ.
Hắn đứng ngó dải đuốc ấy ngắn dần.
Gần cuối, chỉ còn mấy đốm. Đốm sau chót đi chậm hơn cả, cách mấy đốm trước một quãng xa. Hắn đoán đó là hai đội cuối, và người đi ngựa với hai đội ấy. Thạch Bá Khôn đi sau cùng, hắn đã thấy từ trưa.
Đốm sau chót lên tới chỗ con đường chìm vào bóng núi. Ở đó, nó dừng lại một chốc, lâu hơn những đốm trước. Một hơi sau, nó khuất.
Sườn núi tối hẳn. Dưới đồng trống, tới mấy vệt tro cũng không còn phân ra được.
Hắn đứng thêm. Phía trên vai núi, nền trời còn một vệt sáng xám, mỏng, mỗi lúc một hẹp. Từ chỗ đốm đuốc cuối khuất lên tới chỗ cao nhất của đèo, người khỏe đi nhanh cũng còn một quãng. Người đi ngựa với hai đội chân đã mỏi, đi chậm hơn.
– Bẩm bệ hạ. Đốm ấy là đốm cuối. Sau nó không còn đốm nào. – Người trên nóc cổng nói.
Hắn gật. Hắn đứng chờ, tính quãng ấy theo bước chân người đã mỏi.
Mãi tới khi vệt sáng xám trên vai núi đã tắt, hắn quay người định xuống, một chân đã đặt xuống bậc thứ nhất, thì hai dòng tới.
【Quân Đại Hạo rút khỏi Ải Bắc: Quốc Vận +8.】
【Quốc Vận: Tiểu An (16 → 24/100)】
Hắn đứng nguyên ở đó, một chân trên bậc, một chân trên mặt nóc. Chỗ hắn không thấy được, bên kia vai núi, hẳn người cuối cùng của đuôi quân vừa qua khỏi chỗ cao nhất của đèo.
Hắn bước nốt xuống bậc.
Dưới chân tường, Nguyễn Trãi đứng chờ cạnh gian trại, đèn đã thắp sau lưng ông. Thấy hắn xuống, ông bước ra một bước.
– Tiên sinh viết tờ báo về kinh được rồi. – Hắn nói.
– Bẩm Bệ hạ. Người cuối cùng bên ấy qua đèo, thần ghi vào lúc nào? – Ông hỏi.
– Lúc trời vừa tối. – Hắn nói.
– Bẩm Bệ hạ. Việc lão tướng xin đuổi, thần có ghi vào tờ báo không? – Ông hỏi.
– Ghi đủ. – Hắn nói.
Ông quay vào. Qua khung cửa gian trại, hắn thấy ông trải giấy, mài mực.
* * *
Tối, hắn xuống dốc phía Nam.
Doanh của đoàn đã lên bếp dọc con dốc. Không có tiếng hát, không ai cười to. Ở mấy bếp, lính ngồi lau giáo, lau mãi một chỗ trên cán, cây giáo nửa tháng nay chưa dùng tới lần nào. Lính ngồi quanh bếp, bát trong tay.
Bếp của Phan Trung ở gần đầu dốc, sát chân cửa phía Nam. Lão ngồi trên một khúc gỗ, cái mũ trụ đặt trên đất bên cạnh, ngửa lên, trong mũ có mấy củ khoai nướng ai đó để vào. Mấy người lính của lão ngồi quanh. Thấy hắn tới, họ dịch ra, chừa một khúc gỗ. Lão chống tay định đứng.
– Lão tướng cứ ngồi. – Hắn nói.
Lão ngồi lại. Hắn ngồi xuống một khúc gỗ khác, bên kia bếp, đối mặt lão.
Lão cúi xuống, nhặt trong cái mũ trụ một củ khoai, phủi lớp tro bám ngoài vỏ, đưa qua bếp cho hắn. Không nói câu nào. Hắn đưa tay ra nhận. Củ khoai còn nóng, vỏ cháy sém một bên. Hắn bẻ đôi, ăn hết một nửa. Phần còn lại hắn cầm trong tay, tới lúc nguội vẫn chưa ăn. Lão không nhặt củ nào cho mình.
Không ai nói tới buổi trưa. Lửa nổ lách tách. Một gã lính ngồi cạnh lão, mặt còn non, ngó hắn rồi ngó lão, rồi buột miệng hỏi lão, khẽ, như hỏi một mình:
– Bẩm lão tướng, thế là không đánh nữa?
Người lính ngồi bên cạnh huých vào sườn gã. Gã ngước lên, gặp mắt hắn, thì cúi đầu xuống bát, không hỏi nữa. Hắn không đáp thay lão. Lão không đáp gã. Lão cầm một cành củi, gẩy than cho lửa lên, rồi đặt cành củi xuống. Cái mũ trụ vẫn ngửa trên đất, trong lòng còn hai củ khoai, tro bám quanh vành.
Hắn ngồi đó lâu bằng một bữa cơm. Lão không ngẩng lên lần nào. Lúc hắn đứng dậy, lão mới ngẩng lên, chống tay định đứng theo, rồi thôi, chỉ cúi đầu.
Hắn đi lên lại qua cửa phía Nam, qua sân. Ở góc sân phía Bắc, người bên kia sang đã ngủ, chiếu chung chiếu, áo đắp chung áo, bếp đã tắt, nồi úp. Trong gian trại cạnh cổng, đèn còn sáng. Hắn lên bậc đá, lên nóc cổng.
Trên nóc, lính canh đêm đã thay. Đuốc canh cháy ở hai đầu. Một người lính hỏi khẽ người bên cạnh, đêm mai còn phải canh không. Người kia chưa đáp.
– Canh. – Hắn nói.
Người lính cúi đầu, quay về chỗ của mình. Trăng non đã lặn. Trời không mây, sao dày. Hắn ra mép tường phía Bắc, ngó xuống.
Từ hôm hắn lên Ải, đêm nào ngó xuống đây cũng thấy lửa, lúc kín từ chân dốc tới chân hai vách, lúc thưa từng đám.
Đêm ấy, dưới đồng trống không còn đống lửa nào.