Rạng hai mươi chín, Phan Trung lên nóc cổng khi mưa đã nhỏ lại.
Mưa từ quá trưa hôm qua, suốt đêm không ngớt, tới gần sáng mới thưa dần thành một làn bụi nước bay xiên. Đá bậc trơn. Lão bám mép tường mà lên, lưng đau từ đêm, mỗi bậc lại nghiến răng một lần. Trên nóc, lính đứng gác trong áo tơi, nước nhỏ từ vành nón xuống vai.
Dưới đồng trống có tiếng tù và. Một hồi, dài, rồi một hồi nữa.
Lão ra mép tường. Trại bên kia đang dồn quân.
Dã Tượng đứng cách lão mấy bước, áo tơi khoác hờ, cây côn tựa vào vai. Người dắt voi không nhìn lão, mắt dõi xuống đồng trống, nheo lại dưới mưa.
Từng đội ra khỏi lều, lội bùn, đứng thành hàng trước dãy lều đầu trại, hàng nọ sau hàng kia, giáo dựng. Không ai chạy. Người ta đi chậm, kéo chân trong bùn, không ai giục.
Lão nhìn hàng quân như nhìn một bãi lúa sau trận gió. Hàng nào cũng có chỗ hổng. Có đội đứng lệch hẳn sang một bên, đầu hàng dài, cuối hàng cụt, như người ta đã rút bớt mấy người ở giữa mà chưa kịp dồn lại. Từ hôm hai mươi hai lên đây, ngày nào lão cũng lên nóc nhìn trại bên kia dàn quân. Hôm nay là lần đầu lão thấy hàng của bên kia không kín.
Trước hàng quân, chỗ đất trống người trên Ải gọi là chỗ hàng áo màu tro, hai mươi cây gậy tre vẫn cắm nguyên. Trước mấy cây gậy ấy, có ba người quỳ, tay trói quặt sau lưng, đầu cúi. Lão thấy được thế. Mặt thì không.
Một người cưỡi ngựa ra trước hàng. Giáp đen, không áo tơi, mưa đổ xuống vai giáp. Người ấy dừng ngựa ở đầu hàng gậy, ngồi yên trên lưng ngựa một hồi lâu, như để cho cả hàng quân thấy mình.
Có người bước ra từ sau ba người quỳ. Lưỡi đao giơ lên, lóe một lần dưới trời xám.
Lão không muốn đếm, mà vẫn đếm. Ba lần. Hàng quân đứng im. Từ trên nóc, lão chỉ nghe tiếng mưa rơi trên đá.
Người cưỡi ngựa quay đầu, đi dọc hàng quân một lượt, chậm, rồi về lều lớn. Hàng quân đứng thêm một chốc nữa mới tan. Có mấy người lính bên kia ra kéo ba cái xác đi về phía sau trại. Mấy cây gậy tre vẫn đứng đó, trong mưa.
Lão chỉ thấy cái lưng thẳng trên yên ngựa, đi qua hàng quân của mình mà không quay sang bên nào. Mặt thì lão không cần thấy. Mùa đông năm ngoái, dưới cửa Đông, lão đã đỡ đao Thạch Bá Khôn, đỡ tới khuỵu một gối. Vai trái lão, gặp trời mưa thế này, còn nhức chỗ cũ.
Người lính Ải cũ đứng gác cạnh lão nắm chặt cán giáo, miệng mím lại.
Bệ hạ đứng cạnh cột cờ từ lúc nào. Người không nói gì.
Lão cầm quân đủ lâu để biết việc ấy. Đêm qua bên kia có người bỏ đi, nhiều tới mức phải đem người ra chém trước hàng. Mấy nghìn người kia đứng xem, đêm nay ai muốn đi thì sẽ đi khéo hơn, đi xa hơn, không để bị bắt.
Lão không nói với ai. Lão xuống bậc. Tới bậc cuối, lưng lão nhói lên một cái. Lão đứng lại, một tay chống vào đá, chờ cho qua rồi mới bước xuống. Dưới chân bậc, mấy người lính Ải cũ đang đổi phiên, ướt từ đầu tới chân, không ai hỏi lão trên ấy vừa có gì. Họ đã thấy cả từ mép tường.
* * *
Mưa lại nặng hạt khi lão về tới dốc phía Nam.
Đoàn một nghìn người đóng trên dốc đã bảy ngày. Mưa từ hôm qua tới giờ, bếp nào cũng ướt. Lính lấy chiếu, lấy áo tơi phủ lên gánh lương, chèn đá lên mép chiếu cho khỏi gió lật. Ai không có chiếu thì cởi áo ngoài ra phủ, mình ngồi co lại trong áo lót. Bao nào cũng phải kê lên đá, cách mặt đất một gang tay, nước chảy dưới chân bao thành rãnh.
Lão đi từng đội, áo tơi kéo sụp xuống trán. Đội trưởng nào cũng báo bằng một câu. Bao này ướt mép. Bao kia khô. Bếp này nhóm được, bếp kia chưa.
Lão đếm. Sáu ngày đường, thêm bảy ngày ở trên này. Lương đoàn đủ tới quãng hai mươi tháng Mười, không hơn. Nếu mưa thêm mấy ngày mà bao ướt tới lõi thì không tới.
Dưới chân vách phía Tây trong Ải, năm mươi người toán vách Tây cũng ăn vào lương đoàn. Mỗi bữa, lão cho hai người gánh nồi vào, gánh nồi không ra. Hôm nay nồi gánh vào đã loãng hơn hôm qua một chút. Lão bảo thế. Không ai cãi.
Lão ghé một bếp, cầm cây cung của một người lính lên, búng thử dây. Dây chùng, ướt, tiếng bật đục. Mưa thế này thì tên bắn không xa, nỏ cũng thế. Đuốc thì phải tẩm dầu, cuộn trong vải dầu cho khỏi ướt. Lão đặt cây cung xuống, không nói gì với người lính, mà người lính tự cởi dây ra, cuộn lại, nhét vào trong áo.
Ở một đội gần cuối dốc, mấy đứa lính trẻ ngồi quanh cái bếp không nhóm được, đứa nào cũng ướt như chuột lột. Thấy lão, cả bọn đứng dậy. Có một đứa, mặt còn non, bạo miệng hơn cả.
– Bẩm lão tướng, bao giờ thì đánh?
Mấy đứa kia huých nó. Nó vẫn đứng thẳng chờ.
Lão nhìn nó. Đứa này mùa xuân mới vào doanh, chính tay lão dạy nó cầm giáo, dạy tới lần thứ mấy nó mới thôi đâm lệch. Lên tới đây bảy ngày, nó chưa thấy mặt giặc lần nào cho rõ.
– Ngồi xuống, nhóm cái bếp ấy cho được đã. – Lão nói.
Nó ngồi xuống. Lão đi tiếp. Được mấy bước, lão nghe sau lưng tiếng đá lửa bật, bật mãi không ăn. Lão không quay lại.
Ra tới mép dốc, lão đứng dưới mưa, nhìn lên vách phía Đông. Phía bên kia vách, chỗ giáp đồng trống, từ đây không thấy được. Lão từng thấy nó từ trên nóc cổng nhìn sang: đá dựng, dưới chân vách là một dải đá rơi lổn nhổn, cỏ mọc cao, chạy sát vách ra tới chỗ đồng trống mở rộng. Đêm nào bên kia cũng có đuốc canh đi lại dọc mép đồng trống, đi sát tới chân hai vách. Đêm qua mưa, lính trên tường bảo mấy bó đuốc ấy tắt từ đầu hôm.
Lão tính. Cổng lớn không mở, nhưng cửa nhỏ bên hông đêm nào cũng mở cho người bên kia vào, từng người một. Người bên này ra bằng cửa ấy, cũng từng người một, thì không phải động tới cổng lớn. Ra khỏi cửa, sang chân vách phía Đông, đi sát chân vách, không đuốc, không tiếng, tới sau lưng trại. Tới chỗ đống lương thì quá nửa đêm. Đốt xong thì về theo đường cũ, nếu đường cũ còn. Đi thì phải có lệnh.
* * *
Chiều, mưa ngớt, lão vào trong Ải.
Ở góc sân phía Bắc, chỗ đám người phương Bắc ở lại, đông hơn hôm lão mới lên. Hai mươi người áo màu tro hôm trước giờ ngồi lẫn với hơn hai chục người kia, lão không phân ra được ai với ai. Thêm hơn chục người mới, áo trấn binh, giáp da đã tháo, ngồi sát vào chân tường, đầu cúi. Diêu Cửu đi giữa đám ấy với cái nồi, múc cho mỗi người một bát, người nào cầm bát cũng ôm vào giữa hai bàn tay cho ấm rồi mới húp.
Nông Bách đứng gần đó, áo tơi chưa cởi.
– Đêm qua bao nhiêu người? – Lão hỏi.
– Bẩm lão tướng. Mười hai người, qua cửa nhỏ. – Ông già nói. – Đi lẻ, mỗi tốp hai ba người. Có người lội bùn tới chân cổng thì lả đi, mấy bước cuối phải bò mới tới cửa.
Lão nhìn mấy người áo trấn binh. Có một người còn đeo cái vỏ đao không, lưỡi đã bỏ lại đâu đó.
– Ông gọi giùm lão phu người nói được giọng bên ấy. – Lão nói. – Lão phu muốn hỏi một người.
Ông già giữ Ải quay đi gọi. Gã trung niên mất nửa vành tai tới, cúi đầu. Lão chỉ một người trong mấy người mới, người có cái vỏ đao, mặt đã có tuổi, trông không phải đứa bỏ trại vì sợ.
– Hỏi người ấy, trong trại ăn uống ra sao.
Gã trung niên ngồi xổm xuống cạnh người ấy, hỏi. Người ấy đáp, giọng khàn, chậm, mắt không ngẩng.
– Bẩm lão tướng. Người ấy bảo trong trại bát cơm đã loãng như nước vo gạo. – Gã trung niên nói.
– Hỏi người ấy, đống lương sau trại thế nào.
Gã hỏi. Người ấy nói dài hơn, có lúc đưa tay ra hiệu cao thấp.
– Bẩm, mấy lớp bao dưới ướt cả, ướt vào tận lõi. Người coi kho bắt dồn bao ướt lên trên, ăn trước. Không có nắng thì mấy hôm nữa mốc. – Gã ngừng một chút, nghe thêm. – Người ấy bảo, đêm qua đội thứ sáu bắt được ba người lội bùn về phía này. Có một người là đứa rủ cả lều đi. Hai người kia chỉ đi theo.
Lão nghĩ tới ba cái bóng quỳ trước hàng gậy sáng nay. Lão không hỏi người ấy tên gì, quê ở đâu.
– Hỏi người ấy, quanh đống lương có người canh không.
Gã trung niên hỏi. Người ấy đáp ngay, như câu ấy đã chờ sẵn trong miệng.
– Bẩm lão tướng. Đêm có người đọc trên tường, người ấy gác ở đầu trại, nghe từ đầu tới cuối. Sáng hôm sau, cả tốp gác đêm ấy bị đổi ra gác sau trại. – Gã trung niên nói lại. – Đêm qua mưa, người gác sau trại ngồi dưới chiếu, đuốc không cháy. Người ấy bỏ chỗ gác mà đi, không ai gọi lại.
Lão nhìn người ấy lâu hơn một chút.
Hai bàn tay người ấy đặt trên gối. Chai dày ở chỗ cầm cán giáo, chai cũ, không phải chai của người mới cầm giáo mùa này.
– Hỏi người ấy, đi lính bao lâu rồi.
Gã trung niên hỏi. Người ấy đáp một câu dài, rồi im, rồi nói thêm một câu ngắn.
– Bẩm, từ trước mùa đông năm ngoái. Tháng Chạp, người ấy đã qua cái Ải này một lần, đã thấy người ta chết dưới cổng. – Gã ngừng một chút. – Người ấy bảo, lần này người ấy không muốn chết vì một đống thóc mốc.
Lão im. Lão quay sang ông già giữ Ải.
– Người của ông, có ai thuộc chân vách phía Đông không?
– Bẩm lão tướng. Mùa đông năm ngoái tiểu nhân dẫn sáu chục người trèo vách Đông vào núi. – Ông già nói. – Trèo lên thì khó. Men dưới chân vách thì có người thuộc, đi đêm được.
Đống lương ấy lão đã thấy từ trên nóc, hôm hai mươi hai: sau cái gò chỗ lá cờ lớn, một khối sẫm thấp. Hôm ấy nó khô.
Ướt thì khó bắt lửa. Bao ngoài ướt, lõi trong chưa chắc đã ướt hết. Phải mồi vào sâu, phải nhiều dầu hơn lão tính lúc sáng. Lão tính lại phần dầu cho mỗi người.
Từ hôm ở thư phòng, khi Bệ hạ hỏi bên kia mang lương theo thì tới dưới chân Ải rồi sẽ làm gì, lão đã nghĩ tới đống lương ấy, dù chưa thấy nó. Lão mang ý ấy lên đây sáu ngày, giữ thêm bảy ngày nữa. Bây giờ bên kia đói, lương ướt, lính bỏ trại. Mưa thì đống ấy khó cháy hơn. Mà mưa thì đuốc canh bên kia tắt, người gác sau trại ngồi dưới chiếu, người đi sát chân vách không ai thấy.
* * *
Tối, lão vào gian trại cạnh cổng. Ngoài hiên, lão đứng lại một chốc, chỉnh dây giáp ở vai cho thẳng, rồi mới bước qua cửa.
Bệ hạ ngồi sau án, ngọn đèn để bên cạnh. Nguyễn tiên sinh ngồi ở đầu kia, cuốn sổ ngày đã gấp. Lý tướng quân đứng gần cửa, đầu cúi dưới xà. Lão đứng giữa gian, không ngồi.
– Bẩm bệ hạ. Đêm mai, lão phu xin ba trăm người, đốt đống lương sau trại bên kia. – Phan Trung nói.
Bệ hạ không đáp ngay. Người ngẩng lên, chờ lão nói hết.
Lão nói đường đi. Cổng lớn không mở. Ra cửa nhỏ, từng người một, như người bên kia vào. Xuống dốc, rẽ sang chân vách phía Đông, men theo chân vách mà đi, ra sau lưng trại bên kia. Đêm mai là đêm mùng một, không trăng. Nếu mưa còn, đuốc bên kia không cháy. Đi lúc canh hai, tới đống lương lúc canh ba. Mỗi người một bó đuốc tẩm dầu cuộn trong vải dầu, châm ở chỗ đống lương, không châm trước.
– Về thì sao? – Bệ hạ hỏi.
– Bẩm, về theo đường cũ. Nếu bên kia dậy kịp thì không về được hết. – Lão nói. – Lão phu không giấu. Ba trăm người đi, có thể về một trăm. Có thể ít hơn.
Lão nói thẳng thế, vì không nói thẳng thì Bệ hạ cũng tính ra.
– Bên kia đuổi theo tới chân cổng thì sao? – Bệ hạ hỏi.
– Bẩm, thì cửa nhỏ phải mở cho người mình vào, lúc bên kia đuổi sát sau lưng. – Lão nói. – Người đứng sau cửa phải biết lúc nào thì đóng, dù người mình còn ở ngoài.
Lão nói câu ấy mà không nhìn sang Lý tướng quân. Mấy đêm nay, người đứng sau cửa nhỏ là người ấy.
– Người đi, ai dẫn? – Bệ hạ hỏi.
– Bẩm, lão phu dẫn. Lão phu chọn người đã qua trận, không lấy đứa nào mới vào doanh mùa xuân này. – Lão nói. – Đống ấy cháy rồi, bên kia không còn lương mà ngồi lại dưới này. Không đánh lên được, thì phải lùi.
Lý tướng quân đứng ở cửa, không nói. Lão thấy người ấy ngước mắt nhìn Bệ hạ một lần, rồi lại cúi xuống. Lão không biết cái nhìn ấy nghĩa là gì. Nguyễn tiên sinh ngồi im, tay đặt trên cuốn sổ, không mở.
Bệ hạ nghe hết. Ngọn đèn trên án lay một cái khi gió lọt vào.
– Chưa. – Vua nói.