Rạng hai mươi tám, Khôn ra đầu trại khi lửa bếp chưa nhóm.
Viên phó tướng đã đứng đó, cạnh mấy người lính canh đêm. Thấy y, gã bước lên một bước, rồi đứng lại, chờ y nhìn cho hết.
Chỗ đất trống trước đội thứ nhất, chỗ mỗi sáng đám áo xám ra đứng, giờ không có người. Chỉ có gậy. Một hàng gậy tre cắm xuống đất, hàng không thẳng, cây cao cây thấp, cây nào cũng cắm sâu, như người cắm đã dồn cả sức vào hai tay. Cây gần nhất nghiêng về phía cái Ải.
– Bẩm trấn thủ. Hai mươi người ấy đi từ đêm qua. Lính canh đầu trại không thấy ai. – Viên phó tướng nói.
Y không hỏi lính canh đêm qua đứng ở đâu, làm gì. Y đi tới gần chỗ gậy, đếm. Đủ hai mươi.
Trong lều của đám ấy, lính lục ra mấy manh chiếu, mấy cái bát. Túi gạo cũng để lại cả, chỉ thiếu một cái. Viên phó tướng kể lại từng thứ, giọng đều, không bỏ sót món nào.
Mấy người lính canh đứng dồn vào nhau, đầu cúi. Đêm qua họ đứng gác quanh mấy đống lửa đầu trại, mà đống lửa đã thấp, người gác đã ngồi xuống. Y biết. Y đã đi qua những trại như thế này nhiều năm, đêm nào cũng có một canh người gác ngồi xuống.
– Về lều. – Y nói.
Họ đi. Viên phó tướng nhìn theo, rồi nhìn y, như chờ một câu nữa.
– Bẩm, mấy cây gậy… – Gã nói.
– Để đấy.
Gã cúi đầu. Y cũng không nói thêm.
Y đứng lại thêm một chốc trước hàng gậy. Hôm xuất quân ở thao trường Vọng Nam, chính y bảo đám ấy đi trước, đi sát sau cờ. Y không nói với ai vì sao. Từ hôm xuống đồng trống, ngày nào họ cũng đứng trước đội thứ nhất, gần cái cổng đá hơn bất kỳ người nào trong trại. Mũi tên nào từ trên ấy bắn xuống thì phải bay qua đầu họ trước.
Trên ấy chưa bắn xuống họ một mũi nào. Hôm mười hai thang đã dựng vào tường, tên đã bay dày, mà chỗ họ đứng không có một mũi tên rơi. Chỉ có một mũi, chiều hai mươi, cắm trước mặt họ mươi bước, có quấn giấy.
Y ngẩng lên. Cái Ải đứng ở cuối đồng trống, xám, trên nóc có lá cờ rủ vì gió đêm qua đã tắt. Trên mặt tường có mấy cái bóng người, nhỏ như những đầu cọc. Ai là ai, từ đây không phân ra được. Hai mươi người kia ở đâu trong ấy, y không biết.
Sau lưng y, trại đã dậy. Lính đội thứ nhất ra khỏi lều. Y nghe tiếng chân dừng lại sau lưng mình, tiếng xì xào, tiếng đội trưởng quát khẽ. Có một tiếng nói khẽ, giọng làng: họ sang bên ấy rồi. Y không quay lại xem ai nói. Câu ấy đến trưa thì cả trại biết.
* * *
Trong lều lớn, ngọn đèn vẫn để trên án từ đêm. Khôn không thắp lại.
Viên phó tướng vào sau, tay cầm cuốn sổ. Gã không mở sổ. Con số, gã đã thuộc.
– Bẩm trấn thủ. Ăn như hôm nay thì tới mùng năm. – Viên phó tướng nói.
Y gật. Con số ấy y biết từ tháng Tám, từ hôm ngồi trong phòng trấn thủ nghe người coi kho đọc số bao. Số thóc tự thu trong trấn đủ cho quân ăn tới chân cái Ải, rồi ngồi dưới ấy chừng một tháng. Từ hôm mùng bảy xuống đồng trống tới giờ, đã ngồi hai mươi mốt ngày. Còn sáu hôm.
– Bên kia đèo còn bao nhiêu?
– Bẩm, ở xóm cuối không còn bao nào. Chuyến gánh cuối qua đèo từ hôm hai mươi hai. – Gã nói. – Phu ăn sau lính, mỗi người nửa bát. Mấy hôm nay đã có phu bỏ về bên kia đèo, mạt tướng không giữ.
Y không hỏi thêm về lương. Y hỏi việc khác.
– Ba đội vách Tây?
– Bẩm, chưa về.
Đêm hai mươi mốt, năm mươi người theo vách phía Tây xuống sau lưng cái Ải lấy lúa. Đáng lẽ đêm hai mươi hai họ bám đá về. Sáu đêm rồi. Không một người nào về, cũng không có một tiếng động nào từ phía vách ấy vọng sang. Người dẫn là gã đội trưởng mặt sẹo, người theo y qua cái Ải này mùa đông năm ngoái. Y biết gã không phải loại người bỏ chạy. Năm mươi người ấy ở đâu, sống hay chết, y không biết.
Viên phó tướng chờ. Y bảo gã ra.
Sáu hôm. Ngồi đây thêm sáu hôm thì hết thóc, mà cái Ải vẫn đứng nguyên. Đánh lại như hôm mười hai thì cũng thang ấy, tường ấy, và người trên tường ấy, người đã để hai lính tay không kéo đồng đội về mà không buông dây nỏ. Lùi về thì tờ lệnh trong hộp không có chữ nào cho phép lùi. Ngoài lều, hai vạn người đang chờ bữa sáng. Y không gọi ai vào.
Còn một mình, y mở cái hộp nhỏ sơn đen trên án.
Trong hộp có hai tờ giấy. Tờ nằm dưới là tờ gấp đôi y đã mở nhiều lần từ tháng Bảy. Tờ nằm trên mới hơn, nhàu ở một góc, còn hằn mấy vòng chỉ quấn chỗ nó từng ép vào thân tên. Hôm hai mươi, một người trong đám áo xám nhặt ở trước hàng, chạy một mạch về tận đây, hai tay dâng lên, ngực còn phập phồng.
Gửi Thạch tướng quân, người giữ trấn Vọng Nam.
Đêm hai mươi, y đọc lá thư này dưới ngọn đèn, đọc tới gần sáng. Thư không dài. Một lượt đọc chưa hết một nén nhang. Y đọc lại, rồi lại đọc lại, không phải vì không hiểu. Chữ viết sạch, nét vuông, người viết biết mình viết cho ai. Không có câu nào chửi y, câu nào dọa y. Thư kể lại hôm mười hai, kể chuyện lúa đang chín ở mấy làng quanh trấn. Người viết biết lính y là con những làng nào.
Câu y đọc nhiều lần nhất là câu cuối. Câu ấy ngắn hơn cả, không có chữ nào khó. Đó là câu người nhà quê bên này hỏi khi đứa con đi lính về tới đầu ngõ, hỏi bằng đúng cái giọng ấy, cả chữ cuối kéo dài ra. Cái giọng ở câu cuối là giọng của lính y, giọng mấy làng quanh trấn. Không phải giọng y.
Người viết ký: người viết, ở trên Ải. Không tên, không ấn.
Y không biết người ấy là ai. Một viên quan cầm bút của bên ấy, có lẽ thế. Chuyện ông vua bên ấy thả tù binh về, ở trấn ai cũng đã nghe từ tháng Bảy, nghe từ miệng đám phu, đám lính gác cổng thành. Lá thư này viết bằng cái giọng của người tin chuyện ấy là thật, và biết lính y cũng đã nghe.
Đêm ấy y có nghĩ tới việc đốt. Ngọn đèn ở ngay đó. Y không đốt. Lá thư đặt lên trên tờ lệnh, cả hai nằm chung trong một hộp.
Đêm hai mươi mốt, lính canh vào báo trên tường cái Ải có người đọc to một thứ gì, ba lượt, bằng giọng bên này. Y không ra nghe. Sáng ra, y không hỏi ai nghe được gì. Mấy đứa đứng gác đầu trại đêm ấy, hôm sau y đổi sang gác sau trại.
Y mở tờ lệnh ra. Chữ vẫn vậy.
Đem quân xuống Ải Bắc.
Không ngày, không ấn, không một chữ về lương. Bên dưới vẫn là khoảng giấy trắng. Người viết dòng ấy ở tận Hạo Kinh, chưa từng ngồi dưới cái cổng đá kia một đêm nào.
Y gấp cả hai tờ lại, đặt vào hộp. Lần này y khóa.
* * *
Quá trưa, trời đổ mưa.
Mưa đến từ phía đèo, từ sau lưng trại, đầu tiên là mấy hạt to, nặng, đập lộp độp lên mái lều. Chốc sau thì mưa đều, mưa dày, không còn nghe được hạt nào riêng ra nữa. Đồng trống nhòe đi sau một lớp nước trắng. Cái Ải ở cuối đồng chỉ còn là một khối sẫm.
Lều dựng vội từ hôm mùng bảy, căng bằng da và vải, chỗ nào cũng dột. Nước theo đường chỉ khâu rỉ xuống, nhỏ giọt vào giữa lều, lính phải kê bát hứng. Bếp ngoài trời tắt hết. Củi xếp dưới mép lều ướt từ dưới lên. Có đội nhóm lại được một đống, khói củi ướt bò sát đất, cay mắt, mà lửa thì không lên.
Đống lương sau trại phủ chiếu, phủ da. Mưa vẫn vào. Nước theo mép chiếu chảy xuống, ngấm dần vào chân đống. Không có nắng để phơi. Người coi kho chạy tới báo, quần áo dính bết vào người. Mấy lớp bao dưới cùng đã ướt tới lõi, chừng một phần năm cả đống. Mưa thêm một đêm thì hơn thế. Bao ướt mà để dăm hôm không nắng thì hạt nảy mầm, hoặc mốc từ trong lõi ra. Khôn bảo dồn mấy bao ướt nhất lên trên, ăn trước.
Đám phu ngủ ở chân dốc không có lều. Họ kéo nhau vào nằm dưới mấy tấm chiếu dựng nghiêng vào bao lương, người nọ ép vào người kia. Người coi kho đuổi ra, họ lại vào. Y bảo để họ nằm.
Lính ngồi co trong lều, ôm gối. Không ai mài giáo, không ai tập. Trong trại, chuyện người ta kháo nhau mấy hôm nay không dứt, giờ ngồi một chỗ, lại kháo to hơn. Người ta bảo đêm hai mươi sáu, trên cái Ải có tiếng đàn, có người nghe mà nhớ nhà, có người khóc.
Đêm hai mươi sáu, y nằm trong lều lớn, chưa ngủ. Y có nghe. Một thứ tiếng dây, xa, rất nhỏ, lúc có lúc không. Y nghe ra là tiếng đàn thì thôi nghe, trở mình, ngủ. Chuyện người ta nghe đàn mà khóc, y không tin.
Y khoác giáp, ra ngựa.
Y không bảo ai theo. Viên phó tướng định gọi mấy người cưỡi ngựa đi kèm, y giơ tay, gã thôi.
Y cưỡi dọc mép đồng trống, từ đầu trại sang chân vách phía Đông, rồi vòng về chân vách phía Tây. Mưa hắt vào mặt. Nước chảy theo mấy chỗ giáp sờn ở vai, ngấm vào lớp áo bên trong, lạnh. Ngựa lội bùn, móng nhấc lên nặng. Y đi chậm, qua từng dãy lều. Qua đầu trại, y thấy hàng gậy tre vẫn cắm nguyên chỗ cũ, nước mưa chảy dọc thân từng cây, xuống đất, đọng thành vũng quanh chân gậy. Không ai nhổ. Y cũng không dừng ngựa.
Lính ngồi trong lều, y đi qua cửa lều nào cũng không ai ngẩng lên. Có người đang ngồi ở cửa lều thì lùi vào trong.
Ở chân vách phía Tây, y dừng ngựa, nhìn lên. Mặt đá đen bóng nước, chỗ nào cũng chảy thành vệt. Đường ba đội đi đêm hai mươi mốt bắt đầu từ một kẽ nứt ở đâu đó trên ấy. Y nhìn một hồi mà không tìm ra kẽ nứt nào.
Lúc về ngang dãy lều phía Tây, y thấy ba dãy lều của ba đội vách Tây vẫn dựng nguyên, cửa lều buộc lại. Một cái lều bung dây, sụp xuống một góc, nước đọng thành vũng trên mái da. Trong ấy còn mấy manh chiếu cuộn, mấy cái nồi úp, của năm mươi người chưa về. Người coi trại không dám dỡ, cũng không dám dọn sang cho đội khác ở.
Y quay ngựa về. Ngang chỗ đống lương, người coi kho với mấy tên phu đang khiêng bao ướt lên đỉnh đống, bao nào cũng nhỏ nước xuống vai người khiêng.
* * *
Mưa không dứt khi trời tối. Đêm ấy không bếp nào nhóm được, lính ăn cơm nguội nắm từ trưa. Không bó đuốc nào cháy được quá nửa canh.
Gần nửa đêm, đội trưởng đội thứ ba vào lều lớn, người ướt sũng, đứng ở cửa, không dám bước vào sâu.
– Bẩm tướng quân. Đội tiểu nhân thiếu bốn người.
Y hỏi đi lúc nào. Gã không biết. Lúc gọi người đổi gác thì không thấy.
Gã chưa ra khỏi lều, đội trưởng đội thứ năm tới. Thiếu ba. Kế đó là đội thứ tám, thiếu hai. Có đội thiếu một người, có đội thiếu sáu. Mỗi người vào là một con số, nói xong thì cúi đầu đứng dồn ở góc lều, không ai dám về.
Viên phó tướng đứng sau y, ghi vào sổ. Tới lúc người cuối cùng báo xong, gã cộng lại, dò từng dòng thêm một lượt.
– Bẩm trấn thủ. Hơn năm chục người. – Gã nói. – Chưa kể đám phu. Phu thì không ai đếm được.
– Đi về phía nào? – Y hỏi người vừa báo.
– Bẩm, phần đông theo đường lên đèo. – Gã nói. – Bùn còn vết chân, mưa xóa gần hết. Có mấy vết đi về phía cái Ải.
Đội trưởng đội thứ sáu tới sau cùng, không báo thiếu. Gã báo đội gã bắt được ba người ở mép đồng trống, đang lội bùn về phía cái Ải. Gã đã trói lại, để dưới mái lều đội gã, có người canh. Một trong ba đứa là đứa đã rủ cả lều cùng đi, mấy người kia khai thế.
Y không nói ngay. Bên ngoài mưa vẫn rơi đều trên mái lều. Trong lều, nước nhỏ giọt vào cái bát kê dưới chỗ dột, từng giọt một.
Phía đèo là đường về trấn, về mấy làng có lúa đang chín. Phía cái Ải là chỗ hai mươi người đêm qua đã tới, tới bằng lối nào y không biết. Y không biết người bên ấy có mở cửa cho những người khác không. Đám đội trưởng đứng ở góc lều, không ai nhìn lên.
Y khoác áo tơi, ra cửa lều. Ngoài kia tối đặc, mưa hắt ngang. Mấy bó đuốc canh dọc mép đồng trống đã tắt cả, chỉ còn một đốm đỏ ở xa, phía đầu trại, chốc chốc lại chập chờn như sắp tắt. Cái Ải ở đâu trong đêm ấy, y phải nhớ hướng mà đoán. Y đứng dưới mép lều, nghe. Ngoài tiếng mưa, không có tiếng gì.
Y quay vào, đứng trước án. Đám đội trưởng ngẩng lên.
– Ai bỏ đi mà bắt được, sáng mai giải ra trước trại. – Khôn nói.