Chương 217: Tây nhai đoạn lộ

Chiều hai mươi mốt, gã được gọi ra sau dãy lều phu, ở cuối trại phía Tây. Ở đó đã có hai đội đứng chờ. Đội của gã tới sau cùng. Gã đếm lại người của mình một lượt, mười bảy, đủ. Cả ba đội gộp lại, vừa năm mươi người. Toàn trấn binh, không có phu, không có người cưỡi ngựa. Viên quan cầm toán đứng trước ba đội, tay chắp sau lưng. Gã chưa thấy viên quan này bao giờ. Người ấy còn trẻ, mặc giáp da mới, giọng nói của người dưới trấn chứ không phải giọng làng. – Lệnh tướng quân. – Viên quan nói. – Đêm nay ba đội theo đường bám vách phía Tây, xuống cái bản dưới chân dốc sau lưng cái Ải. Lấy lúa. Lấy được bao nhiêu thì gánh về bấy nhiêu. Không ai hỏi lấy lúa để làm gì. Gã cũng không mở miệng. Nửa tháng nay ngồi dưới chân cái Ải, gã đã quen với lệnh ngắn. Lệnh nào từ lều lớn đưa xuống cũng chỉ mấy chữ, ai muốn hiểu thêm thì tự hiểu. – Ai dẫn? – Một đội trưởng khác hỏi. Viên quan hất cằm về phía một người đứng sau lưng mình. Người ấy đã có tuổi, mặt sạm, một bên má có vết sẹo kéo xuống tới cằm. Gã biết mặt người này, như phần đông trong trại. Mùa đông năm ngoái, người ấy đã đi với tướng quân qua cái Ải này một lần. Tướng quân đặt người ấy làm đội trưởng, như mấy người cũ khác. – Tháng Chạp, ta đi đường ấy một đêm. – Người ấy nói. – Giữa đêm, không đuốc. Ta đi tới sau lưng cái cổng gỗ hồi ấy. Khúc đổ xuống phía cái bản thì ta chưa đặt chân tới. Viên quan không nói gì thêm. Người ấy cũng không nói thêm. Ba đội ngồi xuống sau dãy lều phu, chờ trời tối. Viên quan dặn không nhóm lửa, không ai đi ra phía đầu trại. Ra chân vách lúc trời còn sáng thì người trên tường thấy. Gã ngồi tựa vào một đống bao, mài lại mũi giáo cho có việc. Mấy người lính đội gã ngồi quanh, nói chuyện nhỏ. Gã không phải người cũ. Mùa đông năm ngoái, gã còn ở nhà cày ruộng. Gã làm đội trưởng vì gã đọc được chữ. Hồi nhỏ, người dạy chữ trong làng thu mỗi đứa trẻ một thúng thóc một mùa, bố gã nộp ba mùa thì thôi. Ba mùa ấy đủ cho gã đọc được tờ lệnh dán ở cổng trấn Vọng Nam, đọc được tên mình trong sổ trấn binh. Lính trong đội gã thì phần đông trẻ, con các làng quanh trấn như gã. Có một đứa là con nhà hàng xóm, năm nay vừa mười chín, trước khi đi mẹ nó còn sang dặn gã trông giùm. Gã đã thấy người cầm quân đúng một lần, xa, hôm đánh thang vào cái Ải. Người giáp đen cưỡi ngựa dọc mép đồng trống, dừng lại ngó lên cổng, rồi ngó sang vách phía Tây. Hôm ấy gã không hiểu người ấy ngó vách làm gì. Chiều nay thì gã hiểu. Đứa con nhà hàng xóm ngồi xích sát vào gã. – Bẩm đội trưởng. Xuống bản ấy, có phải đánh không? – Nó hỏi. – Lệnh là lấy lúa. – Gã nói. Nó gật, như thế là đủ. Nó cúi xuống buộc lại dây giày, buộc hai lần cho chặt. Từ chiều qua, chuyện trong trại toàn là chuyện mũi tên. Chạng vạng hôm qua, từ trên tường cái Ải có một mũi tên bắn xuống, không có đầu, thân quấn một tờ giấy. Một người trong đám áo xám đứng đầu trại nhặt, mang về lều lớn. Tướng quân giữ. Có người bảo trong giấy viết chửi. Có người bảo viết dọa. Có người bảo không viết gì cả, chỉ là một tờ giấy trắng, cốt để bên này nghĩ. Gã biết đọc chữ, đọc chậm, mỗi lần một dòng. Mà tờ giấy ấy gã chưa thấy, cũng không ai cho gã thấy. Còn một chuyện khác, cũ hơn, giờ người ta lại nhắc. Bảy tám hôm trước, có người trong trại thấy khói bốc lên ở phía sau cái Ải, khói đặc, cháy tới tận tối. Người ta bảo người bản bên ấy đốt nương. Gã nghe, không nói gì. Ở làng gã, người ta đốt nương vào tháng Ba, lúc đất khô, trước khi tra hạt. Không ai đốt nương vào lúc lúa đang chín. Gã nghĩ thế, rồi cúi xuống mài nốt mũi giáo. Ruộng nhà gã ở dưới trấn, ba sào, mùa này chắc đã vàng. Vợ gã với ông bố già sẽ phải tự gặt lấy. * * * Tối hẳn, ba đội ra chân vách. Họ đi men sau trại, vòng qua chỗ tối nhất, không ai nói. Gã đi đầu đội mình, ngay sau đội thứ nhất. Người dẫn đi trước cả toán. Viên quan đi giữa. Họ ngồi xuống dưới chân vách, trong khe tối giữa mấy tảng đá lở, chờ thêm. Chỗ ấy xa cổng, lửa đầu trại nhìn từ đây chỉ là mấy đốm nhỏ, còn cháy cao. Tới khi lửa ở đầu trại thấp dần, quá canh hai, người dẫn mới đứng dậy. Đường bắt đầu từ một kẽ nứt trên mặt vách, cao hơn đầu người. Phải trèo lên mới thấy nó. Ở trên ấy, gã mới hiểu chữ “đường” của người dẫn. Không phải đường. Chỉ là chỗ mặt vách lõm vào, chừa ra một gờ đá, có chỗ rộng, có chỗ hẹp tới mức gã phải xoay người áp ngực vào vách mà đi ngang. Không đuốc. Trăng chưa lên. Gã không thấy chân mình. Gã dò bằng mũi chân, chạm được đá chắc mới dồn sức xuống. Tay trái gã bám vào bất cứ kẽ nào trên mặt vách, tay phải giữ cây giáo dọc theo người cho khỏi vướng. Vai gã cọ vào đá, áo rách lúc nào không biết. Người đi sau đặt chân đúng chỗ người đi trước vừa nhấc lên. Ai cũng nghe tiếng thở của người phía trước mình. Có lúc tiếng thở ấy dừng lại, cả hàng dừng theo, đứng áp vào vách, chờ, rồi lại đi. Bên phải gã là khoảng không. Gã không ngó xuống. Có ngó cũng chỉ thấy tối. Từ dưới ấy, hơi lạnh hắt lên từng đợt, mang theo mùi lá mục, lùa vào ống tay áo. Được chừng nửa đường, người lính đi sau gã trượt chân. Gã nghe tiếng đá vụn lở, tiếng một người hự lên. Là đứa con nhà hàng xóm. Gã quay lại, chộp được cổ áo nó bằng tay trái, tay phải buông cây giáo của mình mà bấu vào vách. Người lính sau nữa cũng chộp được tay nó. Hai người kéo được nó lên lại gờ đá. Nó áp mặt vào đá, thở như bò kéo cày. Cây giáo của nó rơi xuống. Gã nghe nó đập vào vách một lần, hai lần, rồi không nghe gì nữa. Gã chờ tiếng nó chạm đất. Tiếng ấy không tới. Cây giáo của gã thì vẫn còn, kẹp giữa gã và mặt vách. Gã nhặt nó lên, đi tiếp. Đứa con nhà hàng xóm đi sau gã, tay không, từ đó tới cuối đường không buông vạt áo gã ra lần nào. Quá nửa đêm, trên cao, có tiếng đá lăn. Chỉ một lần. Một tảng nhỏ, lăn mấy vòng trên mặt vách phía trên đầu họ, rồi dừng. Cả hàng đứng im. Gã ngẩng lên. Trên ấy tối như dưới này. Gã không biết là đá tự lở hay có thứ gì làm nó lở. Thú rừng, chắc thế. Chờ một lúc lâu không thấy gì, người dẫn lại đi. Gần sáng, gờ đá bắt đầu đổ xuống. Đường dốc hơn, có chỗ phải ngồi mà tụt. Tới cuối, nó đổ vào một cái khe hẹp giữa hai vách đá, rộng vừa một người lách qua. Người dẫn dừng ở miệng khe, ngồi bệt xuống, thở. – Khúc này ta chưa qua bao giờ. – Người ấy nói khẽ. – Từ đây xuống là sau lưng cái Ải. Bên dưới khe là một sườn đồi trọc. Xa hơn, trong cái tối đã ngả màu tro, có mấy nóc nhà. * * * Rạng hai mươi hai, ba đội xuống tới bản. Trời vừa đủ sáng để thấy. Gã đi đầu đội mình xuống sườn đồi, chân run vì cả đêm bám đá. Tới nương đầu tiên, gã dừng lại. Nương đã gặt. Gã cúi xuống. Gốc rạ còn đứng, cao không đều. Gã bẻ một gốc lên, ngắm chỗ cắt. Cây lúa bị cắt khi thân còn xanh. Chỗ cắt đã khô lại thành một vệt sẫm, mà bẻ ra thì lõi còn ướt. Ở làng gã, lúa gặt đúng mùa thì gốc rạ vàng khô, cầm lên nhẹ như không. Gốc này còn nặng. Gã ngẩng lên. Trên mấy sườn đồi quanh bản, nương lúa đã cháy đen, đen từ mép dưới lên, đều như người ta đốt có tính toán. – Họ gặt non rồi mới đi. – Gã nói. Người lính đứng cạnh gã ngó gã, không hiểu. Gã không nói thêm. Bản không có ai. Nhà vẫn đứng nguyên, mái gianh, vách đất, không nhà nào cháy. Cửa để ngỏ, có cửa còn chống bằng một cây gậy, như chủ nhà vừa ra nương. Máng lợn sau nhà khô trơ. Từ một góc bản, có con chó chạy ra. Nó gầy, lông xơ, đứng cách toán một quãng xa, sủa. Nó sủa dữ, lưng cong lên, hai chân trước choãi ra. Một người lính cúi xuống nhặt đá. Con chó quay đầu chạy, chạy một mạch lên phía sườn đồi, không quay lại. Ở làng gã cũng có một con như thế, gầy như thế, hễ thấy người lạ là sủa, mà không dám tới. Viên quan cầm toán bảo ba đội chia ra, lục từng nhà. Đội gã lục dãy nhà phía Tây. Gã vào một nhà. Trong nhà tối, mùi khói cũ. Bếp lạnh. Mấy cái chum ở góc nhà úp miệng xuống. Gã lật từng cái. Không có gì. Gác bếp không có gì. Trên vách, mấy cái móc gỗ chỗ người ta treo liềm đều trống. Người bản mang cả liềm đi. Gã ra nhà khác. Cũng thế. Gã đứng ở cửa nhà thứ ba, ngó ra cái sân đất. Nếu có ai lên làng gã giữa mùa gặt mà lục nhà, chắc người làng gã cũng làm đúng như thế: gặt hết, gánh đi, để lại cái nhà không. Người đội thứ nhất về báo ở đầu bản có một cái nền kho. Gã ra xem. Nền kho chỉ còn một vòng đá kê, bên trong là tro đã nén xuống, sẫm màu. Viên quan cầm một cây gậy chọc vào đống tro. Dưới lớp tro là thóc cháy vón thành cục đen, chạm vào là vỡ vụn, dưới nữa là đất. Không còn một hạt nào ra hạt. Viên quan đứng nhìn đống tro một lúc. Ba đội đứng quanh. – Không một hạt. – Một đội trưởng nói. Viên quan không đáp. Gã đi ra rìa bản, chỗ con đường lên dốc. Trên đường, rơm rớt thành vệt dài, rớt từ gánh người ta xuống, chưa ai quét. Bên vệ đường có một cái đòn gánh gãy làm đôi, vứt lại. Mặt đường đất nện xuống ở giữa, chỗ người gánh nặng giẫm đi giẫm lại nhiều chuyến. Vệt ấy đi lên, mất hút sau một khúc quanh, về phía cái Ải. * * * Mặt trời chưa lên khỏi vách phía Đông thì viên quan cho quay về. Ba đội lại đi lên sườn đồi, về phía cái khe. Không ai nói. Không ai gánh gì, mà vai ai cũng chùng xuống như đang gánh nặng. Gã đi giữa hàng, cây giáo vác trên vai, chân nặng hơn lúc xuống. Đêm nay lại phải bám đá mà về. Ban ngày thì người trên tường cái Ải thấy họ trên vách. Phải chờ tối, nằm cả ngày trong khe mà chờ. Người lính đi đầu đội thứ nhất lên tới gần miệng khe thì dừng lại. Người ấy lùi một bước, giơ tay ra sau. – Bẩm đội trưởng. Trên khe có người. – Người lính đi đầu nói. Gã chen lên. Miệng khe đã bị chặn. Mấy tảng đá lớn chồng lên nhau, kín từ chân tới quá đầu người, chỉ chừa ra mấy kẽ hở. Đá ấy đêm qua chưa có. Sau mấy kẽ hở, gã thấy có người đứng. Không rõ mặt. Chỉ thấy vai, thấy đầu, thấy cán giáo dựng thẳng. Họ đứng đó, không ai bắn xuống, không ai gọi. Gã chờ một tiếng hô, một mũi tên, một câu chửi. Không có gì. Người sau đá cứ đứng yên, giáo không chĩa ra. Viên quan cầm toán lên tới, đứng cạnh gã. Người ấy nhìn đống đá, nhìn mấy cái bóng sau đá. Người ấy đứng lặng, mặt tái đi. Tay chắp sau lưng không còn chắp nữa. Gã thấy bàn tay người ấy nắm vào đốc kiếm, rồi buông ra. Người dẫn đường ngồi xuống một tảng đá, cúi đầu, không ngẩng lên nữa. Sau lưng gã, lính bắt đầu xì xào. Có người bảo xông lên mà dỡ đá. Gã ngó cái khe. Khe chỉ lách được từng người một. Người lách vào đầu tiên sẽ đứng ngay trước mũi giáo người sau đá, mà không giơ được giáo của mình lên. Người thứ hai đứng sau người thứ nhất. Gã không nói điều ấy ra. Viên quan cũng không ra lệnh gì. Tiếng xì xào tắt dần. Nắng đã lên khỏi đỉnh vách phía Đông, rọi xiên xuống sườn đồi. Gã ngẩng lên nhìn mặt vách phía trên khe, chỗ đêm qua cả toán đã bám mà đi. Ban ngày, gã mới thấy nó. Một vệt mờ chạy ngang mặt đá dựng, mảnh như một sợi chỉ khâu, có chỗ đứt hẳn, chỉ còn mấy chỗ lõm cho mũi chân. Bên dưới vệt ấy, mặt vách đổ thẳng xuống, trơn, không một bụi cây bám. Đêm qua gã đã đi trên đó. Gã không tin được. Gã quay lại nhìn xuống bản. Mấy nóc nhà trống nằm dưới chân dốc, nhỏ lại vì đứng xa. Bên kia bản, con đường cái chạy dài về phía Nam, khuất giữa mấy quả đồi trọc. Dưới đường cái phía Nam, bụi bốc lên thành một vệt dài, đang đi về phía bản.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ