Rạng hai mươi mốt, y lên mép tường khi phiên canh cuối còn chưa đổi.
Trời phía Đông mới ửng một vệt. Dưới đồng trống, lửa trại chỉ còn than, đỏ lốm đốm từ chân dốc ra tới tận chân vách hai bên. Chỗ lá cờ lớn cũng tối. Ngọn đèn đêm qua đã tắt, tắt lúc nào thì y không biết, vì quá nửa đêm y mới về gian trại, chợp mắt được một lúc thì tỉnh.
Lý Ông Trọng đứng dậy từ chỗ ngồi bên cột cờ khi thấy y lên. Người ấy dựng cây trường thương vào đá, hai tay chống lên mép tường. Người ấy thức cả đêm, mắt vẫn sáng, chỉ có giọng là khàn.
– Cả đêm, trên tường không ai phải lên dây nỏ. – Lý tướng quân nói. – Dưới kia cũng không.
Y cúi đầu, bước sang bên cạnh người ấy. Người ấy không hỏi tới lá thư bắn xuống chiều qua. Y cũng không nhắc. Hai người cùng nhìn xuống một chỗ, mà từ trên này, điều gì xảy ra trong cái lều dưới lá cờ lớn thì không ai thấy được.
Mặt trời lên khỏi núi phía Đông thì hàng áo màu tro ra khỏi lều. Họ đi thành một hàng thưa, tới chỗ đứng hôm qua, cắm gậy tre xuống đất, quay mặt về phía cổng. Chỗ mũi tên cắm hôm qua, đất đã bị giẫm, từ trên này không còn thấy vết. Phía sau họ, trại bên kia thức dậy, giống hệt sáng qua: khói bếp, tiếng ngựa, người đi lại giữa các lều. Không có gì khác.
Y tìm người gầy thấp hôm qua trong hàng. Ai cũng gầy, ai cũng mặc một màu áo, nhìn từ xa thế thì người nào cũng thấp. Y thôi tìm.
Y ở đó tới khi nắng chạm chân tường.
Trưa qua, ở chỗ này, vua hỏi một câu. Y đã trả lời đúng điều mình biết, mà về tới gian trại thì câu ấy vẫn còn nằm nguyên trên án, như một tờ giấy chưa gấp. Thư gửi người cầm quân thì người cầm quân đọc. Lính bên ấy phần đông không đọc được chữ. Muốn tới được chỗ lính, lá thư phải có người đọc lên thành tiếng, ở chỗ lính nghe được.
Y quay xuống trước khi người trên nóc cổng kịp hỏi y nghĩ gì.
* * *
Y viết lá thư thứ hai ngay trong buổi sáng.
Lá thư này ngắn hơn lá trước nhiều. Y đặt cho mình một lệ trước khi chấm bút: câu nào cũng phải nói được trong một hơi, người nói không phải dừng giữa chừng để thở. Câu nào dài quá một hơi, y bỏ. Câu nào có một chữ người làng không dùng, y đổi. Mấy dấu đã đánh ở bãi đắp đường, y đặt tờ giấy ấy sát bên tay, viết tới đâu ngó sang tới đó.
Y không lấy lại câu nào của lá thư gửi người cầm quân. Lá kia nói với một người đọc được chữ, ngồi trong lều có đèn. Lá này nói với người ngồi quanh đống lửa ngoài trời, tay còn cầm bát. Cả lá thư có bảy câu, đọc chậm một lượt thì vừa hết một bát cơm.
Khó nhất vẫn là cách gọi người nghe. Gọi như quan gọi lính thì người ngồi quanh lửa sẽ đứng dậy mà nghe, như nghe lệnh. Gọi như người ngang hàng thì một lá thư từ trên tường xuống nghe ra giả. Y lật tờ giấy ghi ở bãi đắp đường, tìm lại câu người bên ấy hỏi khi con đi lính về. Đầu câu ấy, lão già gọi người con bằng một chữ, gọi xong thì kéo dài chữ cuối, như gọi qua mấy thửa ruộng. Y gọi người nghe bằng đúng chữ ấy. Người viết không xưng gì cả.
Thư không có chữ giặc, không có chữ hàng, không nói Ải mở hay Ải đóng, không hứa điều gì.
Y viết rồi đọc to lên trong gian trại. Đọc tới câu thứ ba, y dừng.
Y đọc đúng theo mấy dấu bên chữ. Vậy mà tiếng ra khỏi miệng y vẫn là tiếng một người lớn lên ở kinh, học chữ trong nhà có án có nghiên. Người dưới đồng trống nghe giọng ấy, chắc chỉ nghe ra một ông quan bắt chước giọng nhà quê.
Y cầm tờ giấy với bút mực xuống góc sân gần kho.
Đám người phương Bắc ở lại vừa ăn xong bữa sáng, đang rửa nồi. Gã trung niên mất nửa vành tai ngồi xổm bên cái chum, kỳ đáy nồi bằng một búi rơm. Diêu Cửu, gã người làng biên giới, ngồi cạnh gã, nhóm lại bếp cho mẻ nước nóng. Thấy y, cả hai đứng dậy.
Y bảo họ cứ làm việc. Y đọc cho họ nghe. Y đọc chậm, từng câu, giọng lão già.
Hai người nghe tới hết. Gã người làng biên giới ngẩng lên ở câu thứ hai, rồi cúi xuống bếp, thổi lửa. Gã trung niên thì không động, tay vẫn cầm búi rơm.
Đọc xong, y hỏi họ nghe ra không.
Gã trung niên ngó tờ giấy trong tay y, rồi ngó lên mặt y. Gã đặt búi rơm xuống miệng chum.
– Bẩm tiên sinh. Để tiểu nhân đọc. – Gã trung niên nói.
Y chìa tờ giấy ra. Gã lắc đầu, không cầm.
– Bẩm, tiểu nhân không biết mặt chữ. – Gã nói. – Tiên sinh đọc một câu, tiểu nhân nói lại một câu.
Y đọc câu đầu. Gã nói lại.
Cũng những chữ ấy, mà ra khỏi miệng gã thì thành một câu khác. Gã nói nhanh hơn y, chữ đầu với chữ cuối dính vào nhau, có một chữ gã đổi hẳn sang chữ khác, y nghe không ra. Bên bếp có tiếng bật cười, rồi im, như sợ mình cười sai chỗ.
– Chữ ấy là chữ gì? – Y hỏi.
– Bẩm, làng tiểu nhân gọi cái bờ ruộng như thế. – Gã nói. – Tiên sinh viết chữ bờ ruộng, mà làng tiểu nhân không ai nói thế.
Y chấm bút, gạch chữ ấy, viết chữ của gã vào bên cạnh, theo tiếng gã nói ra. Câu thứ hai, gã đổi một chữ. Câu thứ tư, gã đổi hai. Có một câu gã nói xong thì lắc đầu, bảo người làng không nói câu ấy bao giờ, người làng chỉ nói nửa câu, nửa sau ai nghe cũng tự hiểu. Y bỏ nửa sau.
Ý thì y không đổi chỗ nào. Gã cũng không xin đổi.
Tới chữ gọi người nghe, gã dừng lâu hơn mấy chỗ khác. Gã nói chữ ấy hai lần, lần sau nhỏ hơn lần trước. Đoạn gã gật, bảo làng gã cũng gọi như thế, gọi đứa con đi xa.
Tới gần trưa, tờ giấy đã dày chữ hai người, chữ y nhỏ, chữ gã nói ra y viết to hơn ở bên cạnh. Gã nói lại từ đầu tới cuối, không cần y nhắc câu nào. Gã thuộc nhanh hơn y nghĩ. Từ tháng Hai tới giờ, câu nào người phương Bắc nói mà người trên Ải nghe không ra, gã là người nói lại. Lời người khác, gã quen giữ trong đầu rồi.
Y gấp tờ giấy lại. Y ngồi xuống bậc đá bên cái chum, nhìn gã rửa nốt cái nồi.
Giọng gã mà vang lên trên tường, người làng gã ở dưới kia, nếu có ai, sẽ nghe ra là ai. Bên ấy gọi người đã qua bên này là kẻ đã hàng. Hôm qua y gạch một câu trong lá thư vì nghĩ tới hai mươi người áo màu tro. Hôm nay y đang định đưa một người lên tường cho cả trại bên kia nghe tiếng.
Y nói điều ấy với gã, nói thẳng.
Gã trung niên nghe xong, lau hai bàn tay vào ống quần.
– Bẩm tiên sinh, tháng Hai tiểu nhân không về. – Gã nói. – Người làng tiểu nhân biết cả rồi.
Y không nói thêm. Gã cúi xuống, úp cái nồi lên miệng chum.
* * *
Chiều, y đưa gã lên nóc cổng.
Gã đi sau y, lên từng bậc đá. Tới gần đầu bậc, gã chậm lại. Từ hôm bên kia xuống đồng trống, đám người phương Bắc ở lại gánh nước, khiêng đá, nhóm bếp, mà chưa ai lên đứng mép tường. Lệ ấy không ai đặt thành lời.
Lý Ông Trọng đứng ở mép tường. Người ấy quay lại khi nghe tiếng chân, nhìn gã từ đầu tới chân. Người ấy không hỏi.
Vua đứng cạnh cột cờ. Y kể với vua việc y định làm, kể ngắn. Gã trung niên quỳ xuống sau lưng y, cách mấy bước, đầu cúi.
– Thư nói gì? – Vua hỏi.
– Bẩm Bệ hạ, nói chuyện nhà. – Y nói. – Lúa ở làng, người ở nhà.
– Có hứa gì không?
– Bẩm, không hứa gì.
Vua quay sang người đang quỳ.
– Ngươi thuộc chưa? – Vua hỏi gã.
– Bẩm bệ hạ, thuộc rồi.
– Nói một câu cho ta nghe thử.
Gã ngẩng lên. Gã nói câu đầu tiên, giọng không to, chừng đủ cho mấy người trên nóc cổng nghe. Ra khỏi miệng gã, câu ấy nghe như câu người ta nói với nhau qua hàng rào lúc sẩm tối, không giống một câu viết trên giấy.
Trên bậc đá phía dưới, Dã Tượng ngồi chỗ cũ, cây côn dựng vào vách. Nghe gã nói, người dắt voi quay đầu lên.
Vua im một chốc.
– Cho gã đọc. Người đọc đứng sau mép đá. – Vua nói.
Vua quay sang người trên nóc cổng.
– Lúc gã đọc, nỏ trên tường để nằm. – Vua nói.
– Bẩm, mạt tướng hiểu.
Người ấy bước ra mép tường, hô xuống hai bên một câu ngắn. Đầu tường bên kia có tiếng đáp lại.
Gã trung niên vẫn quỳ. Vua bảo gã đứng dậy. Gã làm theo, mà mắt không dám ngó ra phía đồng trống.
Xuống tới chân bậc, gã mới hỏi y một câu.
– Bẩm tiên sinh, đọc lúc nào?
– Đêm nay, nếu lặng gió. – Y nói.
Gã gật. Gã không về góc sân ngay, mà đứng lại dưới chân tường, ngửa mặt nhìn lên chỗ mình sẽ đứng, như người đi đo một khúc đường trước khi gánh.
* * *
Gió lặng từ đầu hôm.
Trên đồng trống, lửa trại đã nhóm. Khói không bay ngang như mấy đêm trước mà lên chậm, lững lờ trên các mái lều. Trăng đêm nay lên muộn. Đầu hôm, trời tối hẳn, chỉ có lửa dưới kia và mấy bó đuốc trên tường.
Trước khi gã lên, Lý tướng quân sai lính dời hai bó đuốc gần chỗ ấy ra xa, cắm sang phía cột cờ. Chỗ gã đứng tối hẳn. Từ dưới đồng trống nhìn lên, chỗ ấy chỉ là một khúc tường đen, không khác mấy khúc tường hai bên.
Y đứng sau gã một bước. Người trên nóc cổng đứng phía bên kia. Vua đứng chỗ cũ, cạnh cột cờ, không tới gần mép tường.
Họ chờ thêm. Hai bó đuốc dời sang phía cột cờ cháy thẳng, không lay.
Dưới đồng trống, quanh mấy đống lửa đầu trại, người ta đang ăn bữa tối. Tiếng bát đũa không lên tới tường, nhưng y thấy được người cúi xuống, người ngẩng lên, có người đứng dậy đi ôm thêm củi. Gã trung niên nhìn xuống chỗ ấy. Y ở sau lưng gã, nghe được hơi gã thở, ngắn hơn lúc ở dưới sân.
– Lúc này. – Người trên nóc cổng nói khẽ.
Người ấy đêm nào cũng ngồi trên này, biết giờ nào thì người dưới kia đã ăn xong mà chưa vào lều.
Gã trung niên đứng sau mép đá, chỗ lính nỏ hay quỳ. Gã chắp hai tay quanh miệng. Gã hít một hơi, rồi đọc.
Câu đầu ra khỏi tường, đi xuống dốc.
Y nghe nó đi. Gã đọc to mà không gào. Đêm lặng, đá hai bên vách đỡ lấy tiếng gã, đẩy nó ra xa. Gã đọc từng câu, mỗi câu một hơi, như y đã dặn, giữa hai câu gã dừng lại thở. Y thuộc lá thư ấy hơn ai hết, mà nghe từ miệng gã đọc ra trong tối, y vẫn phải nghe kỹ mới nhận ra chữ của mình.
Ở làng, lúa chín rồi.
Trâu nhà mình, ông dắt ra đồng từ sáng.
Gã đọc hết một lượt. Gã dừng, thở mấy hơi, đọc lại từ đầu. Lượt thứ hai chậm hơn lượt đầu. Lượt thứ ba, gã đọc chậm tới mức giữa các chữ có chỗ hở, như người gọi một người ở xa, gọi xong còn chờ.
Dưới kia, y không thấy mặt ai.
Chỉ có lửa là thấy được. Quanh mấy đống lửa đầu trại, gần chỗ dãy lều của hàng áo màu tro, có mấy cái bóng người đứng dậy. Đứng một chốc, rồi ngồi xuống. Ở một đống khác xa hơn, cũng có một cái bóng đứng dậy, đứng lâu hơn, rồi cũng ngồi xuống. Không ai đi ra khỏi chỗ lửa. Không có tiếng nào vọng lên.
Trên tường, mấy người lính Ải cũ ở gần nhất đã quay hẳn mặt về phía gã. Có người đứng tựa giáo, môi mấp máy theo, như đang nhẩm lại một câu nghe quen mà không biết đã nghe ở đâu.
Gã đọc xong lượt thứ ba thì buông hai tay xuống. Gã ngồi thụp xuống sau mép đá, lưng tựa vào tường, hai tay ôm đầu gối. Hai bàn tay ấy còn run.
Người trên nóc cổng ở lại thêm một chốc, rồi quay về chỗ ngồi bên cột cờ. Vua đứng nhìn xuống đồng trống thêm một hồi, rồi mới xuống.
Y ngồi xuống cạnh gã. Hai người ngồi đó, nghe tiếng đổi phiên đầu tiên của đêm trên mặt tường. Mãi sau gã mới nói, giọng đã khàn.
– Bẩm, lượt đầu, câu thứ ba tiểu nhân nói nhanh quá.
– Lượt sau thì không. – Y nói.
Gã gật. Gã chống tay đứng dậy, đi xuống bậc trước y.
Về tới gian trại, y thắp đèn, mở cuốn sổ ngày ở trang hôm nay. Chiều hai mươi mốt, một người phương Bắc ở lại lên nóc cổng, vua cho đọc; đêm lặng gió, đọc ba lượt; ở đầu trại bên kia có mấy cái bóng đứng dậy rồi ngồi xuống. Chừng ấy chữ, y viết liền một mạch.
Y ghi giờ gã đọc xong vào sổ ngày, dòng bên dưới bỏ trống.