Qua Lũng Khẩu, đường bắt đầu dốc.
Không dốc gắt. Dốc từng quãng dài, ngựa đi được, mà đi lâu thì ngựa thở nặng. Đồi hai bên trọc dần, cây thưa dần, tới chiều mười tám thì chỉ còn cỏ và đá, thỉnh thoảng một bụi cây thấp mọc trong kẽ đá. Gió lên từ phía Bắc, lạnh hơn gió ở kinh, thổi rạp cỏ trên lưng đồi thành từng vệt.
Dã Tượng đi bộ suốt quãng ấy. Lên dốc, y bước chậm lại cho vừa nhịp ngựa, mà ngựa thì phải nghỉ trước y. Mỗi lần cho ngựa nghỉ, y đứng, không ngồi, mắt ngó lên phía trên dốc.
Đêm ấy, họ ngủ ở trạm chân đồi.
Người giữ trạm là một ông già, một bên mắt mờ. Lão bảo người của trạm mang tin từ Ải xuống mấy hôm trước đã kể ở đây: ba xóm trên kia bỏ rồi, người lên Ải cả, đêm hôm ấy ở sân trạm cũng thấy lửa trên dốc. Lão kể chừng ấy, rồi đi đun nước.
Hắn nằm mà không ngủ được bao lâu. Ngoài hiên trạm, người dắt voi ngồi tựa cột, côn gác ngang gối, mặt quay lên phía dốc. Lúc hắn trở mình lần thứ mấy, y vẫn ngồi như thế.
* * *
Rạng mười chín, họ tới bản.
Con đường cái đi ngang chân bản. Từ xa, hắn đã thấy mấy sườn đồi quanh bản đen từng mảng. Chỗ đen loang từ dưới chân đồi lên, có chỗ lên tới lưng đồi thì dừng, để lại một dải vàng lơ thơ ở trên cao, chỗ đất gầy, lúa chưa kịp chín mà cũng không cháy tới.
Hai người xuống ngựa, dắt ngựa rẽ vào bản.
Ở mấy nương gần đường, lửa không ăn hết. Gốc rạ còn đứng, cao thấp không đều, chỗ cắt sát đất, chỗ cắt ngang lưng cây, như người cắt vội, cắt bằng bất cứ thứ gì có lưỡi. Giữa mấy hàng gốc rạ, rơi lại mấy bông lúa non, đã bị chim mổ. Hắn cúi nhặt một bông, vê mấy hạt giữa hai ngón tay. Hạt lép, vỏ còn mềm, bóp nhẹ là bẹp. Hắn thả bông lúa xuống chỗ cũ.
Nhà trong bản còn nguyên, nóc nào cũng đứng. Cửa nhà nào cũng mở. Không có tiếng gà, không có tiếng lợn, không có khói bếp. Qua một nhà, hắn nhìn vào. Bếp ở giữa nhà, ba viên đá kê, tro trong bếp đã nguội từ lâu. Cái nồi vẫn đặt trên ba viên đá, nắp đậy hờ. Cạnh vách, một cái khung cửi còn mắc dở một tấm vải chàm, con thoi nằm trên mặt vải. Hắn không vào.
Từ sau một vách nhà, có con chó gầy chui ra. Nó dừng giữa đường, nhìn ba người, không sủa. Khi họ đi tiếp, nó đi theo một quãng, cách mấy bước, dừng khi họ dừng, đi khi họ đi. Tới đầu bản, nó đứng lại, không theo nữa.
Đầu bản, chỗ đất cao, chỉ còn mấy khối đá cũ nằm thành một hình vuông, giữa là một đống tro đã sẫm lại. Mấy cây cột cháy đổ chéo lên nhau, đầu cột còn lại thành than, đen bóng.
Hắn đứng ở cạnh đống tro.
Ở thư phòng, hôm mùng mười, người của trạm đứng trước án kể với hắn về một cái kho mới ở đầu bản, mái còn vàng. Hắn đã nghĩ tới cái kho ấy suốt mấy hôm. Giờ hắn đứng đúng chỗ ấy. Hắn không chạm vào khối đá nào. Hắn không cúi xuống bới đống tro.
Nguyễn Trãi đứng lại sau lưng hắn mấy bước, không lấy tập giấy ra.
Người dắt voi thì đi một vòng quanh đống tro, chậm, ngó mấy nóc nhà để trống, ngó mấy sườn đồi đen, ngó con đường dốc chạy lên phía Ải. Đi hết vòng, y dừng lại cạnh hắn.
– Năm ấy, kinh thành cũng để trống như thế. – Dã Tượng nói.
Hắn nghe, không đáp. Kinh thành nào, năm nào, ai để trống, để trống cho ai vào, hắn không biết. Hắn chỉ nghe ra trong giọng y không có chút gì lạ lẫm, như người đứng lại trước một việc đã thấy một lần.
Người viết chữ vuông nghe câu ấy thì ngẩng lên. Y ngó người dắt voi một lúc. Hắn đoán y biết đó là năm nào, vì y không hỏi lại. Y cũng không giải thích.
Họ lên dốc. Trên mấy bậc đá còn vương mấy hạt lúa non rơi từ gánh của người bản, chim chưa nhặt hết.
Con chó đứng ở đầu bản nhìn theo tới khi họ khuất sau một khúc quanh.
* * *
Giữa buổi, hắn thấy Ải.
Từ dưới dốc nhìn lên, cổng đứng giữa hai vách núi, tường đá nối từ chân vách bên này sang chân vách bên kia. Đó là mặt phía Nam, mặt quay vào trong. Cửa phía Nam chỉ vừa một cỗ xe. Trên tường có người gác, giáo dựng. Thấy ba người dưới dốc, người gác hô vào trong một tiếng.
Hắn đã nhìn chỗ này trên tấm bản đồ không biết bao nhiêu lần: một cái chấm to hơn các chấm trạm, hai vệt núi kẹp hai bên. Tường cao hơn hắn tưởng, đá xám, chân tường rêu bám thành từng vệt.
Cửa phía Nam mở.
Người đầu tiên ra là Lý Ông Trọng. Y cao hơn khung cửa, phải cúi đầu mới qua được. Từ tháng Ba hắn chưa gặp lại y. Bộ giáp da cũ sờn thêm mấy chỗ, trên vai buộc thêm một tấm da thú cho đỡ gió. Tay y không cầm giáo. Y bước ra mấy bước, tới trước con ngựa đi đầu, quỳ xuống trên nền đá trước cửa.
– Bẩm bệ hạ. Mạt tướng không ra đón xa được. – Y nói.
Sau y, một người gầy, mặc áo lính, tay cầm cuốn sổ, cũng quỳ theo. Mặt người ấy hắn chưa thấy bao giờ, mà nhìn tay là biết. Ngón tay dính mực ở đốt đầu, cái dính mực của người ngày nào cũng viết. Lê Mẫn, viên phó trấn thủ.
– Bẩm bệ hạ. – Viên phó trấn thủ nói. – Từ hôm bên kia xuống đồng trống, tướng quân chưa ra tới cửa phía Nam lần nào.
Người trên nóc cổng không nói gì về câu ấy. Y đứng dậy, lùi sang một bên, để hắn đi vào. Lúc người dắt voi đi ngang, y đặt bàn tay to bè lên vai người dắt voi một chốc, rồi rút về.
– Bốn người bị thương thế nào? – Hắn hỏi.
– Bẩm, hai người đã đứng tường lại được. – Y nói. – Người trúng đùi còn chống gậy. Người gãy chân còn nằm trại.
Trong sân, chỗ nào cũng có người. Người già ngồi dưới mái hiên. Trẻ con chạy giữa sân, thấy ngựa thì dạt cả vào. Đàn bà ngồi giã gạo cạnh mấy bao lúa non chất ở góc sân. Lính đi lại giữa họ, bước cẩn thận. Người ba xóm, hắn đoán thế, vì áo họ khác áo lính, áo chàm dài, cài khuy bên nách.
Thấy lính quỳ, người trong sân cũng lục tục quỳ theo. Một đứa trẻ bị mẹ kéo xuống, vẫn ngoảnh lại ngó người dắt voi.
Mấy người lính Ải cũ thì nhận ra người dắt voi. Tháng Hai, y giữ Ải này. Một người lính râu rậm suýt reo lên, rồi im ngay, cúi đầu xuống thấp, mà mắt vẫn ngước lên nhìn y, cười.
Ở góc sân, gần kho, hơn hai chục người đàn ông dồn riêng một chỗ, đầu cúi thấp hơn ai hết. Đám người phương Bắc ở lại từ tháng Hai, hắn đoán. Trong đám ấy, có một người còn trẻ ngẩng lên, nhìn người dắt voi không chớp. Người dắt voi thấy gã, khẽ gật đầu một cái. Gã cúi rạp xuống, đầu sát mặt sân. Hắn nhớ đêm tháng Bảy, người dắt voi hỏi hắn người về báo tin còn sống không. Người dắt voi không nói.
Từ giữa đám lính, một ông già bước ra, thấp, gầy, lưng gù xuống, đi nhanh, chân trái kéo theo. Nông Bách. Ông giữ Ải ba mươi năm, hắn biết, dù chưa thấy mặt bao giờ. Ông tới trước mặt hắn, quỳ xuống. Một tay ông thò vào ngực áo, lấy ra một vật nắm gọn trong lòng bàn tay, đưa lên bằng cả hai tay.
Một hòn đá. Nhỏ, bằng nắm tay, xám, một mặt còn bám chút tro đen.
– Bẩm bệ hạ. Đá ở chân kho dưới bản. – Nông Bách nói.
Ông không nói thêm. Ông không nói ai nhặt, nhặt lúc nào, vì sao mang theo. Sau lưng ông, một gã lính trẻ, bắp tay còn quấn vải, nhìn theo hòn đá không rời mắt.
Hắn cầm lấy.
Đá còn ấm. Kho cháy đã sáu hôm. Cái ấm ấy không phải hơi tay của người vừa cầm nó.
Chữ hiện ra ngay khi đá nằm trong tay hắn.
【Hồn Ấn: 1/3. Anh linh: chưa hiển thị.】
Dòng chữ đứng một chốc trước mắt hắn, chỗ giữa hắn với ông già đang quỳ, rồi không còn.
Hắn biết mấy chữ ấy nghĩa là gì. Cuối tháng Ba, dòng chữ ấy đã hiện ra một lần, lúc tay hắn chạm một mảnh đá khác, ở một nơi khác. Ba mảnh thì đủ. Đây là mảnh đầu. Của ai, chữ không nói.
Người dắt voi đứng sau lưng hắn, ngó bàn tay hắn đang nắm. Cuối tháng Ba, người đứng sau lưng hắn lúc ấy cũng là y.
Hắn khép tay lại. Hắn không trả. Hắn cất nó vào trong áo, chỗ ngực, như ông già đã cất.
Ông già giữ Ải vẫn quỳ, chờ. Hắn bảo ông đứng dậy. Ông làm theo, không hỏi gì về nó.
– Người ba xóm ngủ ở đâu? – Hắn hỏi.
– Bẩm, người già, trẻ con ở trong trại. – Ông già nói. – Lính nhường trại, ra sân sau kho. Ăn thì ăn chung bếp, mỗi người một bát.
Ông dẫn hắn đi một vòng qua mấy dãy trại. Trong trại, chiếu trải sát nhau, gối là bọc quần áo. Ở trại cuối, một ông già nằm trên cái cáng tre còn chưa tháo, chân đắp một tấm chăn chàm, mắt mở, ngó lên mái. Cạnh cửa trại, một người đàn bà ngồi với ba đứa con, đứa lớn nhất chừng mười tuổi đang cầm thìa đút cho đứa nhỏ nhất. Thấy hắn đứng ở cửa, người đàn bà ấy không đứng dậy, chỉ kéo mấy đứa con vào sát người mình.
Hắn không vào trại. Hắn nán ở cửa một chốc, rồi đi.
Ở gian trại cạnh cổng, viên phó trấn thủ mở cuốn sổ cho hắn xem. Từ đêm người bản lên, gã kẻ thêm mấy trang mới. Mỗi dòng một nhà: tên người đứng đầu nhà, mấy miệng ăn, mấy người già, mấy đứa trẻ, gánh lên được mấy bao. Có dòng chỉ ghi một tên, một miệng ăn, không bao nào. Chữ gã to, chữ nọ đặt sát chữ kia, trang nào cũng kín.
Hắn đọc hết một trang. Hắn không hỏi tổng là bao nhiêu. Gã cũng không nói. Gã gấp sổ lại khi hắn đặt tay xuống.
Trong đám người quỳ dưới mái hiên lúc nãy, có một người đàn bà đứng tuổi, ôm trong lòng một cái bao nhỏ. Giờ bà vẫn ngồi ở chỗ ấy. Mắt bà không theo hắn, mà theo ông già giữ Ải. Đi qua chỗ bà ngồi, ông già bước nhanh hơn một chút, không ngoảnh lại.
* * *
Chiều, hắn lên nóc cổng.
Mấy chục bậc đá. Lý Ông Trọng đi trước, chậm, đi một bậc lại chờ một bậc. Lên tới nơi, gió thổi mạnh. Hắn đứng cạnh cột cờ.
Phía Bắc, đồng trống mở ra dưới chân.
Trại bên kia kín từ chân dốc tới gần cổng. Ban ngày, lửa không thấy rõ, chỉ thấy khói, hàng trăm cột khói mảnh bốc lên từ đồng trống, lên tới lưng chừng thì gió bẻ cong. Giữa đồng trống, một lá cờ lớn cắm trên một cái gò, cờ nặng, gió thổi mà chỉ phất một mép. Khoảng giữa lá cờ và chân tường, gần phía cờ hơn, có một hàng người mặc áo màu tro. Xa hơn, tới tận chân dốc bên kia, chỗ nào cũng có lều, có người, có ngựa.
Hắn đứng lâu.
Khôn ở đâu đó dưới ấy, trong một cái lều hắn không biết là lều nào.
– Bẩm bệ hạ. – Người trên nóc cổng nói. – Từ hôm mười hai, bên kia không đánh nữa. Đêm nào họ cũng đốt đuốc canh dọc mép đồng trống. Vách Tây, đêm nào mạt tướng cũng để ba người.
Y nói thế rồi thôi. Y không chỉ cho hắn chỗ nào là lều người cầm quân bên kia, chỗ nào bên kia dựng thang hôm mười hai.
– Hàng áo màu tro kia? – Hắn hỏi.
– Bẩm, hai mươi người tháng Bảy qua cổng này về Bắc. – Người trên nóc cổng nói. – Mạt tướng nhận ra màu áo. Từ hôm đầu, ngày nào họ cũng đứng chỗ ấy.
Hắn ngó sang phía Tây. Vách núi dựng đứng, đá xám, chỗ cao nhất có mây vướng lại. Dưới chân vách, có mấy chấm người ngồi sát đá, giáo dựng. Con đường bám vách ấy, hắn chỉ biết qua cuộn thư tháng Ba. Từ đây nhìn sang, hắn không thấy con đường nào trên mặt đá.
Dưới chân cột cờ, ngay lối từ đầu bậc ra mép tường, có hai chữ khắc sâu vào đá.
Hắn cúi xuống đọc.
Lục Sình.
Người thiếu niên cầm cờ, người ở cái bản hắn vừa đi qua sáng nay. Cuộn thư cũ không ghi tên. Người ấy cao thấp thế nào, cười ra sao, nói giọng gì, hắn không biết.
Hắn đứng dậy. Muốn ra tới mép tường thì phải bước qua hai chữ ấy. Hắn bước qua.
Người viết chữ vuông lên sau cùng. Y không lại chỗ cột cờ. Y đi thẳng tới mép tường, chỗ nhìn xuống được hàng người áo màu tro, và dừng ở đó. Gió thổi vạt áo y bay sang một bên. Y không giữ. Hai tay y để sau lưng, bàn tay này nắm cổ tay kia.
Hắn đứng đó tới khi mặt trời xuống thấp, khói trên đồng trống ngả vàng.
Người viết chữ vuông quay lại, đi tới chỗ hắn, chắp tay.
– Bẩm Bệ hạ. Thần xin giấy. – Nguyễn Trãi nói.