Chương 209: Tự phần kỳ thương

Rạng hôm sau, Nông Bách ra cửa phía Nam khi trời còn tối. Lão dẫn theo mười người lính, đều là người Ải cũ, và gã lính trẻ mắt tinh. Bắp tay gã còn quấn vải, chỗ mũi tên sượt qua hôm qua. Lão bảo gã ở lại. Gã không chịu. Lão để gã đi. Tờ lệnh để lại trong gian trại. Lão không biết chữ, mang theo cũng không đọc được. Đêm qua lão bảo viên phó trấn thủ đọc cho nghe ba lần, lão nhẩm theo, tới khi thuộc từng chữ. Dòng nhỏ ở dưới, lão nhẩm thêm hai lần nữa. Con dốc phía Nam còn tối. Lão đi trước, chân dò từng bậc đá. Sau lưng lão, trên đồng trống phía Bắc, lửa trại bên kia vẫn còn đỏ, nhưng ở đây, dưới chân tường phía Nam, không thấy được nữa. Chỉ có mùi khói theo gió xuống tới tận lưng dốc. Chiều mùng bảy, ông trưởng bản đã lên tận chân tường hỏi khói, lão chỉ có một câu cho ông: chờ lệnh dưới kinh. Từ hôm ấy, chiều nào lão cũng thấy người bản ra đứng ở đầu dốc ngó lên. Hôm nay, lệnh dưới kinh đã tới. Lão là người mang nó xuống. Trời hửng thì lão tới bản. Người bản đã dậy. Mấy nhà đã nhóm bếp. Trên các sườn đồi quanh bản, nương lúa vàng gần hết, chỉ chỗ đất gầy trên cao còn lẫn xanh. Đầu bản, chỗ đất cao, cái kho mới đứng trên mấy khối đá cũ, mái lợp tranh còn vàng. Ông trưởng bản đi ra đón lão ở đầu bản. Ông thấy mười người lính đi sau lão thì dừng lại, tay nắm chặt cây gậy. Người trong bản lục tục ra theo. Đàn ông, đàn bà, ông già, trẻ con. Họ đứng thành một đám ở khoảng đất trước kho, không ai nói, chờ. Lão đứng trước họ. Lão không quen nói trước đông người. Ba mươi năm, lão chỉ quen nói với lính. – Lệnh vua: bỏ bản, người lên Ải. – Nông Bách nói. Không ai động. Lão nói tiếp, nói đúng như lão đã nhẩm. Nà Lừa và hai xóm chân đèo bỏ làng. Người lên Ải. Mang được gì thì mang. Còn lại thì đốt. Lão nói chậm, từng câu một, như người đặt từng bao thóc xuống đất. Ông trưởng bản đứng im một lúc lâu. Ông quay đầu nhìn lên mấy sườn đồi quanh bản, nhìn từng nương một, rồi mới quay lại. – Bẩm lão trấn thủ. – Ông nói. – Còn lúa? – Gặt được gì thì gặt. – Lão nói. – Gặt bằng hết hôm nay. Gánh được bao nhiêu lên Ải thì gánh. Còn lại, đốt. Một người đàn ông đứng gần lão, tay còn cầm cái gùi, hỏi bên kia tới bản chưa. – Chưa. – Lão nói. – Bên kia đang ở trước cổng phía Bắc. Cổng đóng. Họ chưa qua được. – Lên Ải thì ở đâu? – Một người khác hỏi. – Ải nhường chỗ. – Lão nói. – Lính ra sân mà nằm. Một người đàn bà bế con hỏi bao giờ thì được về. – Bên kia đi thì về. – Lão nói. Bên kia bao giờ đi, lão không biết. Lão không hứa gì hơn. Ông trưởng bản không hỏi thêm câu nào. Phía sau ông, có tiếng một người đàn bà nấc lên, rồi im bặt. Lão nói nốt dòng nhỏ. – Lệnh còn dặn: thóc giống mùa sau, triều đình lo. Ông trưởng bản gật. Ông gật chậm, một lần. Ông quay lại đám người sau lưng, nói mấy câu bằng tiếng bản. Lão không hiểu hết tiếng ấy, chỉ nghe được chữ gặt, chữ Ải. Đám người tản ra, về nhà lấy dao quắm, lấy gùi, lấy đòn gánh. * * * Cả ngày hôm ấy, ba xóm gặt. Lúa chưa chín hẳn. Hạt ở mép dưới nương đã cứng, hạt trên cao còn mềm, bấm móng tay vào còn rịn sữa. Người ta gặt cả. Không ai đợi nương nào chín hẳn. Nhà nào ít người, người bên cạnh gặt sang. Đàn bà cắt, đàn ông bó, trẻ con nhặt bông rơi, ông già ngồi đập ngay ở bờ nương, không chờ phơi. Nông Bách chia mười người lính làm hai. Năm người sang hai xóm bên kia khe, mang lệnh nói lại, ở lại gặt giúp. Quá trưa, một người trong số ấy chạy về báo: hai xóm ấy nghe lệnh rồi, đang gặt. Có một ông già ở xóm dưới không chịu đi, ngồi lì trước cửa nhà. Ông bảo mình già rồi, đi không tới Ải, để mình ở lại giữ nhà. Người trong xóm bảo để tối khiêng ông lên cáng. Năm người ở lại bản, gánh lúa lên Ải. Lão bảo gã lính trẻ đi theo đám gánh, không được gánh nặng vì cái tay. Gã gánh nặng. Đường lên Ải nửa buổi với người gánh. Chuyến đầu đi lúc mặt trời vừa lên cao. Đàn ông trong bản gánh trước, lính gánh theo, đi thành một hàng trên con dốc mà mấy hôm trước một trăm người dưới xuôi vừa gánh thóc lên. Tới chuyến thứ hai, đám người phương Bắc ở lại trong Ải cũng xuống gánh. Diêu Cửu đi giữa họ, đòn gánh lúa non trên vai, không nói một câu. Trưa, lão gặp mẹ Lục Sình ở nương sau bản. Bà gặt một mình, lưng còng, tay cắt đều. Nương của bà tốt nhất dãy, bông lúa nặng, cong xuống. Bà cắt sát gốc, lấy mấy cọng rơm buộc thành bó, đặt sang một bên, cắt tiếp. Thấy lão đứng ở bờ nương, bà dừng tay, đứng thẳng lên. Lão biết bà. Bà chỉ biết lão là ông già giữ Ải. Đêm tháng Chạp, người mang lá cờ của con bà lên núi là lão. Sáng mùng một hằng tháng bà lên cắm nhang, lão đều thấy. Lão chưa nói với bà câu nào. Hôm nay lão cũng không nói chuyện ấy. – Bà cần người gặt đỡ không? – Lão hỏi. – Bẩm, dân phụ gặt được. – Bà nói. – Nhà người góa kia cần hơn. Bà chỉ tay sang nương bên cạnh. Ở đó, người đàn bà góa đang gặt, đứa nhỏ nhất ngủ trên lưng, hai đứa lớn hơn bó lúa theo mẹ. Lão gọi hai người lính sang gặt đỡ nương ấy. Bà cúi xuống, cắt tiếp. Lão đứng thêm một chốc rồi đi. Chiều, ông trưởng bản trèo lên sàn cái kho mới, ôm xuống cái bao nhỏ nằm một mình ở góc kho. Ông bảo đó là bao lúa gặt thử ở nương chín sớm nhất của bản. Ông đem tới đưa cho bà. – Để làm giống. – Ông nói. – Mẹ Lục Sình giữ. Bà ôm cái bao vào lòng, không nói gì. Lúc bà lên dốc với chuyến gánh thứ ba, lão thấy bà chỉ mang cái bao ấy, một tấm chăn, cái nồi nấu cơm, và một bó nhang. Người bản gánh lúa lên Ải ba chuyến. Tới chuyến thứ ba, người gánh đã phải đi chậm, chân run, nghỉ nhiều hơn. Người đàn bà góa địu con, gánh nửa gánh, đi giữa hàng. Gã lính trẻ đi sau chị, tay lành đỡ một đầu đòn gánh cho chị qua mấy khúc dốc đứng. Gần tối, còn lại một nửa số lúa đã gặt, và mấy nương chưa kịp gặt. Không gánh kịp nữa. Lão đứng ở đầu bản nhìn đống lúa bó chất trên khoảng đất trước kho, nhìn lên mấy sườn đồi còn vàng. Ông trưởng bản đứng cạnh lão. – Bẩm, số này, dồn vào kho. – Ông nói. – Đốt một chỗ cho chắc. Người bản khiêng lúa vào kho, chất lên sàn gỗ mới. Cái kho dựng hồi tháng Bảy để chờ cả mùa của bản. Được chừng nửa kho thì hết lúa. Lão bảo người bản ra hết. Người già với mấy đứa trẻ lớn đã lên Ải theo chuyến gánh thứ ba. Đàn ông còn lại, đàn bà còn lại, mỗi người một gùi, một tay nải, đứng ở đầu dốc. Bên kia khe, ở hai xóm nhỏ, cũng đã có người đứng ở đầu đường lên. Lão quay sang ông trưởng bản. Lão định sai một người lính châm lửa. – Để tiểu nhân châm. – Ông trưởng bản nói. Ông cầm bó đuốc lính đưa, đi tới chân kho. Ông đứng đó một chốc, ngước lên cái mái lợp tranh chưa kịp xỉn màu. Trên cây cột góc kho, chỗ ngang ngực người, có mấy vết khắc còn trắng. Ông đưa bó đuốc vào chỗ mái thấp nhất, sát vách. Lửa bắt vào tranh khô, lan lên nóc. Ông trưởng bản lùi lại mấy bước, đứng xem, không lùi xa hơn. Đàn ông trong bản cầm đuốc đi lên các nương còn đứng. Họ châm lửa ở mép dưới, chỗ đất ấm, chỗ lúa chín trước. Lửa ăn lên từ mép dưới, lan dần lên trên, như tháng Ba người ta đốt nương để tra hạt. Bông lúa gặp lửa kêu lép bép, khói trắng bốc lên thành từng cột, rồi ngả theo gió. Bên kia khe, khói ở hai xóm nhỏ cũng bốc lên, cùng chiều. Người bản đứng ở đầu dốc nhìn một lúc. Ông trưởng bản quay đi trước, lên dốc. Người ta lên theo ông. Có người ngoái lại, rồi đi tiếp. Một đứa trẻ níu tay mẹ, hỏi lên đâu. Người mẹ bảo lên chỗ ông khổng lồ trên cổng. Ở đầu đường lên phía bên kia khe, bốn người đàn ông khiêng một cái cáng tre đi lên sau cùng. Trên cáng là ông già ở xóm dưới, ngồi thẳng, tay ôm cây gậy, mặt quay về phía nhà mình. * * * Lão ở lại tới khuya. Lão ngồi trên một bậc đá ở đầu bản, chỗ ông trưởng bản đứng ban sáng. Tháng Chạp, từ trên núi, lão đã thấy khói bốc lên ở phía bản này mà không xuống được. Lão ngồi, hai tay đặt trên đầu gối, cho tới khi hai đầu gối mỏi cứng mà vẫn không đứng dậy. Lão giữ lại gã lính trẻ và hai người lính. Lệnh nói đốt. Lão phải ở lại cho tới khi chắc là đã cháy hết, không còn gì cho bên kia tới mà lấy. Lúc người bản vừa lên dốc, lão với gã lính trẻ đã đi một vòng qua bản, đẩy cửa từng nhà, gọi một tiếng, chờ một chốc. Trong một nhà, nồi cơm còn trên bếp, chưa ai kịp ăn. Kho cháy tới tận khuya. Mái sập trước, rồi sàn, rồi mấy cây cột. Lúa trong kho cháy âm ỉ, đỏ rực mà không bùng, khói đặc, mùi cơm cháy bay khắp bản. Trên mấy sườn đồi, lửa đã tắt dần, để lại từng mảng đen trên nền đất. Bản không còn ai. Mấy nóc nhà đứng tối, cửa mở. Có con chó không chịu đi theo người, nằm ở đầu bản, sủa vào đống lửa. Gần nửa đêm, lửa ở kho tàn hẳn. Chỉ còn đống than đỏ trên mấy khối đá cũ, chỗ ngày trước là chân kho. Lão chờ thêm. Gió thổi tro lên từng đợt. Tới khi than đã thâm lại, tro trên mặt đã nguội, gã lính trẻ cầm một cây gậy đi quanh đống tro, chọc từng chỗ cho chắc không còn lửa ngầm. Dưới chân một cây cột góc, chỗ khối đá cũ đỡ cột, có một hòn đá nhỏ, bằng nắm tay, người ta nhét vào cho cột khỏi lệch. Cột cháy rồi, nó lăn ra nằm trong tro. Gã cúi xuống, nhặt lên, rồi đứng im. – Bẩm, hòn này còn ấm. – Gã nói. Lão đưa tay ra. Gã đặt nó vào lòng bàn tay lão. Tro quanh đó đã nguội. Than đã thâm. Mà hòn đá trong tay lão vẫn ấm, không nóng, ấm đều, như da người. Lão cầm nó một lúc. Lão không biết nói gì về nó. Lão bỏ nó vào ngực áo, rồi bảo ba người lính lên dốc. Về tới Ải gần sáng. Cửa phía Nam mở cho họ vào. Trên nóc cổng, tướng quân vẫn ngồi chỗ cũ, cây trường thương ngang đùi. Y ngó xuống, thấy lão về, gật một cái. Trong sân, dưới mái hiên các dãy trại, dọc chân tường, chỗ nào cũng có người nằm. Lính đã nhường trại cho người già và trẻ con, ra nằm ở sân sau kho. Mấy bao lúa non người bản gánh lên chất thành đống ở góc sân, phủ tạm mấy tấm phên. Trong gian trại cạnh cổng còn đèn. Lê Mẫn ngồi với cuốn sổ, ghi số bao lúa non, số người già, số trẻ con đã vào trại. – Tờ báo về kinh đi chưa? – Lão hỏi ở cửa. – Bẩm, đi từ chạng vạng, lúc khói dưới bản bốc lên. – Gã nói, không ngẩng. Lão đi qua giữa những người nằm, chậm, cho khỏi giẫm phải ai. Có đứa trẻ mở mắt nhìn lão, rồi nhắm lại ngủ tiếp, tay vẫn nắm vạt áo mẹ. Trong ngực áo lão, chỗ ấy vẫn ấm. * * * Đêm ấy, ở kinh, hắn ngồi bên Trống từ chạng vạng. Cao Lỗ ngồi chỗ quen bên bệ. Thạch Sanh tựa vách dưới chân bậc, cây cung để cạnh. Không ai nói. Hắn đặt tay lên mặt đồng, để yên. Tờ lệnh tới Ải từ tối qua, nếu người của trạm đi đúng ngày. Sáng nay, người trên Ải xuống bản. Ai xuống, người bản nghe xong nói gì, lúa gặt được bao nhiêu, hắn không biết. Quá canh một, trước mắt hắn hiện ra hai dòng chữ. 【Làng dưới chân đèo bỏ trống: Quốc Vận −2.】 【Quốc Vận: Tiểu An (18 → 16/100)】 Hắn đọc hết hai dòng. Ông già làm nỏ ngẩng lên nhìn mặt hắn. – Chủ công? – Lão hỏi, khẽ. – Làng dưới chân Ải bỏ rồi. – Hắn nói. Ông già cúi xuống, không hỏi thêm. Người tiều phu không ngẩng. Làng đã bỏ. Lệnh đã tới, đã có người nói lại, đã có người nghe, đã có người làm. Tất cả những điều ấy hắn chỉ biết qua hai dòng chữ này. Hắn không biết ai châm lửa. Hắn không biết trong đống tro ấy có gì còn lại. Tin trên Ải về việc này, nhanh nhất cũng hai hôm nữa mới tới kinh. Lệnh hắn viết có một dòng nhỏ ở dưới. Hắn nhớ dòng ấy. Mùa sau, khi người ta về lại cái bản ấy, cầm giống mà gieo xuống đất cháy, hắn sẽ phải trả cho đúng dòng ấy. Hắn nghĩ tới người thiếu niên cầm cờ trong cuộn thư cũ. Đêm nay, cả cái bản của người ấy đã lên Ải. Hắn không nhấc tay lên. Hắn để tay trên mặt Trống tới khi hai dòng chữ tắt hẳn.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ