Chương 207: Kiên bích thanh dã

Rạng mùng mười, tờ thứ ba tới. Lần này hắn không cần ai gọi. Hắn đã dậy từ canh tư, ngồi trong thư phòng với ngọn đèn và tấm bản đồ. Cuộn thư cũ của lão tướng để mở trên án, chặn hai đầu bằng hai cái chặn giấy. Chỗ nói về con đường bám vách Tây, hắn đã đọc tới mức thuộc. Lúc người hầu bưng cuộn vải dầu vào, hắn đã đứng dậy. Một tờ. Cùng nét chữ. Đề ngày mùng bảy. Quân bên kia đã xuống kín đồng trống. Cổng đóng. Hai câu. Hắn đọc một lần là đủ. Hắn đặt tờ ấy cạnh mấy tờ trước, theo thứ tự ngày. Mùng hai: xe lương, chưa thấy cờ. Mùng sáu: thấy cờ, không biết bao nhiêu; một cái bản, một cái kho trống. Mùng bảy: kín đồng trống, cổng đóng. Mấy tờ giấy, chữ cùng một người, câu nào cũng ngắn hơn câu hắn muốn đọc. Người mang tờ giấy là một người khác nữa của trạm, trẻ, chân còn run. Gã không có lời dặn thêm. Gã chỉ kể: lúc gã rời Ải, trời vừa tối, trên đồng trống phía Bắc lửa đã nhóm từ chân dốc, còn đang lan. Gã xuống dốc phía Nam, qua cái bản dưới chân dốc lúc nửa đêm. – Trong bản thế nào? – Hắn hỏi. – Bẩm, không có đèn. – Gã nói. – Chó sủa. Ở đầu bản, chỗ đất cao, có một cái kho mới, mái còn vàng, trăng sắp lặn mà còn soi thấy. Quanh bản toàn nương lúa. Tiểu nhân đi qua, ngửi thấy mùi lúa. Gã nói tới mùi lúa thì ngượng, như người lỡ kể thêm một điều không ai hỏi. – Trong bản có ai ra hỏi ngươi không? – Hắn hỏi. – Bẩm, không. Nhà nào cũng đóng cửa. Hắn gật, cho gã đi nghỉ. Gã đi rồi, hắn mới thấy trên mép cuộn vải dầu có một vệt bùn khô, màu đỏ, thứ đất không có ở quanh kinh. Hắn cạo thử bằng móng tay. Đất ấy đã theo cuộn vải từ dưới chân Ải về tới đây. Hắn đứng trước tấm bản đồ. Chấm mực mới hôm qua đã khô, đen, nhỏ, nằm sát đường trạm ngay dưới Ải. Bên cạnh là hai chữ tên bản, nét chữ của Nguyễn Trãi. Hắn nhìn chỗ ấy, rồi nhìn sang bên trái, chỗ vệt núi, chỗ hôm qua mũi bút vạch trong không khí một đường không có trên giấy. Một cái kho mới, mái còn vàng. Quanh bản, lúa đã có mùi. Hôm nay mùng mười. Lúa chín độ rằm, còn năm hôm. Một tờ lệnh đi từ đây, nhanh nhất hai ngày tới Ải, tức tối mười hai. Từ Ải xuống bản không xa. Một nghìn người của lão tướng rạng mười sáu mới đi, sáu ngày, tới Ải thì đã hai mươi hai. Hắn tính lại hai lần. Con số không đổi. Hắn sai người hầu đi gọi người, gọi cả lão tướng ở doanh. Ngoài cửa sổ, sân còn tối, chỉ có ngọn đèn ở cổng ngoài, và tiếng chân người hầu chạy đi xa dần. * * * Trời vừa sáng, người được gọi đã tới đủ. Nguyễn Trãi chép tờ thứ ba vào sổ ngày, đọc to cho cả phòng nghe. Phan Trung đứng ở chỗ hôm qua, tay chắp. Quỳnh đứng chỗ cũ. Phạm Ngũ Lão đứng gần cửa. Hắn bảo người viết chữ vuông nói trước. Người viết chữ vuông không đứng dậy. Y trải tờ giấy hôm qua và tờ giấy sáng nay cạnh nhau, đặt cuộn thư cũ của lão tướng bên cạnh, rồi nói chậm, từng việc một. – Bẩm Bệ hạ. Khôn mang lương theo. Lương mang theo thì có hạn. Hạn bao lâu, thần không biết. – Y nói. – Lương ấy ăn hết, thì quanh Ải chỉ còn một chỗ có lúa. Lúa dưới chân Ải độ rằm thì chín. Cái bản ấy nằm sau lưng Ải. Bên kia muốn ăn lúa ấy thì phải qua Ải, mà cổng đóng. Hoặc phải vòng vách Tây, như tháng Chạp. – Vòng vách Tây thì được bao nhiêu người? – Hắn hỏi. – Bẩm, đường ấy chỉ vừa một người. – Lão tướng nói. – Đi được một toán nhỏ. Mà toán nhỏ cũng gặt được. Cũng châm lửa được. – Họ có đi không? – Bẩm, quân ngồi dưới chân cổng mà không vào được, thì người cầm quân phải tìm việc khác cho lính. – Lão nói. – Có một con đường sẵn đó. Y không để nó nằm không. Người viết chữ vuông gật. – Thần thấy có ba đường. – Y nói. – Đường nào nên đi, thần không nói. Thần nói giá từng đường. Y đặt ngón tay lên án, nói đường thứ nhất. Chia người trên Ải xuống giữ ba xóm, chờ gặt xong. Người trên Ải không nhiều. Chia xuống bản thì người đứng tường mỏng đi, mà quân bên kia đã kín đồng trống trước cổng. Người xuống bản phải đứng ở chân dốc, chỗ không có tường, chặn một toán người quen đánh. Một nghìn người của lão tướng tới thì lúa đã chín từ mấy hôm. – Bẩm bệ hạ. Lão phu xin đi trước, mang mấy trăm người của doanh, không chờ đủ một nghìn. – Phan Trung nói. – Mấy trăm người, không lương. – Hắn nói. – Lên tới nơi thì ăn vào lúa của bản. Lão tướng im. – Người trên Ải xuống chặn ở chân dốc thì sao? – Hắn hỏi lão. – Bẩm, chặn một toán thì được. – Lão nói, không tránh. – Bên kia sai hai toán, ba toán, thì người ở chân dốc chết, mà lúa vẫn mất. Ngón tay người viết chữ vuông dời sang chỗ khác trên án. Đường thứ hai. Gặt non, gánh cả vào Ải. Lúa chưa chín thì hạt lép mất một phần, hạt mẩy cũng chưa khô. Mà kho Ải vừa nhận chuyến thóc thứ hai. Chuyến ấy đi lên là để Ải qua đông, hắn biết, chính hắn đã bảo gửi. Lúa của bản gánh lên, kho Ải chưa chắc còn chỗ để. Người của bản gánh lúa lên rồi thì ở đâu, cũng chưa ai tính. Còn để người ở lại bản canh lúa mình thì đường thứ hai quay về đường thứ nhất. Đường thứ ba. Người viết chữ vuông nói chậm hơn. – Bỏ làng. – Y nói. – Người ba xóm lên Ải, gánh theo những gì gánh được. Chỗ còn lại thì đốt, để bên kia tới không có gì mà ăn. Cả phòng lặng đi một lúc. – Bẩm, người bản có chịu không? – Quỳnh hỏi. Câu ấy y hỏi nhỏ, không có câu nào kèm theo. Cây quạt trong tay y vẫn gấp. – Lên Ải thì Ải phải nuôi. – Người giữ cửa Đông nói. – Kho trên ấy tính cho người trên ấy. Người viết chữ vuông lật sổ, đầu ngón tay dò xuống mấy dòng ghi chuyến thóc thứ hai. – Bẩm, người trên Ải ăn dè thì kho ấy tới tháng Giêng. – Y nói. – Thêm người ba xóm, mỗi người một bát loãng, thì tới cuối tháng Mười. Sau đó, phải có chuyến khác lên. Cuối tháng Mười. Hắn ghi con số ấy vào đầu, cạnh con số hai mươi hai. Lương bên kia mang theo được tới bao giờ thì chưa có con số nào. – Sao họ không xuống Lũng Khẩu? – Hắn hỏi. – Bẩm, xuống đó thì hai ngày đường. – Người viết chữ vuông nói. – Người già, trẻ con, lúa non trên vai. Con đường bám vách đổ xuống sau lưng bản. Hai ngày đường xuống ấy, không ai che cho họ. Lên Ải thì nửa buổi, có tường, có người canh vách Tây. Hắn chưa nói gì. Hôm qua, trong cuộn thư cũ, hắn đọc tới người thiếu niên cầm cờ. Người ấy là người cái bản này. Hắn chưa biết mặt người ấy, chưa từng thấy cái bản, chưa từng thấy mấy nương lúa người lính trạm ngửi thấy mùi giữa đêm. Hôm nay, ở cách đó sáu ngày đường, hắn sắp viết một tờ giấy bảo người bản ấy đốt lúa của chính họ. Tháng Bảy, ở chính thư phòng này, hắn đã không để Ải lấy thóc của dân dưới chân Ải. Hắn còn nhớ cái lẽ hôm ấy. Có điều, hôm nay có một toán người khác cũng muốn lấy thóc ấy, mà toán ấy không hỏi ai. Mang được gì thì mang. Hắn thử nghĩ những thứ một nhà dưới chân dốc mang được: nồi, chăn, mấy bao lúa non, đứa trẻ trên lưng. Cái nhà thì không mang được. Nương thì không mang được. Hắn quay lại án, nhìn người viết chữ vuông. – Đường thứ ba, ngươi thấy giá thế nào? – Hắn hỏi. Người viết chữ vuông nhìn tờ giấy trước mặt một lúc. – Bẩm, ba xóm mất cả vụ. – Y nói. – Hai đường kia, có khi mất nửa vụ. Có khi mất cả người. Hắn nói ra cái giá, cho mình nghe trước, rồi cho cả phòng nghe. – Ba xóm mất một vụ. – Hắn nói. – Nhà vừa dựng lại sau tháng Chạp, giờ lại bỏ trống. Ải nuôi thêm mấy trăm miệng, ăn dè hơn. Người bản lên ở trong Ải, ở chen với lính, tới khi quân bên kia rút. Bao giờ rút, ta không biết. Không ai cãi. Lão tướng đứng thẳng, mắt nhìn xuống đất. Người giữ cửa Đông nhìn hắn. Quỳnh nhìn cây quạt trong tay mình. Người viết chữ vuông ghi vào sổ ngày từng điều hắn vừa nói, đúng thứ tự, không xen ý mình. Trong phòng chỉ còn tiếng bút lướt trên giấy, đều, từng nét. – Đường thứ ba. – Hắn nói. Hắn bảo lấy loại giấy dày, loại dùng cho tờ báo đi đường xa, gặp mưa không nhòe. Quỳnh mang tới. Hắn kéo tờ giấy về trước mặt, chấm bút. Quỳnh định bước lên, hắn khẽ lắc đầu. Hắn tự viết. Hắn viết ba dòng, như tấm gỗ tháng Ba hắn trao cho người lên Ải. Nà Lừa và hai xóm chân đèo bỏ làng. Người lên Ải. Mang được gì thì mang, còn lại thì đốt. Hắn ngừng bút, đọc lại. Chữ hắn nghiêng, mực đặc, chỗ đậm chỗ nhạt. Người trên Ải nhìn là nhận ra. Hắn thổi cho khô mực. Người viết chữ vuông xin chép một bản vào sổ ngày trước khi gói. Hắn đưa. Y chép, nét chữ vuông vức, nhỏ, đều, khác hẳn mấy dòng chữ nghiêng của hắn, ghi cả giờ bên cạnh: gần trưa mùng mười, rồi trả lại. Hắn chấm thêm mực, viết một dòng nữa, nhỏ hơn, dưới ba dòng ấy: thóc giống mùa sau, triều đình lo. Người viết chữ vuông nhìn dòng ấy, không nói gì. Y lật cuốn sổ kho, ghi một dòng ở trang sau cùng, chỗ đã để riêng cho mùa sau. – Bẩm, ai đọc cho người bản nghe? – Quỳnh hỏi. – Người trên Ải. – Hắn nói. – Người bản biết mặt người trên Ải. Không biết mặt ta. Quỳnh gật. Y mở miệng, rồi thôi. Ngoài sân, người giữ cửa Đông đã sai người đi gọi người của trạm tới chờ. Lão tướng bước lên một bước, chắp tay, rồi lại lui về chỗ cũ. Lão không nói câu nào. Lúc ra khỏi thư phòng, lão đi chậm hơn hôm qua. * * * Quá trưa, người của trạm nhận tờ lệnh cuộn trong vải dầu, lên ngựa ra khỏi thành, đi lên phía Bắc. Hắn không ra tiễn. Hắn ngồi lại thư phòng, tính đường người ấy đi. Tên mấy cái trạm dọc đường hắn không thuộc, chỉ biết người ấy phải đổi ngựa ba bốn lần, có ngủ thì ngủ trên lưng ngựa. Tối mười hai, tờ giấy ấy tới Ải. Sáng hôm sau, người trên Ải mang nó xuống bản. Người trong bản không biết chữ, người mang lệnh sẽ phải nói lại bằng miệng. Hắn không biết ai sẽ là người nói. Chiều, hắn ra khỏi thư phòng, đi bộ qua mấy dãy hành lang, ra tới cổng Thái Miếu. Trên đường, hắn gặp mấy người lính của doanh lão tướng đẩy hai xe giáo cũ đi ra lò rèn. Giáo của doanh ấy, nhiều cái đã cùn. Sáu ngày nữa, chỗ giáo ấy phải lên đường. Mấy người lính thấy hắn thì dừng xe, đứng sát vào tường, cúi đầu, chờ hắn đi qua mới đẩy tiếp. Hắn không vào. Hắn đứng phía sau, cạnh gốc cây ở mé đường, chỗ ít ai để ý. Người tới thắp đi ngang qua trước mặt hắn, cầm nén nhang, chắp tay, cắm vào chum, rồi đi. Một bà già dắt đứa cháu, đứa cháu cầm hộ bà bó nhang. Một người đàn ông còn đeo dao rựa bên hông, chắc vừa ở ruộng về. Hai người áo nâu gác cổng thấy hắn, cúi đầu, rồi lại quay mặt ra đường. Người tới thắp thì chẳng ai để ý người đứng sau gốc cây. Hắn đứng đó tới khi nắng ngả. Hắn không đếm người. Người ta tới thắp vì mấy việc riêng của nhà mình. Đứa cháu của bà già đánh rơi một nén nhang, nén nhang lăn tới chân hắn. Hắn cúi nhặt, đưa lại. Đứa trẻ cầm lấy, cúi đầu một cái như cúi với người lạ, rồi chạy theo bà. Người đàn ông đeo dao rựa thắp xong, đứng lại ở bậc cổng một chốc, nhìn lên trời phía Tây, rồi nói với người đứng cạnh một câu gì đó về mưa. Lúa ngoài đồng quanh kinh còn xanh. Mùa gặt ở đây tới tháng Mười. Hắn nghĩ tới mấy sườn đồi dưới chân một con dốc, mấy nương lúa hắn chưa từng thấy. Hắn nghĩ tới chữ “độ” trên tờ giấy hôm qua, tới cái kho mới dựng. Lúa ở đó, giờ này, đang chín dần từng hôm. Không ai trong bản biết tờ lệnh đang trên đường lên. Tối, hắn về thư phòng. Người viết chữ vuông đã về. Cuốn sổ ngày nằm trên án, mở ở trang có bản chép tờ lệnh. Hắn đọc ba dòng ấy bằng nét chữ của người khác. Ba dòng ấy nằm giữa dòng ghi giờ nhận tờ báo thứ ba và dòng ghi giờ người của trạm lên ngựa. Dòng nhỏ không có ở đây. Dòng ấy nằm ở trang cuối sổ kho. Hắn ngồi lại với cuốn sổ tới khi đèn cạn dầu. Trên vách, tấm bản đồ chìm dần vào bóng tối. Cái chấm mực nhỏ dưới Ải không còn thấy được nữa. Hắn vẫn biết nó ở chỗ nào. Tới khi lệnh lên tới Ải, lúa dưới chân đèo còn ba hôm nữa thì chín.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ