Rạng mùng chín, người hầu gọi hắn dậy.
Người của trạm phía Bắc tới chân thành lúc canh năm. Người giữ cổng thấy cuộn vải dầu, mở cổng cho vào, sai lính dẫn thẳng tới cửa điện. Người hầu nhớ lời hắn dặn, không để gã chờ thêm.
Hắn ra thư phòng, áo khoác vội. Đèn chưa thắp hết. Người của trạm quỳ ở giữa phòng, hai tay nâng cuộn vải dầu. Gã không phải người lần trước. Gã này già hơn, gầy, râu mấy hôm chưa cạo, môi nứt nẻ.
Dây buộc cuộn vải thắt chặt tới mức người hầu phải lấy dao cắt. Bên trong có hai tờ giấy, cùng nét chữ của viên phó trấn thủ, như lần trước. Cả hai đề ngày mùng sáu.
Hắn mở tờ thứ nhất.
Chiều mùng sáu, thấy cờ dưới chân dốc bên kia. Cờ còn đang tới. Không biết bao nhiêu.
Câu cuối ngắn nhất.
Hắn đọc lại một lượt, rồi mở tờ thứ hai. Tờ này ngắn hơn, chữ viết chậm hơn, như người viết vừa viết vừa nghe ai nói.
Nà Lừa mấy chục nóc, bên kia khe hai xóm. Một kho mới dựng, còn trống. Lúa nương độ rằm thì gặt.
Hắn đặt hai tờ giấy cạnh nhau trên án.
Nà Lừa. Hắn nhắc thầm cái tên ấy một lần. Lần trước, hắn hỏi “dưới chân đèo”, vì không biết gọi chỗ ấy bằng gì. Bây giờ chỗ ấy có tên. Mấy chục nóc nhà, hai xóm, một cái kho. Hắn chưa từng thấy cái bản ấy, chưa từng nghe ai nhắc tới nó trong buổi chầu nào.
– Có lời nào dặn nói miệng không? – Hắn hỏi.
– Bẩm, lần này không có. – Người của trạm nói. – Viên phó trấn thủ dặn: trên giấy có gì thì là thế.
– Đường lên trạm, ngươi qua cái bản ấy?
– Bẩm, qua. – Gã nói. – Đường trạm đi ngang chân bản, ở chân con dốc cuối cùng lên Ải. Tiểu nhân xuống qua đó lúc nửa đêm mùng sáu. Chó trong bản sủa một hồi rồi thôi. Không thấy đèn nhà nào.
– Còn trên Ải?
Gã nghĩ một chốc.
– Bẩm, lúc tiểu nhân đi, cổng phía Bắc đã đóng. Trên tường người đứng dày hơn mọi khi, không đốt đuốc. Người trên nóc cổng vẫn ngồi trên nóc cổng. – Gã ngừng. – Xuống tới lưng dốc, tiểu nhân ngoái lại một lần. Phía trên Ải, trời hửng lên một quầng mờ, mà chưa tới giờ sáng. Tiểu nhân không biết là gì.
Hắn gật, bảo người hầu đưa gã xuống nhà ngang, cho ăn một bữa rồi cho ngủ.
Hắn ngồi lại một mình với hai tờ giấy. Ngoài cửa sổ, trời mới xám. Người hầu đi thắp nốt mấy ngọn đèn trong phòng, xong thì lui ra.
Mùng sáu thấy cờ. Hôm nay mùng chín. Hôm tờ báo đầu tới, người viết chữ vuông tính quân bên kia qua đèo mất một ngày. Nếu đúng thế, thì từ mùng bảy họ đã ở dưới chân Ải. Hai ngày rồi. Trong hai ngày ấy, ở trên ấy có chuyện gì, hắn không biết. Tờ giấy này viết lúc người trên Ải còn chưa thấy mặt quân bên kia. Cái quầng mờ người lính trạm ngoái lại thấy, hắn nghĩ ra là gì. Hắn không nói ra với ai.
Hắn nhìn chữ “độ” ở tờ thứ hai. Người trên Ải không viết rằm, mà viết độ rằm. Hôm nay mùng chín. Nếu đúng rằm, còn sáu hôm.
Trời sáng dần. Ngoài kia, kinh thành bắt đầu một ngày thường. Tiếng người gánh nước đi qua cổng sau, tiếng xe ở đường lớn, tiếng gà ở mấy nhà dân sát tường thành. Chợ Đông giờ này chắc đã có người bày hàng. Ở cổng Thái Miếu, phiên sáng đã đứng. Trong cả kinh thành, ngoài người lính trạm đang ngủ dưới nhà ngang, chỉ có hắn biết trên Bắc đã có cờ.
Hắn gấp hai tờ giấy lại, đặt dưới cái chặn giấy, rồi sai người hầu đi gọi người.
* * *
Giữa buổi sáng, thư phòng đủ người.
Nguyễn Trãi tới trước, chép hai tờ giấy vào sổ ngày, đề giờ nhận. Quỳnh tới sau, đứng ở góc án, quạt cầm tay, không mở. Phạm Ngũ Lão vào, áo còn vương bụi đường tuần. Người cuối cùng tới là Phan Trung.
Lão tướng vào, chắp tay, đứng thẳng. Từ quân nghị hôm hai mươi tám, hắn chưa gặp lại lão. Sáng mùng năm, Quỳnh đã xuống doanh báo hai câu đầu tiên của Ải và lời ông già trên ấy đoán. Bốn ngày rồi. Nhìn mặt lão, hắn đoán lão đã nghĩ xong điều sắp nói.
Người viết chữ vuông đọc hai tờ giấy cho cả phòng nghe. Giọng đều, không ngừng ở chỗ nào. Đọc xong tờ thứ nhất, y nói thêm một câu: đây là điều người trên đèo thấy, chiều mùng sáu, không có chữ nào đoán. Lão tướng nghe tới chỗ không biết bao nhiêu thì khẽ gật, như người nghe một tờ báo viết đúng cách. Đọc xong tờ thứ hai, y không nói gì thêm.
Hắn hỏi lão tướng: bên kia mang lương theo, tới dưới chân Ải rồi thì làm gì.
Lão tướng không đáp ngay.
– Bẩm bệ hạ. Cổng đóng thì họ không vào bằng cổng. – Lão nói. – Tháng Chạp, họ vào bằng đường mòn vách Tây, sau lưng cổng gỗ. Hồi tháng Ba, người ở Ải có viết cho lão phu về đường ấy.
– Đường ấy ra sao?
– Bẩm, trong thư có. Lát nữa lão phu xin để lại thư. – Lão nói. – Bây giờ, lão phu xin việc trước.
Lão bước lên một bước.
– Lão phu xin đi. – Lão nói. – Một nghìn người. Mỗi người tự gánh lương của mình lên, ăn tới đâu mang tới đó, không ăn vào kho trên ấy một hạt.
Lão nói một hơi, như đã nói câu ấy trong đầu nhiều lần. Hắn nhớ quân nghị tháng Bảy, lão xin một nghìn người, còn hắn ngồi tính một nghìn người lên Ải thì ăn gì. Lần này lão trả lời câu ấy trước khi ai hỏi.
Hắn nhìn người viết chữ vuông.
Người viết chữ vuông không nói ngay. Y kéo cuốn sổ kho tới, lật mấy trang, ngón tay dò theo từng dòng.
– Bẩm Bệ hạ. Một nghìn người, sáu ngày đường, ở trên ấy thêm một tháng. – Y nói. – Kho trong kinh sau hai chuyến chỉ vừa đủ cho người trong kinh tới mùa gặt. Phần cho một nghìn người phải gom ở mấy kho châu gần, chở về, xay, đóng bao, chia gánh cho vừa vai người đi bộ sáu ngày dốc. Thần tính, nhanh nhất thì rạng mười sáu xong.
– Không nhanh hơn được?
– Bẩm, nhanh hơn thì phải lấy vào phần của người trong kinh. – Y nói.
Hắn gật. Phần ấy hắn không để ai lấy.
Lão tướng không cãi. Lão đứng yên, tay chắp, mắt nhìn tấm bản đồ trên vách.
– Người thì sao? – Hắn hỏi người giữ cửa Đông.
– Bẩm, doanh của lão tướng mấy trăm người. – Người giữ cửa Đông nói. – Một trăm người đi gánh, độ mười hai thì về tới kinh, nghỉ ba hôm là đi lại được. Còn thiếu thì mạt tướng rút ở các cửa. Cửa Đông, cửa Tây mỗi cửa một phần, lính mới luyện từ tháng Sáu đứng vào chỗ trống. Rạng mười sáu, mạt tướng đưa đủ một nghìn người tới doanh.
Số người, cửa nào rút, ai đứng thay, y nói đủ. Kinh giữ được hay không, y không nói. Hắn không hỏi lại.
Quỳnh từ nãy đứng im. Tới lúc ấy, y mới hỏi một câu.
– Bẩm, việc trên Bắc, có cho người trong kinh biết không?
– Chưa. – Hắn nói. – Tới khi lão tướng đi thì cả kinh thấy.
Quỳnh gật. Y không đùa thêm câu nào.
Hắn nhìn hai tờ giấy trên án thêm một lúc.
– Rạng mười sáu. – Hắn nói. – Ta cũng lên.
Cả phòng im. Quỳnh ngẩng lên, quạt trong tay khựng lại. Người viết chữ vuông không ngẩng. Y chấm bút, ghi thêm một dòng vào sổ ngày.
– Bẩm, bệ hạ lên bằng gì? – Quỳnh hỏi.
– Ngựa.
Quỳnh không hỏi thêm. Hắn không nói vì sao không đi sớm hơn, không ai hỏi. Lão tướng đi bộ với quân, sáu ngày. Hắn đi ngựa, nhanh gấp đôi. Đi cùng một sáng, mà tới Ải trước lão mấy hôm.
Lão tướng nhìn hắn một chốc. Lão không nói một vua không nên lên chỗ ấy. Tháng Chạp, lão đã thấy hắn đứng trên mặt thành.
– Lão phu chờ. – Phan Trung nói.
Lão chắp tay, lui ra. Ra tới ngưỡng cửa, lão đứng lại, quay vào, rút trong tay áo ra một cuộn giấy cũ, mép đã sờn, đặt lên góc án.
– Bẩm, thư người ở Ải gửi lão phu hồi tháng Ba. – Lão nói. – Thứ lão phu nói lúc nãy. Bệ hạ với tiên sinh nên đọc.
Lão đi. Tiếng chân lão xa dần trên hành lang.
Quỳnh và người giữ cửa Đông lui ra sau. Người viết chữ vuông còn ở lại, gấp sổ ngày, buộc dây.
– Bẩm Bệ hạ. Rạng mười sáu, thần xin theo. – Y nói.
Hắn nhìn y. Ba ngày ngựa gấp, người quen ngồi ngựa còn mỏi rã. Y biết thế mà vẫn xin.
– Ngươi theo. – Hắn nói.
Y cúi đầu, cầm sổ và cuộn thư cũ lui ra, không nói thêm.
* * *
Trưa, hắn ở lại thư phòng một mình với tờ giấy thứ hai.
Người hầu bưng cơm vào. Hắn ăn mấy miếng rồi bảo dọn. Cuộn thư cũ, người viết chữ vuông đã xin mang về đọc trước. Hắn đọc tờ giấy mới, lần thứ mấy, hắn không nhớ. Mấy chục nóc. Hai xóm. Một kho còn trống. Tờ giấy không nói người bản ấy ăn gì từ sau tháng Chạp. Không nói họ dựng kho bằng gì, bằng công ai. Chỉ nói kho còn trống, và lúa độ rằm thì gặt.
Hắn đi ra cửa sổ. Nắng trưa đổ thẳng xuống sân, gạch sân trắng lóa. Hắn thử nghĩ một cái bản mấy chục nóc nhà dưới chân một con dốc. Hắn không nghĩ ra được gì rõ. Hắn chưa lên phía Bắc lần nào. Tháng Chạp, hắn ở trong kinh. Những làng bên đường lên Ải cháy thế nào, hắn chỉ biết qua chữ.
Chiều, người viết chữ vuông quay lại. Y mang theo cuộn thư cũ của lão tướng, đã đọc xong.
Y trải cuộn thư ra trên án, chỉ cho hắn một đoạn. Y đã chép đoạn ấy vào sổ ngày, đề rõ là chép lại từ thư tháng Ba, không phải tin mới. Nét chữ ấy hắn cũng nhận ra, cùng người viết hai tờ giấy sáng nay, có điều hồi tháng Ba chữ còn thưa hơn. Người viết kể lại việc tháng Chạp theo lời ông già giữ Ải. Đêm thứ ba giữ Ải, bên kia bắt được một người đi săn ở chân núi, đánh cho tới khi chịu dẫn đường. Người ấy dẫn một toán lính theo con đường của dân đi săn, men vách Tây, vào sau lưng cổng gỗ, rồi không sống qua đêm ấy. Tháng Hai, người của ông già giữ Ải đã đi lại con đường ấy. Nó bám vách, có chỗ chỉ đặt vừa một bàn chân. Đầu bên này, nó đổ xuống sau lưng Ải, cách cái bản dưới chân dốc không xa.
Hắn đọc đoạn ấy hai lần.
Cuối thư còn mấy dòng nữa. Đêm thứ ba ấy, người thiếu niên cầm cờ chết dưới cổng, lá cờ do ông già giữ Ải mang theo lên núi. Người thiếu niên ấy mười bảy tuổi, là người cái bản dưới chân dốc. Người trên nóc cổng đã dặn khắc tên người ấy dưới chân cột cờ, trên cổng đá đang xây.
Hắn nhớ ra. Tháng Hai, người lính đưa tin tỉnh lại lúc gần sáng, kể viên phó tướng ngã dưới cổng Ải, người thiếu niên cầm cờ cũng ngã ở đó. Lời kể ấy không nói người ấy là người ở đâu.
– Người bản ấy biết bên kia có cờ chưa? – Hắn hỏi.
– Bẩm, giấy không nói. – Người viết chữ vuông đáp.
Cái bản nằm ngay dưới đường trạm. Tin trên Ải về kinh đi ngang qua nó, câu hắn hỏi lên Ải cũng đi ngang qua nó. Chưa tin nào dừng lại ở đó.
– Lão tướng biết chuyện này từ tháng Ba. – Hắn nói.
– Bẩm, lão tướng biết. – Người viết chữ vuông nói. – Hồi tháng Bảy, ở quân nghị, chưa ai hỏi tới.
Hắn không nói gì. Hồi tháng Bảy, hắn hỏi lương, hỏi ngày, hỏi người. Hắn không hỏi tháng Chạp quân bên kia vào bằng lối nào.
Người viết chữ vuông đứng dậy, tới tấm bản đồ. Đường trạm trên ấy là một hàng chấm đen, hết ở Ải. Y cầm bút, chấm mực, đặt một chấm nhỏ ngay dưới Ải, sát đường trạm, theo lời người của trạm sáng nay: đường lên Ải đi ngang chân bản. Bên cạnh chấm ấy, y viết tên bản, chữ nhỏ.
Hắn đưa tay chạm vào cái chấm mới. Mực còn ướt, dính lên đầu ngón tay hắn một vệt đen nhỏ. Dưới Ải, ngoài mấy chấm trạm, đây là chấm đầu tiên trên tấm bản đồ này.
Người viết chữ vuông chưa đặt bút xuống. Y đưa mũi bút, không chạm giấy, vạch một đường cong từ phía trên Ải, vòng sang trái, men theo vệt núi, đổ xuống tới gần cái chấm mới ấy. Không có đường nào như thế trên bản đồ. Y chỉ vạch trong không khí, rồi dừng ở chấm mới.
Hắn hiểu y vạch gì.
– Tờ thứ ba thì sao? – Hắn hỏi.
– Bẩm, quân bên kia xuống tới đồng trống đúng ngày như đã tính, thì tờ thứ ba rời Ải đêm mùng bảy. – Y nói. – Rạng mai tới.
Hắn nhìn cái chấm mới, nhìn chỗ đường cong không có trên giấy. Từ chỗ quân bên kia ngồi tới cái chấm ấy, đi theo con đường bám vách ấy mất bao lâu, hắn không biết. Người viết chữ vuông cũng không biết. Chỉ người trên Ải biết.
Hồi tháng Bảy, ở chính thư phòng này, người viết chữ vuông nói bên này đèo không có gì cho quân ấy ăn, nên bên kia phải mang lương theo.
Người viết chữ vuông đặt bút xuống giá.
– Lúa ấy, bên kia cũng gặt được. – Nguyễn Trãi nói.