Tối mùng sáu, trong Ải vừa ăn cơm xong thì có người gọi cửa.
Lý Ông Trọng ở trên nóc cổng. Từ sáng, lúc ông già giữ Ải ra khỏi cổng phía Bắc, y chưa xuống. Tiếng gọi vọng lên từ chân cổng, khản, đứt hơi, gọi tên một người lính gác. Lính gác ghé mắt vào khe cánh cửa nhỏ bên hông, nhận ra giọng, rút chốt.
Người vào là gã lính trẻ sáng nay đi theo ông già. Gã đi một mình.
Y nhìn ra sau lưng gã, ra con đường đá ngoài đồng trống. Không có ai.
Gã lên bậc đá, lên tới nóc thì đứng lại, hai tay chống lên đầu gối, ngẩng mặt lên mà nói, không chờ cho thở được đều. Gã nói lại lời ông già, từng chữ như lão dặn. Chiều nay, dưới chân dốc bên kia, có cờ. Cờ còn tới thêm. Bao nhiêu thì ông già không biết. Quân chưa lên sườn.
– Ông già đâu? – Y hỏi.
– Bẩm, lão ngồi lại trên ấy. – Gã nói. – Lão bảo sáng mai bên kia lên thì lão xuống. Lão xuống nhanh hơn họ lên.
– Ngươi thấy gì?
Gã kể. Lán kín bãi bên suối. Xe bò đứng dọc bờ. Người gánh đi lại không ngớt. Cờ ra khỏi khúc quanh xa, lá nọ nối lá kia, tới lúc gã chạy xuống vẫn chưa dứt. Gã nói tới đó thì thôi. Gã không thêm điều gì gã không thấy.
Y bảo gã xuống bếp. Gã xuống, chân đi như người say.
Dưới sân, mấy người lính đang rửa bát ngẩng lên nhìn gã, rồi nhìn lên nóc cổng. Không ai hỏi. Một lúc sau, y nghe dưới bếp có người nhắc tới ông già, nhắc tới cờ, giọng nhỏ.
Y gọi lính gác lên, dặn: đêm nay trên tường không đốt đuốc, chỉ để một ngọn đèn ở chân cổng; người gác thì gác, người ngủ thì ngủ, đừng ai thức thay phần người khác. Gã lính gác cúi đầu, xuống truyền lời.
Y quay về phía Bắc. Đồng trống đã tối. Con đường đá lên sườn núi chỉ còn thấy được một quãng, rồi chìm vào bóng núi. Phía trên đỉnh, chỗ ông già đang ngồi với bốn người lính, nền trời không đen hẳn. Nó sáng hơn chỗ khác một chút, rất mờ, như có ai nhóm lửa ở sau một vách đá cao.
Y nhìn chỗ sáng ấy hồi lâu.
* * *
Chưa hết canh một, người của trạm lên tới cửa phía Nam.
Gã mang theo một cuộn vải dầu, lên từ dưới kinh, chạy hai ngày đêm. Lê Mẫn đỡ cuộn vải, mang vào gian trại cạnh cổng, thắp đèn, mở ra. Lý Ông Trọng đứng ở cửa, cúi đầu cho khỏi chạm trần.
– Bẩm, không phải chữ vua. – Viên phó trấn thủ nói ngay.
Chữ này mềm, nét nhỏ, chữ của người quen viết nhanh. Dưới kinh hỏi về cái bản dưới chân đèo: nhà bao nhiêu nóc, kho mấy cái, lúa bao giờ gặt. Chỉ thế.
Gã đọc to một lượt, rồi ngẩng lên.
– Bẩm tướng quân. Mấy việc này lão trấn thủ biết rõ. Mà lão chưa về.
Y bảo gọi gã lính trẻ lên. Gã lên, tay còn cầm nửa nắm cơm.
Gã là người Ải cũ, theo ông già từ trước tháng Chạp. Tháng Bảy, gã có mấy lần xuống bản, thấy đàn ông trong bản dựng lại cái kho. Y hỏi, gã đáp, gã đáp tới đâu viên phó trấn thủ viết tới đó. Bản mấy chục nóc, nhà cũ nhà mới lẫn nhau. Bên kia khe có hai xóm nhỏ hơn. Kho thì có một, dựng trên chỗ kho cũ cháy, lợp xong từ tháng Bảy. Lần gần nhất gã xuống, trong kho chưa có gì. Từ đó tới giờ gã không xuống bản nữa.
– Còn lúa?
Gã gãi đầu. Lúa thì gã không biết.
Y nhớ câu ông già nói hôm mùng hai, trên nóc cổng. Nửa tháng nữa. Y nói lại câu ấy cho viên phó trấn thủ. Gã đếm trên đầu ngón tay, rồi viết: độ rằm thì gặt. Gã đặt chữ “độ” lên đầu, như chép một điều chưa ai thấy.
Viết xong tờ ấy, gã trải thêm một tờ giấy nữa.
Tờ này là tờ báo. Gã viết câu đầu, theo lời gã lính trẻ: chiều mùng sáu, thấy cờ dưới chân dốc bên kia. Gã viết câu thứ hai. Tới câu thứ ba, gã dừng bút.
– Bẩm tướng quân. – Gã nói. – Lão trấn thủ không đếm. Mạt tướng có ghi chừng mấy lá cờ không? Người dưới kinh đọc, sẽ hỏi.
– Thấy cờ, thì viết thấy cờ. – Y nói.
Gã gật, viết câu thứ ba: không biết bao nhiêu. Tới vế cuối lời ông già, cái vế nói quân chưa lên sườn, gã ngẩng lên lần nữa.
– Bỏ. – Y nói.
Viên phó trấn thủ chờ.
– Tờ này tới kinh thì đã ba ngày. – Y nói. – Lúc ấy, vế ấy không còn đúng.
Gã gật, không viết vế ấy. Gã đề ngày, tên Ải dưới cả hai tờ, rồi hong hai tờ bên ngọn đèn.
Người của trạm vừa lên đã nằm ngủ ở góc gian trại, áo chưa cởi. Một người khác của trạm nhận hai tờ giấy cuộn trong vải dầu, nghe Lê Mẫn dặn, xuống dốc phía Nam ngay trong đêm. Lần này không có lời nào phải dặn nói miệng.
Y trở lên nóc cổng. Chỗ sáng ở phía trên đỉnh vẫn còn. Y ngồi xuống chỗ cũ bên cột cờ, cây trường thương gác ngang đùi. Đêm ấy, dưới sân, người gác tường đổi phiên ba lần. Lần nào, người lên thay cũng ngước nhìn lên nóc cổng một cái rồi mới đi.
* * *
Trời hửng. Gió từ phía Bắc thổi xuống có mùi khói.
Y đứng dậy. Đồng trống hiện ra trước, rồi chân dốc, rồi con đường đá men lên sườn núi. Mây đêm qua còn quấn ở lưng chừng núi, trắng đục, không động.
Mặt trời lên khỏi vách Đông một chút thì ở chỗ con đường đá ra khỏi mây, có năm chấm người.
Năm chấm ấy xuống dốc, nhanh hơn y nghĩ. Chấm đi đầu thỉnh thoảng dừng lại, mấy chấm sau dừng theo. Xuống tới chân dốc, họ đi thẳng qua đồng trống, không nghỉ. Tới gần, y nhận ra Nông Bách đi đầu, chân trái kéo theo sau chân phải một chút, như mỗi lần lão mỏi. Bốn người lính đi sau, hai người trẻ xách ống nước, túi gạo của cả bọn.
Cửa nhỏ mở. Năm người vào.
Ông già không vào trại. Lão đi thẳng tới chân bậc đá, bám tay vào tường, lên. Lão lên chậm, mà không dừng. Tới nóc, lão chưa đứng thẳng được đã nói.
– Bẩm tướng quân. Đầu hàng bên kia lên dốc rồi. – Nông Bách nói.
Y chờ.
– Rạng nay, lửa bên ấy tắt từng mảng, có tiếng tù và. – Lão nói tiếp, giọng khàn. – Tiểu nhân chờ tới khi thấy đầu hàng ra khỏi xóm, đặt chân lên sườn, mới xuống. Cờ đi trước. Sườn ấy dài, họ lại gánh nặng. Lúc tiểu nhân rời chỗ cột mốc, lá cờ đầu mới lên được một khúc.
– Người trên ấy?
– Bẩm, về cả. Cột mốc giờ không còn ai.
– Lửa đêm qua?
– Bẩm, kín cả thung lũng dưới chân dốc bên ấy. – Lão nói. – Tiểu nhân ngồi nhìn tới sáng. Chỗ lửa thưa nhất là chỗ xe bò đứng.
– Xuống ngủ. – Y nói.
– Bẩm, tiểu nhân đứng thêm một chốc. Họ xuống tới đồng trống thì tiểu nhân mới yên được.
Y để lão đứng.
Y nhìn xuống sân.
– Cài chốt cửa nhỏ. – Y nói.
Dưới chân cổng, người lính gác nghe thấy. Gã đóng cánh cửa nhỏ bên hông, cài chốt, đẩy thử hai lần. Cổng lớn đã đóng từ hôm qua. Từ giờ, cổng phía Bắc đóng hẳn.
Tháng Ba, trước cổng gỗ, viên phó trấn thủ đọc dòng cuối tấm gỗ chậm hơn hai dòng trên: giặc tới, không ai ra khỏi cổng.
Y ra lệnh từng việc, ngắn. Lính lên tường, chia hai phiên, phiên này ăn thì phiên kia đứng. Ai có nỏ thì mang nỏ, tên dồn vào ống, đặt dọc mép tường. Mấy khối đá rạn hồi dựng cổng gõ bỏ ra còn chất sau dãy trại, khiêng lên, xếp từng đống sau lưng người đứng tường. Chum nước dọc chân vách đổ đầy. Viên phó trấn thủ chia người, ghi tên từng phiên vào sổ. Đám người phương Bắc ở lại thì gánh nước, khiêng đá, không ai lên tường.
Bốn người lính trên đèo về xuống bếp ăn rồi lăn ra ngủ. Ông già vẫn đứng cạnh y, tay vịn mép tường đá.
* * *
Giữa buổi, mây trên sườn núi tan bớt.
Ở chỗ con đường đá ra khỏi mây, có một vệt màu sẫm.
Vệt ấy dừng lại ở đó. Từ trên nóc cổng, y không thấy được chỗ cao nhất của đèo, nhưng y biết chỗ ấy cách đỉnh không xa. Vệt sẫm đứng yên một lúc lâu, như người đi đầu dừng lại nhìn xuống chỗ mình sắp tới. Sau đó nó động, đổ xuống con đường đá, từng khúc quanh một.
Sau lá cờ là một hàng người, màu xám.
Y nhận ra màu áo ấy. Tháng Bảy, y đứng trên chính nóc cổng này nhìn hai mươi cái áo ấy đi ra, xuống dốc, qua đồng trống, lên đèo. Giờ họ xuống, cũng con đường ấy, đi ngược lại. Họ đi không nhanh. Mỗi người một cây gì đó trong tay, dài, mảnh. Y nheo mắt. Gậy tre. Không ai có giáo.
Ông già bên cạnh cũng đã thấy. Lão không hỏi.
Sau hàng người xám là đội đầu tiên, đi bốn người một hàng ở chỗ đường rộng, hai người một hàng ở chỗ đường hẹp. Mỗi đội một lá cờ nhỏ ở đầu. Đội này hết thì tới đội khác. Con đường đá trên sườn núi, ban sáng còn trống, tới quá trưa đã kín người từ chỗ ra khỏi mây xuống tới chân dốc. Xuống tới đồng trống, họ tản ra hai bên đường, đội nào đứng chỗ đội ấy.
Cờ lớn dừng lại ở giữa đồng trống. Hàng áo xám dừng trước nó một quãng, đứng dồn một chỗ. Đội đầu tiên dừng ngay sau. Chỗ họ dừng, y đo bằng mắt: cách cổng xa hơn một phát nỏ một chút.
– Bẩm, họ dừng đúng ngoài tầm nỏ. – Ông già nói. – Tháng Chạp, bên ấy cũng dừng đúng chỗ ấy.
Bên kia bắt đầu dựng trại. Người cầm giáo cắm giáo xuống, cởi đồ trên lưng. Phía sau, đám phu gánh xuống từ chân dốc, đổ bao thành đống ở một chỗ, rồi quay lên lấy chuyến khác. Toàn đàn ông, đòn gánh trên vai, đi thành một hàng dài không đứt.
Dưới sân, ở góc tường phía Bắc, Diêu Cửu đứng nhìn ra đám phu ấy qua khe đá. Gã nhìn kỹ từng người, lâu. Gã không nói với ai, cũng không quay vào.
Gã trung niên mất nửa vành tai đứng cách gã mấy bước. Gã không nhìn đám phu. Gã nhìn hàng người xám đứng dồn trước đội đầu tiên, gậy tre cắm xuống đất. Tháng Bảy, gáo nước đầu tiên họ uống ở Ải là gáo gã đưa.
Y không đếm. Một đội đi qua, y biết là một đội. Đội thứ mấy, y không đếm.
Chiều, người ta vẫn còn xuống.
Cũng chiều ấy, sau lưng y, có người từ dưới dốc phía Nam đi lên.
Y quay lại. Một ông già lưng còng, tay chống gậy, đứng dưới chân tường phía Nam, ngửa mặt lên nói với lính gác. Lính gác gọi ông già giữ Ải. Lão xuống, ra tận cửa, đứng nói với người kia một hồi. Từ trên nóc, y không nghe được gì. Y chỉ thấy người chống gậy chỉ tay lên phía trên Ải, chỗ khói bên kia cổng bốc lên, rồi chỉ xuống dưới dốc. Ông già giữ Ải lắc đầu, nói thêm mấy câu. Người kia đứng thêm một lúc rồi quay xuống, đi chậm.
Lúc lão lên lại, y hỏi.
– Bẩm, trưởng bản dưới kia. – Lão nói. – Từ trưa, dưới bản thấy khói bốc lên sau lưng Ải. Ông ấy lên hỏi khói gì.
– Ngươi bảo gì?
– Bẩm, tiểu nhân bảo khói ấy là việc của Ải. Bản thì cứ ở yên dưới bản, chờ lệnh dưới kinh.
Y gật. Lão quay lại phía Bắc, vịn tay vào chỗ cũ trên mép tường.
* * *
Lúc mặt trời khuất sau núi, Lê Mẫn lên nóc cổng với một tờ giấy.
Tờ báo thứ ba. Gã viết hai câu, theo những gì cả Ải đã thấy từ sáng. Câu thứ nhất nói quân bên kia đã xuống đồng trống. Câu thứ hai nói cổng đóng. Gã đưa cho y đọc trước khi cuộn.
Y nhìn hai dòng ấy một lúc, đưa trả.
– Ông già nói gì?
– Bẩm, lão trấn thủ bảo đủ rồi.
Y gật. Gã xuống, cuộn tờ giấy vào vải dầu. Người của trạm mang tờ thứ ba ra cửa phía Nam lúc trời vừa tối. Phía Nam, dưới chân dốc, trong bản đã có mấy ánh bếp, nhỏ, thưa.
Phía Bắc thì lửa đã mọc.
Lửa mọc ở chân dốc trước, chỗ đuôi đoàn người còn đang xuống, rồi ở giữa đồng trống, quanh lá cờ lớn. Mỗi đội một đống, đống này nhóm xong thì đống bên cạnh mới bắt lửa, như người ta chuyền tay nhau một mồi lửa. Lửa đi từ chân dốc tới, từng hàng, từng hàng. Lửa tới đâu, cỏ khô với đá trên đồng trống sáng lên tới đó.
Trên tường, lính đứng phiên đầu nhìn ra, im. Có người tay đặt lên dây nỏ, rồi lại bỏ xuống. Lửa còn xa.
Trong sân, người phiên sau ngủ ngồi dựa chân tường, giáo dựng bên vai. Bốn người lính trên đèo về đã thức dậy, ăn thêm một bữa, rồi leo lên tường, đứng cạnh phiên đầu, không ai bảo.
Nông Bách đã xuống ngủ. Lão xuống lúc lửa mới tới giữa đồng, không nói gì, chỉ chắp tay một cái với y rồi đi. Y ở lại một mình bên cột cờ. Trước mặt y, đồng trống mà sáng nay còn trống, đầy dần lên, chậm, đều, như nước lên trong một cái ao.
Lửa đi tới gần chỗ hai mươi người áo màu tro đứng ban chiều thì dừng. Không đống nào nhóm gần hơn chỗ ấy.
Đêm ấy, lần đầu từ tháng Bảy, y không ngồi xuống chỗ cũ bên cột cờ.
Tới nửa đêm, lửa trại đã kín đồng trống, từ chân dốc tới cách cổng chừng hai trăm bước.