Sáng hai mươi sáu, Quỳnh vào thư phòng với một tờ giấy gấp tư, mà không mở ra đọc.
Y đứng ở chỗ quen, cạnh án, kể từng việc như người đếm hạt đậu vào bát. Năm người về châu đã đi từ lúc trời vừa rạng, mỗi người một tờ giấy đi đường có dấu Hộ bộ. Người học trò trên núi đi trước cả, từ giờ Dần. Lính cổng thành kể lại: người ấy đi chân không, giày gói trong tay nải, cạnh một thếp giấy bọc vải, ra khỏi cổng thì quay lại cúi đầu một cái về phía vọng gác, rồi đi thẳng. Người làm thuê ở bến sông hôm qua xin về báo mẹ, sáng nay đã ngồi vào án. Con thứ nhà Lã tới Hộ bộ từ sớm, ngồi án cuối dãy, chép sổ chợ, chưa nói với ai câu nào. Mấy trăm người không đỗ, phần đông đã về quê từ hôm qua. Số còn ở lại thì đi trong sáng nay.
Hắn nghe, gật từng việc.
Quỳnh ngừng một chốc. Tờ giấy trong tay y vẫn gấp.
– Bẩm bệ hạ. Còn một việc. – Y nói. – Từ chạng vạng hôm qua tới sáng nay, sĩ tử kéo nhau ra chợ Đông.
– Ra chợ làm gì?
– Bẩm, thắp nhang.
Hắn chờ.
Quỳnh nói tiếp, giọng đều đều như người kể chuyện chợ. Người đỗ, người không đỗ, người áo the, người áo nâu, tối qua ra gốc đa ở góc chợ, tới gian thờ nhỏ dưới gốc ấy. Có người thắp xong thì đi. Có người đứng lâu, lẩm nhẩm như khấn. Hàng nhang ở đầu chợ hết nhang từ đầu canh hai, phải sai con chạy về nhà lấy thêm. Sáng nay, trước khi lên đường, mấy người về châu cũng ghé.
Cái mái nhỏ ấy là của Quỳnh. Dân chợ dựng hồi tháng Tư, có mấy anh học trò khoa tạm tháng Hai góp tay. Cháy đầu tháng Sáu. Mười hôm sau, dân chợ dựng lại. Cuối tháng Bảy, hắn đã cùng Quỳnh đứng sau một hàng chiếu ở chợ ấy, nhìn người ta cắm nhang, cúng xôi. Hôm ấy Quỳnh còn đùa được.
Tai Quỳnh đỏ lên. Y giơ cây quạt gấp lên, gãi gãi sau gáy, rồi hạ xuống.
– Bẩm, tại hạ không bảo ai. – Quỳnh nói.
Hắn không nói gì.
Quỳnh đứng thêm một chốc. Đoạn y mở tờ giấy gấp tư ra, liếc qua, gấp lại.
– Hàng nhang đầu chợ có bán đắt lên không? – Hắn hỏi.
– Bẩm, không. Bà ấy còn bán chịu cho mấy anh không đỗ.
Hắn gật.
– Sáng nay tại hạ có đi ngang. – Y nói. – Đứng sau hàng chiếu, như lần trước. Người đứng lâu nhất trước bát hương là anh học trò viết chữ lên tấm gỗ xoan hồi tháng Tư. Khoa tháng Hai anh ấy trượt. Khoa này cũng trượt. Anh ấy không thắp. Anh ấy chỉ đứng ngó cái nét chữ mình viết sót, ngó một hồi, rồi đi.
Hắn ngẩng lên.
– Lần sau, y thi lại. – Hắn nói.
– Bẩm, tại hạ cũng nghĩ thế. – Quỳnh nói, rồi nhếch mép. – Bài vị hụt một nét, mà người ta lạy cũng chẳng hụt cái nào.
Hắn suýt cười. Quỳnh không chờ hắn cười. Y chắp tay, lui ra, đi nhanh hơn thường ngày.
Ngoài hiên, tiếng guốc của y xa dần, rồi có tiếng y gọi người hầu hỏi thỏi mực mới để đâu, giọng sang sảng.
Hắn ngồi lại, kéo một tờ sớ của Công bộ về trước mặt. Tờ sớ xin gỗ sửa mái kho phía Tây, trước mùa mưa. Hắn phê. Tờ thứ hai xin người coi đò ngang ở bến chung. Hắn phê. Ngoài cửa sổ, nắng đã lên tới gốc ổi.
Hắn đọc tới tờ thứ ba mới nhận ra mình đã đọc nó một lượt rồi.
* * *
Quá trưa, hắn đi ngang cổng Thái Miếu.
Không phải giờ người đông. Người buổi sáng đã về, người buổi chiều chưa tới. Mấy cái chum trước cổng đứng im dưới nắng, chân nhang cắm dày như lông nhím. Hai người áo nâu đứng phiên chiều, mỗi người một bên cánh cổng, giáo tre dựng thẳng.
Ở mép bậc dưới cùng có mấy người áo dài vải chàm, khăn còn mới, đứng thắp nhang. Hắn nhận ra một người, mặt gầy, ngón tay giữa có vết chai to. Trưa hôm qua, ở cửa Nam, hắn đã thấy người ấy đứng sát tấm bảng. Bây giờ là thư lại Hộ bộ. Nghỉ trưa, mấy người rủ nhau ghé qua đây trước khi về chỗ trọ ăn cơm. Họ thắp, vái ba vái, cắm vào chum giữa, rồi đi, vừa đi vừa nói chuyện sổ sách. Một người kêu sổ chợ phía Nam chữ như gà bới, chép cả buổi chưa xong một trang. Người kia bảo mai đổi cho, để người ấy chép sổ đò ngang. Hai người cười. Người đi sau cùng dừng lại hỏi bà bán nước chỗ nào trong kinh bán giấy rẻ, nghe xong thì gật gù, chạy theo bạn. Hắn đứng bên kia đường, dưới một gốc cây, chờ họ đi khuất rồi mới sang.
Thanh Vân ở trong sân, đang lau bậc thềm điện, thấy hắn thì ngẩng lên, gật đầu, rồi lau tiếp.
Người áo nâu đứng bên trái cổng giữ giáo bằng hai tay. Hắn đi qua, thấy đầu các ngón tay người ấy mờ tới đốt giữa, như bàn tay hắn thấy ở chỗ này hôm rằm. Người ấy cúi đầu chào, hai tay không rời cán giáo.
Hắn đi tiếp. Hắn không bảo ai điều gì.
Đường về, hắn rẽ qua dãy nhà ngang sau Lễ bộ. Cửa các gian mở toang. Lính đang dọn. Chiếu cuốn tròn, xếp thành đống ở đầu hồi, mấy chục cuộn, cuộn nào cũng sờn mép. Cái chum đầu hồi đã cạn quá nửa, gáo dừa úp trên miệng. Trong một gian, có một chiếc dép rơm bị bỏ lại, đứt quai, nằm chỏng chơ giữa nền đất. Trên vách đất gian ấy, ai đó lấy than viết một chữ “về”, nét non, to bằng bàn tay. Người lính dọn gian ấy cầm chiếc dép lên, ngó quanh như tìm chủ, rồi ném vào sọt rác. Mấy đêm trước, ở đây có cả trăm người nằm chen vai nhau, đọc bài thì thầm tới khuya. Hắn không biết ai nằm gian nào. Hắn đứng ở đầu dãy một lúc, nghe tiếng lính gọi nhau khiêng chiếu trong các gian, rồi về.
Đi được một quãng, hắn mới nhận ra: từ trưa tới giờ, hắn chỉ nhìn tay người ta. Tay người cắm nhang vào chum. Tay người áo nâu trên cán giáo. Tay người lính cầm chiếc dép đứt quai. Hắn chắp tay sau lưng, đi về.
* * *
Đêm ấy, hắn xuống địa thất từ đầu canh một.
Cao Lỗ ngồi bên bệ, gậy dựng cạnh vai, ngọn đèn trên gờ đá đã khêu nhỏ. Thạch Sanh ở bậc dưới cùng, lưng tựa vách, mắt hướng về cái hốc sau lưng Trống. Thấy hắn, y đứng dậy, dịch sát vào vách. Mấy đầu ngón tay y vẫn quấn một vòng giẻ mỏng, từ hồi tháng Bảy. Vòng giẻ ấy hắn thấy mãi thành quen, lâu rồi không để ý.
Hắn ngồi xuống, đặt tay lên mặt đồng.
Dưới lòng bàn tay, mặt đồng vẫn mát. Các sợi về theo đúng chỗ của chúng: ba cái chum trước cổng Thái Miếu, gốc đa chợ Đông, cái mái dưới chân thành, hai sợi xa trên núi Tây Nam, cái lạch dưới xuôi, cái gò giữa đồng phía Đông, và sợi phía Bắc, mảnh nhất trong tám sợi.
Đêm nay, hai sợi đầu khác.
Sợi chợ Đông dày hơn bất cứ đêm nào hắn từng đặt tay. Không phải dày một chút. Dày như có người đã bện thêm vào nó mấy lớp. Sợi ở cổng Thái Miếu cũng thế, ít hơn, mà rõ. Hắn lần theo hai sợi ấy, chậm, như người lần tay dọc sợi dây thừng tìm chỗ nối. Không có chỗ nối nào mới. Vẫn là hai sợi cũ. Chỉ là người ta đã thắp vào đó nhiều hơn.
Hắn lần sang chỗ hụt, cái chỗ trống mà từ đầu tháng tới giờ đêm nào hắn cũng chạm vào, như chạm vào một chỗ ván mục.
Chỗ hụt không còn.
Hắn không tin ngay. Hắn nhấc tay khỏi mặt đồng, chờ mấy hơi thở, rồi đặt xuống lại, đúng chỗ cũ. Chỗ ấy vẫn không còn.
Cao Lỗ ngẩng lên, nhìn bàn tay hắn vừa nhấc lên đặt xuống. Lão không hỏi.
Hắn ngồi đợi, không biết mình đợi gì. Bấc đèn nổ lách tách một tiếng nhỏ. Trên kia, xa lắm, có tiếng trống canh vọng xuống qua mấy lớp đá, nghe như tiếng gõ vào một cái vò rỗng. Người tiều phu đổi chân, rồi đứng yên.
Gần giờ Tý, một dòng chữ hiện ra trước mắt hắn. Mặt Trống không sáng, không rung. Chữ đứng đó, nét đều, như dòng ghi cuối một trang sổ.
【Hương Hỏa: thu đủ chi. Đồng hồ tan biến: dừng.】
Hắn đọc một lần. Đọc lại, chậm hơn.
Sáng hôm cái chum cạn, cũng ở chỗ này, có hai dòng chữ hiện ra nối nhau. Một dòng nói cái chum đã cạn. Một dòng nói từ hôm ấy, mười bảy người lính có một con số, tám người có tên có một con số khác, mỗi ngày bớt đi một. Hắn đã mang hai con số ấy lên mặt đất, nói ra miệng với mấy người trong thư phòng, rồi với bảy người áo nâu ở cổng, với mười người trên mặt thành. Mười bảy người ấy thì đã đếm từ trước nữa, từ sáng ông già gọi họ lại giữa sân, mỗi người một cách. Hắn mới thấy được một cách, cái dây buộc trên cán giáo của người đứng phiên khuya. Những cách khác, hắn chưa hỏi.
Đêm nay, con số ấy đứng lại.
Không lùi. Điều ấy hắn hiểu ngay khi đọc. Mười bảy người lính còn bảy ngày, và từ đêm nay, chừng nào cái chum còn đủ chi, chỗ còn lại ấy không bớt đi nữa.
Hắn không gọi ai. Hắn không chữa ai. Trong chum còn bao nhiêu, hắn không cần biết.
Hắn nghĩ tới tám người có tên, mỗi người đêm nay một chỗ. Quỳnh chắc đã ngủ. Nguyễn Trãi thì chưa ngủ, có khi đang cầm bút ở gian nhà ngang xa nhất. Người lặn sông ngồi dưới mái trên bến. Người giữ cửa Đông đang đi vòng tuần. Người dắt voi nằm cạnh con voi già. Người giữ Ải thì xa nhất, hắn chưa gửi con số nào lên đó. Bàn tay nào cũng sẽ ấm lại trong đêm nay, mỗi bàn tay ở một chỗ, không ai báo cho ai.
Dòng chữ tan.
Ở bên bệ, ông già đã ngồi thẳng lên. Lão đặt cây gậy xuống, hai bàn tay đưa ra trước ngọn đèn, xoay qua xoay lại. Đoạn lão xoa hai bàn tay vào nhau, chậm, như người già vừa ở ngoài đồng về ngồi cạnh bếp.
– Ấm rồi. – Lão nói.
Lão không hỏi chuyện gì vừa xảy ra. Lão không ngó lên chỗ dòng chữ vừa đứng. Chữ ấy, lão không thấy. Lão chỉ thấy tay mình.
– Nồi không vơi nữa. – Hắn nói.
Ông già gật đầu, một lần. Lão hiểu ngay.
– Mấy đứa ở cổng, – lão nói, – Chủ công có lên không?
– Gần sáng. – Hắn nói.
Lão cầm gậy lên, đặt ngang gối, ngồi yên như cũ. Một lúc sau, lão lại xòe tay ra trước đèn, nhìn, rồi thôi.
Ở bậc dưới cùng, người tiều phu vẫn đứng sát vách. Dòng chữ, y cũng không thấy. Y nhìn ông già xoa tay. Y cúi xuống mấy đầu ngón quấn giẻ của mình một chốc, xong ngồi xuống chỗ cũ.
Hắn ngồi thêm một canh. Các sợi vẫn về, đều, không sợi nào hụt.
Sáng mai, trước giờ chầu, hắn sẽ nói với mấy người trong thư phòng, ngắn thôi: con số đứng lại, không ai được trả lại ngày nào. Hắn đoán họ biết trước khi hắn nói. Tay họ ấm lại từ đêm nay.
* * *
Gần sáng, hắn lên cổng Thái Miếu.
Trời còn tối. Đường từ cửa ngách ra cổng vắng tanh, chỉ có một bà hàng xôi đang nhóm bếp ở đầu phố, lửa rơm bùng lên rồi tắt, khói trắng bò sát mặt đất. Hai người lính theo hắn dừng lại ở góc đường. Mặt đá trước cổng ướt. Trong mấy cái chum, chân nhang hôm qua cắm dày tới mức có chỗ người ta phải cắm chéo, chồng lên nhau. Ngọn đèn dưới mái cổng còn cháy, bấc đã muội, lửa chỉ bằng hạt đậu. Phiên khuya đứng hai người. Người đứng bên phải là Sẻ.
Gã đang thắt nút. Cây giáo dựng sát vai, hai tay gã cầm đầu dây buộc ở cán, luồn một vòng, kéo chặt, như rạng sáng nào cũng thế từ giữa tháng Bảy tới giờ. Thắt xong, gã mới thấy hắn. Gã đứng thẳng lên, hai tay giữ giáo.
– Bẩm.
Hắn đứng trước gã một chốc.
– Nồi đủ rồi. – Hắn nói.
Gã ngó hắn, không đáp. Chữ “nồi”, gã đã nghe hai lần: sáng mười sáu tháng Bảy, từ ông già làm nỏ, giữa sân này; chạng vạng hôm sau ngày cái chum cạn, từ chính hắn, trước cổng này. Câu này thì gã chưa nghe bao giờ.
– Bẩm…?
Hắn không giảng. Hắn không biết giảng thế nào cho một người lính đứng gác lúc gần sáng mà không phải nói ra những con số. Hắn chỉ đứng đó.
Người đứng phiên bên trái cũng đã quay sang. Người ấy lớn tuổi hơn, má hóp, cằm lởm chởm râu chưa cạo, hai bàn tay to bè nắm cán giáo như nắm cán cuốc. Hai người áo nâu ngó nhau, rồi ngó hắn.
Phía Đông, trời mới hửng một vệt xám. Chim trên mái điện kêu mấy tiếng thưa. Trong sân điện, người quét sân đã dậy, tiếng quét đều đều, xa. Sẻ đứng yên, như đang cố nghĩ ra cái nồi ấy ở đâu. Gã cúi xuống bàn tay mình trên cán giáo, như người xem nó còn tới đâu.
Gã rời một tay khỏi cán giáo.
Sẻ giơ bàn tay lên trước ngọn đèn dưới mái cổng. Ánh đèn không còn lọt qua đầu ngón nào.