Chương 194: Ân khoa yết bảng

Sáng hai mươi lăm, Quỳnh và Nguyễn Trãi vào thư phòng khi nắng chưa lên tới mái hiên. Người viết chữ vuông ôm một xấp bài buộc dây gai. Quỳnh cầm một tờ giấy gấp đôi. Cả hai đứng trước án, chắp tay, chưa ai nói trước. – Ngồi. – Hắn nói. Quỳnh ngồi. Người viết chữ vuông đặt xấp bài lên mặt án, cởi dây, xếp lại cho thẳng mép, xong mới ngồi. Mắt y trũng xuống, mà áo vẫn chỉnh tề, khăn vẫn vấn ngay ngắn. Hai đêm nay, người hầu báo, gian trong Lễ bộ thắp đèn tới gần sáng. Quỳnh mở tờ giấy, đặt trước mặt hắn. Mười ba cái tên, mỗi tên một dòng, sau mỗi tên ghi làng, châu, nghề nhà. Chữ Quỳnh, nét thảo đã nắn lại cho người khác đọc được. – Bẩm bệ hạ. Phần đầu gạt mất quá nửa. Phần sau, tiên sinh đọc hai ngày. – Quỳnh nói. – Bài đỗ đều kèm đây. Góc tên bóc tối qua, trước mặt cả năm người chấm. Hắn đọc danh sách từ trên xuống: người viết thuê ở chợ huyện, người ghi sổ chợ mạn Nam, người làm thuê ở bến sông, người con nhà làm ruộng đi bộ ba ngày. Tên làng, tên châu, phần nhiều hắn chưa nghe bao giờ. – Trong số này, ngươi biết mặt ai? – Hắn hỏi người viết chữ vuông. – Bẩm, không ai. – Bài nào ngươi muốn ta đọc? Người viết chữ vuông rút ra hai tờ, đặt lên trên cùng. Tờ thứ nhất chữ vụng, có chỗ khoanh một vòng nhỏ bên cạnh chữ. Một đường nước trên sườn đồi sạt từ mùa mưa năm ngoái; trai bản đi gánh, ở nhà không đủ tay; mười người, tám ngày, từng ngày công một. Hắn đọc chậm. Hắn không quen đọc chữ vụng. Có chỗ phải dừng, đoán, đọc lại. Có chỗ người viết viết sai một chữ, mà đọc cả câu thì vẫn hiểu. Hắn đọc tới câu cuối. Nếu trai bản không về, người viết về một mình, đắp trước một đoạn. Hắn đặt tờ ấy xuống. – Người trên núi Tam Bộ. – Người viết chữ vuông nói. – Tên A Pao. Đi bộ hai ngày xuống. Hắn gật đầu, cầm tờ thứ hai. Tờ này chữ đẹp. Bài ngắn. Người viết nói về ruộng của một nhà lớn ở mạn Đông, nay đã vào sổ triều đình; gặt xong thì chia, mà chia theo sổ nào, người cấy không biết. Sổ ruộng của nhà ấy ghi mỗi thửa rộng hơn thửa thật. Người viết xin đo lại trước khi chia. Ruộng ấy, chính hắn đã xử ngày hai mươi lăm tháng Sáu: về triều đình, năm nay không ai nộp, gặt xong thì chia. Buổi chầu đầu tháng Bảy có người tâu đã vào sổ, từng thửa, từng làng. Đo hay chưa đo, hắn chưa hỏi. – Việc đo lại, thần đã ghi. – Người viết chữ vuông nói. – Sau gặt, trước khi chia. – Bài này, ngươi chọn lúc góc còn dán? – Bẩm, chiều hai mươi tư. Tối mới bóc. Hắn đặt tờ thứ hai lên tờ thứ nhất. Mắt hắn trở về tờ danh sách. Dòng thứ hai từ dưới lên. Lã Thận. Ở kinh. Con thứ. Cha là Lã Khiêm. Hắn biết cái tên sau. Một ông già gầy ngồi ghế ở đuôi thuyền, chuỗi hạt gỗ chạy đều trong tay. Cũng buổi chiều ở sân Thái Miếu ấy, hắn xử ông già: ruộng, thuyền, gia binh, nộp hết; người giam ở kinh; người nhà, không ai động tới. Trước khi vào ngục, ông già xin ra gốc bàng bến Đông, đọc thành tiếng từng cái tên của những người đã chết, xong mới để lính dẫn đi. Quỳnh ngồi im. Cây quạt nằm trên đùi Quỳnh, không mở. Người viết chữ vuông ngồi thẳng, hai tay đặt trên gối, không nói thêm chữ nào, không thưa giùm ai. Hắn không cầm bút. – Chiếu đọc rồi. – Hắn nói. – Dán. Quỳnh thở ra một hơi rất khẽ, cúi đầu. – Dùng họ vào việc gì? – Hắn hỏi. Người viết chữ vuông đã tính sẵn. Bảy người theo y về Hộ bộ đối sổ, việc ấy phải xong trước mùa gặt. Năm người về châu mình, làm thư lại ở châu lỵ, chỗ nào thiếu người cầm sổ thì vào chỗ ấy. Còn một người, chưa định chỗ. – Hỏi y trước. – Hắn nói. – Bẩm, thần cũng định thế. – Người không đỗ? – Hắn hỏi. – Bẩm, chiếu đã nói: không mang tội gì. – Người viết chữ vuông đáp. – Bài của họ, thần giữ cả. Có mấy bài bị gạt vì số mà phần sau viết được, thần để riêng một chồng, góc chưa bóc. Khoa sau, nếu có khoa sau, họ thi lại. – Sẽ có. Người viết chữ vuông cúi đầu, không hỏi khi nào. Quỳnh thưa thêm một việc. Mấy châu chưa ai ghi tên, Quỳnh đã cho người đi hỏi: có nơi chiếu dán tới muộn, có nơi dán rồi mà không ai đọc cho dân nghe. Hắn gật đầu, trả tờ danh sách cho Quỳnh. – Trưa nay dán ở cửa Nam. – Quỳnh nói. – Cạnh tờ chiếu. * * * Gần trưa, hắn ra cửa Nam. Hắn mặc áo vải, đi bộ ra từ cửa ngách, không kiệu. Hai người lính áo thường đi sau, cách một quãng, đã được dặn kỹ là đứng xa. Đường từ cung ra cửa Nam đông hơn hôm thường. Người ta đi cùng một hướng, có người đi nhanh, có người gần như chạy. Một đứa bé chạy ngược lại, vừa chạy vừa gọi cha, bảo bảng dán rồi. Bảng dán ngay trên vách cổng, cạnh tờ chiếu cũ. Tờ chiếu dán từ mùng hai, qua mấy tuần nắng mưa đã ngả vàng, mép dưới rách một góc, chữ vẫn đọc được. Tờ mới trắng hơn, nhỏ hơn, từng dòng chữ to, nét đậm, có dấu son của bộ ở cuối. Hai người thư lại vừa dán xong, đang miết bốn góc cho hồ ăn vào vách. Trước vách, người đã kín, phần đông chờ có ai biết chữ đọc lên. Hắn đứng lại ở rìa đám đông, cạnh một gánh nước chè, chỗ nhìn qua được mấy cái đầu. Người bán nước chè là một bà già, mời hắn một bát. Hắn trả tiền, cầm bát, không uống. Hắn nhìn đám đông. Người làm thuê vai còn hằn vết đòn gánh, người bán hàng ở chợ cửa Nam bỏ hàng cho con trông. Có mấy người đàn bà đứng nép ở mép, quang gánh đặt dưới chân, như ghé qua trên đường đi chợ mà không đi nữa. Ở hàng đầu, sát vách, có một đám người đứng từ sáng, chân đi giày, chân đất, mặt còn nguyên vẻ của người ngồi trước một tờ giấy trắng ba hôm trước. Lính cửa Nam đứng hai bên cổng, không đuổi ai, chỉ giơ cán giáo chặn khi người ta chen tới sát mép tờ giấy. Sát vách có một ông đồ già, áo dài cũ sờn cổ, đứng quay lưng vào bảng. Ông chờ người đứng sau im bớt, ngoái lên đọc dòng đầu, quay xuống đọc to. Đọc tên, đọc làng, đọc châu. Đọc xong một dòng, ông ngừng, chờ tiếng xì xào lắng xuống, đọc dòng sau. Giọng ông khàn mà rõ, đi tới tận chỗ hắn đứng. Đọc tới tên thứ ba, ở giữa đám đông có tiếng kêu. Một người đàn bà ôm chầm lấy vai một người con trai, khóc. Người con trai đứng thẳng đơ, mặt đỏ, không biết để tay vào đâu. Người xung quanh dạt ra một chút cho hai mẹ con, xong lại khép vào, ngóng lên vách. Đọc tới tên thứ năm, có người ở phía sau hỏi to, người ấy làng nào. Ông đọc lại. Người hỏi kêu lên, bảo làng mình đấy, con nhà ông thợ nhuộm đấy, rồi chen ra khỏi đám đông, chạy đi, chắc là về làng báo. Đọc tới tên thứ bảy, ông ngừng lâu hơn. – A Pao. Người trên núi Tam Bộ. Đám đông lặng đi một nhịp. Có người hỏi lại. Ông đọc lại, chậm hơn. Phía sau hắn, hai người đàn ông áo nâu nói với nhau, không to, mà hắn nghe rõ. – Người trên núi cũng đỗ. – Chiếu nói thế. Hôm mùng hai có người đọc ở đây, ông nghe rồi đấy thôi. – Nghe thì nghe. Ai ngờ là thật. Ở hàng đầu, sát vách, một người con trai trẻ quấn khăn đầu kiểu khác, đi đôi giày vải còn mới, đứng im. Người ấy không reo, không ngoái lại. Người ấy bước lên một bước, giơ tay, đặt ngón tay lên dòng thứ bảy trên vách, ngón tay dò theo từng nét, như người ta dò một con số trong sổ. Người lính đứng gần đã giơ cán giáo lên nửa chừng, rồi hạ xuống. Dò xong, người ấy rụt tay về, đứng nguyên chỗ cũ. Người đứng cạnh, một người con trai cũng trẻ, vỗ lên lưng người ấy hai cái thật mạnh. Hắn chưa gặp người ấy bao giờ. Mà hắn biết đó là ai. Đọc tới dòng thứ mười hai, ông ngừng. – Lã Thận. Ở kinh. Tiếng xì xào nổi lên, khác lúc nãy. Mấy cái đầu quay sang một phía. Ở góc tường, cách đám đông mấy bước, một người áo the đứng một mình. Áo màu sẫm, khăn đội ngay ngắn, tay buông xuôi. Quanh người ấy có một khoảng trống, không ai đứng vào. Có tiếng ai nói nhỏ một chữ họ, đủ cho người đứng gần nghe. Người ấy không quay lại phía có tiếng nói. Người ấy nhìn lên vách, nhìn dòng có tên mình, lâu hơn người ta cần để đọc hai chữ. Xong, người ấy chắp tay, cúi đầu về phía tấm bảng, không về phía người nào. Ông không dừng lâu ở dòng ấy. Ông đọc dòng cuối. Giọng ông vừa dứt, trước mắt hắn có chữ hiện lên. 【Ân khoa yết bảng: Quốc Vận +3.】 【Quốc Vận: Tiểu An (15 → 18/100)】 Hai dòng hiện một chốc rồi tắt. Không ai quanh hắn thấy. Bà già bán nước chè đang rót một bát cho khách. Đứa bé lúc nãy đã tìm được cha, đang cưỡi trên cổ cha, chỉ tay lên bảng hỏi chữ nào là chữ gì. Đầu năm, khoa thi đầu tiên, cũng có một dòng như thế, cộng một. Hôm ấy, hắn đứng trên thềm. Hôm nay, hắn đứng cạnh một gánh nước chè, tay cầm bát nước nguội. Ở hàng đầu, người quấn khăn kiểu khác đã quay ra. Y đi ngang chỗ hắn đứng, cách chưa tới hai sải tay, người con trai trẻ kia khoác vai y đi cùng, miệng nói không ngớt. Y không nói gì. Đôi giày vải còn mới, y đi như người chưa quen đi giày, bước ngắn, đặt gót rất nhẹ. Y đi qua, không ngó sang bên này. Đám đông chưa tan. Người đến sau chen lên, ông lại đọc từ đầu. Một ông già tóc đã bạc, lưng thẳng, đứng đọc hết bảng từ tên đầu tới tên cuối, đọc tới đâu môi mấp máy tới đó, đọc xong thì gật đầu một cái, chắp tay sau lưng đi ra, không ngoái lại. Hắn đặt bát nước xuống gánh, quay về. * * * Chiều, Quỳnh sang thư phòng một mình. – Bẩm bệ hạ, cả mười ba người đã tới sân Hộ bộ. – Quỳnh nói. – Tiên sinh chia việc xong rồi. Bảy người ở lại Hộ bộ. Năm người chiều nay đã ngồi vào án, mỗi người một tập sổ. Người làm thuê ở bến sông xin cho về báo mẹ một tiếng, mai mới ngồi. Tiên sinh cho. Con thứ nhà Lã thì tiên sinh chưa giao sổ nào, bảo để mai; lúc chia việc, người ấy đứng cuối, tiên sinh gọi tên mới bước lên. Năm người về châu, mai có giấy đi đường. – Còn người trên núi? Quỳnh chưa đáp ngay. Cây quạt trong tay Quỳnh xòe ra một nửa, xếp lại. – Tiên sinh hỏi y muốn làm gì. Y bảo y muốn về bản trước. – Quỳnh nói. – Đắp xong một đoạn đường nước, trước mùa mưa. Xong thì xuống. – Xuống đâu? – Tiên sinh giao cho y việc ghi sổ hàng qua chợ biên cho Hộ bộ. Chợ ấy cách bản y nửa buổi đường. Tiên sinh nói, người ghi sổ chợ ấy phải nghe được hai thứ tiếng, đếm được muối, đếm được thóc. Y nghe xong thì đứng im một lúc, cúi đầu. Không quỳ. Quỳnh ngừng một chốc, nói thêm: – Lúc ra về, y xin tiên sinh một việc. Xin mấy tờ giấy trắng, mang về bản. Y bảo trong bản có mấy đứa trẻ muốn học chữ. – Cho y. – Bẩm, tiên sinh cho rồi. Một thếp. Quỳnh chắp tay, lui ra. Hắn ngồi lại với xấp bài. Người viết chữ vuông đã để lại cả xấp trên án, buộc lại bằng sợi dây gai cũ, tờ chữ vụng nằm trên cùng. Hắn không cởi dây. Hắn đặt tay lên mặt tờ ấy một lúc. Giấy mịn, chỉ chỗ nét chữ ấn sâu là gợn dưới lòng bàn tay. * * * Quá chiều, hắn ra cổng Thái Miếu. Thanh Vân đứng cạnh cái chum, ngó hắn đi tới, không hỏi trưa nay hắn đi đâu. Đường về, hắn đi vòng qua cửa Nam một lần nữa. Bảng vẫn còn. Ở dòng thứ bảy, một nét chữ đã nhòe, chỗ ngón tay trưa nay miết qua lúc mực chưa khô hẳn. Người đã thưa. Người đọc bảng đã về. Hai đứa trẻ ngồi xổm dưới chân vách, đứa lớn chỉ từng chữ trên bảng cho đứa bé đọc theo, đọc sai thì cốc đầu. Tờ chiếu cũ bên cạnh, gió chiều làm cái góc rách lật lên lật xuống. Từ cửa Nam, hắn rẽ sang chợ Đông. Chợ vãn. Người ta dọn hàng, cuốn chiếu, gánh thúng không về. Mấy gian hàng vải đã sập cửa. Một người hàng nhang đang buộc lại mấy bó nhang ế, thấy hắn đi qua thì ngẩng lên, giơ một bó, tưởng khách. Hắn lắc đầu. Người ấy cúi xuống buộc tiếp. Hương nhang ở góc chợ bay ra tới đầu phố, thoảng thôi, lẫn với khói bếp. Ở ngã tư đầu chợ, hắn dừng lại cho một chiếc xe bò đi qua. Chạng vạng, có mấy người áo the, ngón tay còn vết mực, hỏi đường ra gian thờ góc chợ Đông.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ