Chương 190: Kỵ nhật vấn danh

Chạng vạng hai mươi tháng Tám, hết phiên chiều, người lính cửa Đông lên thư phòng báo việc gác. Gã đứng ở ngưỡng cửa, chắp tay, nói từng việc một, chậm, như người đã nhẩm trước dọc đường lên. Vẫn là gã lính hôm trước lên kể chuyện trẻ con xóm chài, mặt rám nắng, tóc buộc gọn sau gáy. Phiên chiều đủ người. Thuyền buôn ghé bến chung sáu chiếc, không chiếc nào lạ. Một gánh hàng xén đánh rơi thúng dưới vòm cổng, đã nhặt xong. Nói xong, gã ngừng lại, như còn một việc chưa biết có nên nói không. – Còn gì? – Hắn hỏi. – Bẩm. Chiều nay ba ông tướng xuống bậc đá bến Đông, lúc tiểu nhân hết phiên vẫn còn ở dưới ấy. Ông tướng giữ cửa Đông, ông tướng cửa Tây, với ông tướng lặn sông. Đứng trên vòm cổng trông xuống, thấy khói nhang bốc lên ở kẽ đá bậc dưới cùng. Gã cúi đầu, chờ. Hắn gật đầu. Hắn không hỏi thêm. Gã lui ra. Ngoài cửa sổ, trời sẫm dần. Hắn ngồi lại, tay đặt trên một tờ sớ chưa đọc. Ba người, nhang thắp ở kẽ đá. Một buổi chiều. Từ ngày ba người ấy tới đây, hắn chưa nghe ai trong họ thắp cho ai. Ngoài giờ gác, ba người ít khi ngồi cùng một chỗ. Người giữ cửa Đông đi tuần đêm, ngủ ngày. Người dắt voi ở dưới vòm cổng phía Tây với hai con voi. Người lặn sông ở dưới cái mái trên bến. Ba chỗ, hai đầu kinh. Chiều nay, người cửa Tây sang tận bến Đông. Hắn không gọi ai lên hỏi. Hắn kéo tờ sớ lại, đọc tiếp. * * * Đêm ấy, hắn xuống địa thất từ đầu canh một. Thạch Sanh ngồi ở bậc dưới cùng, cây cung gác ngang gối, mắt lại ngó qua bệ về phía cái hốc. Thấy hắn, y đứng dậy, nép vào vách. Cao Lỗ ngồi bên bệ, tay chồng trên đầu gậy. Lão dịch người ra một chút. Hắn ngồi xuống, đặt tay lên mặt đồng. Đủ tám sợi. Sợi nào cũng mảnh, cũng đều, như đêm qua. Chỗ hụt vẫn ở chỗ cũ, không rộng thêm. Hắn ngồi như thế qua canh một, canh hai. Bấc đèn cháy đều. Ông già ngủ gà một quãng, lại thức. Gần giờ Tý, chữ hiện ra. Không có tiếng. Mặt đồng dưới tay hắn không ấm thêm, mặt Trống không sáng. 【Ngày giỗ Đức Thánh Trần. Triệu hoán lễ hội: chưa đủ điều kiện.】 Dòng chữ đứng đó một chốc, nhạt màu như dòng chữ đêm rằm tháng Ba, rồi tan. Hắn đọc lại trong đầu. Một người nào đó, ở một nơi nào đó, chết vào một ngày như hôm nay. Người ấy được gọi bằng một cái tên hắn chưa nghe bao giờ. Hai lần trước, hắn đã thấy những dòng chữ nói về lễ hội. Đêm giao thừa đầu năm, trên mặt thành, dòng chữ báo dân thắp hương cúng giao thừa, đủ điều kiện, và trống cho một lượt gọi. Đêm rằm tháng Ba, dòng chữ xám báo ngày lễ Tổ chưa đủ điều kiện, vì chưa có ai làm lễ ấy. Đêm ấy hắn hiểu: có dân làm lễ thật, trống mới mở. Lượt gọi đêm giao thừa cho hắn mười người dân binh. Họ đứng gác cổng, gánh đất đắp thành, có người cúi lưng gieo mạ ngoài ruộng tịch điền hồi tháng Ba, tay thuần như người cả đời cày cấy. Cuối tháng Năm, không còn ai trong mười người ấy. Đêm nay cũng thế. Chưa ai làm lễ cho người này. Hắn quay sang ông già. – Đức Thánh Trần. Lão có biết là ai không? Ông già ngẩng lên, nghĩ một quãng. Lão lắc đầu, chậm. – Lão phu không biết người ấy. – Lão nói. Lão nói thêm, như để hắn khỏi hỏi lại: người đời sau, lão chỉ biết qua lời những người tới đây sau lão, mà chữ ấy thì chưa ai nói trước mặt lão. Hắn gật đầu. Hắn ngồi lại với dòng chữ đã tan. Chiều nay, ba người xuống bậc đá bến Đông thắp nhang. Đêm nay, trống báo một ngày như thế. Hai việc ấy cách nhau chừng nửa ngày. Hắn đặt hai việc cạnh nhau, không ghép lại vội. Có một điều hắn không đặt sang bên được. Trống chưa từng gọi người ấy tới, không ai biết có bao giờ gọi được không. Vậy mà trống biết người ấy mất ngày nào, biết người đời sau gọi người ấy bằng chữ gì. Rằm tháng Ba cũng vậy: trống biết ngày lễ Tổ khi cả kinh chưa ai biết. Canh tư, người giữ cửa Đông sẽ đi vòng tuần trên mặt thành. Hắn định rạng sáng lên đó, đợi y về. Ở chân bậc, người tiều phu vẫn ngồi im. Y không thấy chữ. Hắn ngồi tới quá nửa đêm mới lên. * * * Rạng hai mươi mốt, hắn lên mặt thành cửa Đông. Hai người lính đi theo, hắn bảo đứng lại dưới chân bậc đá. Trời chưa sáng hẳn. Gió sông thổi lên lạnh. Dưới kia, mặt nước mới xám ra, thuyền chài chưa nhổ neo. Trên mặt thành, đèn của phiên khuya đã tắt bớt, chỉ còn mấy ngọn ở vọng gác. Phạm Ngũ Lão đang đi vòng tuần, từ vọng gác góc Đông Bắc trở về. Hắn đứng giữa lối, nhìn y đi tới. Y đi đều, tới mỗi chỗ có người đứng thì dừng lại một nhịp, gật đầu, đi tiếp. Hôm qua là ngày gì, nhìn dáng đi thì không thấy gì khác. Thấy hắn đứng chờ, y dừng lại, chắp tay. – Bệ hạ. Hắn không vòng vo. – Chiều qua, ba người các ngươi thắp cho ai? Y không đáp ngay. Y đứng thẳng, ngó hắn một nhịp, lùi lại một bước, đặt cây giáo nằm ngang trước mặt, quỳ xuống trên mặt thành, hai tay đặt lên đầu gối. Mảnh vải bạc màu buộc ở cán giáo nằm vắt trên nền đất nện. – Bẩm Bệ hạ. Là chủ tướng của mạt tướng. Của cả ba người. Hắn đứng nhìn người đang quỳ. Đêm đầu tiên người lặn sông tới, câu đầu tiên y hỏi trong địa thất là hỏi người ấy. Tháng Hai, người dắt voi hỏi lại câu ấy. Tháng Năm, tới lượt người đang quỳ trước mặt hắn. Lần nào hắn cũng chưa có câu trả lời. Cái tên thì hắn đã nghe từ đêm đầu: Quỳnh hỏi người ấy là vị nào, người lặn sông đáp một cái tên có tước. – Hưng Đạo Đại vương. – Hắn nói. Y ngẩng lên. Mặt vuông của y không đổi, mà mắt y đứng lại trên mặt hắn lâu hơn một nhịp, như người ngạc nhiên vì một việc nhỏ. – Bẩm, phải. – Hôm qua là ngày người ấy mất? – Bẩm, phải. Năm ấy, mạt tướng còn ở lại. Năm nào tới ngày ấy, mạt tướng cũng thắp. – Hai người kia biết từ trước? – Bẩm, mạt tướng không hỏi. Mạt tướng chỉ nói với người giữ cửa Tây một câu: chiều nay ra bến. Người dưới bến thì thấy nhang mới hỏi. Hắn nói với y dòng chữ đêm qua. Hắn không nói tới lễ hội. Hắn chỉ đọc cái tên trong dòng chữ. Y nghe, lặng đi. – Bẩm, chữ ấy mạt tướng chưa nghe ai gọi. – Y nói. – Lúc mạt tướng còn sống, người ta gọi người ấy theo tước. Chữ “Thánh”, có lẽ là người đời sau gọi. – Ngươi có muốn ta làm gì không? – Bẩm, không. Ba người chỉ thắp. Không xin gì. Người ấy từng đánh trận nào, đánh với ai, hắn để đó. Hắn biết nếu hỏi, y sẽ kể, từng trận, không sót. Mà sáng nay không phải lúc để y kể. – Đứng dậy. – Hắn nói. Y đứng dậy, phủi đầu gối, đứng như lúc báo quân số. – Chiều nay ngươi còn ra bến? – Bẩm, không. Mỗi năm một chiều. Xa về phía góc Đông Nam, ông già vai lệch đứng gác đã quay mặt ra sông. Mặt trời ló ra sau rặng tre bên kia sông, đỏ, chưa nóng. – Đi tuần tiếp đi. – Hắn nói. – Mạt tướng tuân lệnh. Y đi. Tiếng chân y đều trên mặt thành, xa dần về phía góc Đông Nam. Hắn chưa xuống ngay. Từ trên này, nhìn xuống bến Đông, cái mái dưới chân tường chỉ bằng bàn tay. Bậc đá dưới cùng nước đã liếm tới, kẽ đá hôm qua có nhang giờ không thấy gì nữa. Một đứa bé đứng ở mép nước, cúi xuống mò cái gì đó dưới chân bậc, đầu ngụp xuống, lại ngoi lên. Người dưới mái ngồi bện dây, không ngẩng lên mặt thành. * * * Gần trưa, Quỳnh và Nguyễn Trãi vào thư phòng bàn việc thi ngày mai. Việc thi nói xong nhanh. Án đã kê đủ, giấy mực đã có. Sáng mai giờ Mão mở hòm, giờ Thìn đọc phần đầu. Người viết chữ vuông đọc, Quỳnh trông sân. Bếp trong cung nấu cơm nắm từ đêm, mấy chum nước đặt dọc hiên. Lính trong cung giữ cổng sân, ai không có tên trong sổ thì đứng ngoài. Hắn nghe, gật từng việc, không thêm việc nào. Hắn chỉ hỏi dãy cuối sân có mấy người. Quỳnh thưa bốn. Xong việc ấy, hắn kể dòng chữ đêm qua, và chuyện trên mặt thành sáng nay. Hắn kể ngắn, không thêm gì. Quỳnh nghe tới cái tên thì đặt cây quạt xuống án. – Bẩm bệ hạ. Đức Thánh Trần, là chữ đời sau gọi người ấy. – Quỳnh nói. – Ở quê tại hạ, tháng Tám, nhiều nơi giỗ người ấy. Đền lớn thì hội đông tới mức chen nhau không lọt. Hồi nhỏ, tại hạ được cha dắt đi một lần, về tới nhà mới biết mất một chiếc guốc. Hắn gật đầu. Quỳnh ngừng một chút. Đoạn y nói tiếp, chậm, như đã nghĩ từ lúc nghe tới chữ “lễ hội”. – Đêm giao thừa, dân thắp hương, trống cho một lượt gọi. Rằm tháng Ba, chưa ai làm lễ Tổ, trống không mở. Đêm qua cũng thế. – Quỳnh chắp tay. – Bẩm bệ hạ, tại hạ xin cho Lễ bộ dạy dân làm giỗ người ấy. Văn tế tại hạ viết được. Cỗ, kiệu, người khiêng, bộ lo được. Năm nay lỡ rồi. Sang năm, tháng Tám, nếu trong kinh có người làm lễ, có hội, thì trống có khi mở được một lượt. Người viết chữ vuông ngồi ở ghế bên kia, không nói. Y ngó xuống mặt án. – Sang năm, ta không bảo, thì có ai làm không? – Hắn hỏi. – Bẩm, ở đây chưa ai biết người ấy. – Quỳnh nói. – Không ai bảo, thì không ai làm. Hắn nghĩ tới kẽ đá dưới cùng bến Đông. Chiều qua có người làm. Ba người. Hắn không đáp ngay. Tháng Hai, hắn đã nói với hai người: ngày nào trống này còn gọi được người, ngày ấy hắn còn đợi cùng họ. Lời ấy hắn còn nhớ từng chữ. Một lượt gọi. Có khi là người ấy. Có khi không. Lượt đêm giao thừa ra mười người dân binh, không ai có tên. Mà nếu là người ấy, thì ba người dưới bến sẽ không phải hỏi hắn câu ấy thêm lần nào nữa. Hắn biết mình đang cân cái gì. – Người ta nhớ ai là việc của người ta. – Hắn nói. Quỳnh không ngẩng lên. – Ta cho người của bộ ngươi đi dạy, thì là ta bảo họ nhớ. – Hắn nói tiếp. – Tháng Hai, người kinh kéo tới cổng Thái Miếu thắp, không ai bảo. Hắn ngừng lại. – Sáng nay, người giữ cửa Đông cũng không xin gì. Quỳnh im lặng. Y không cãi, cũng không đùa. Đây là lần thứ hai trong tháng y xin một việc như thế. – Tại hạ hiểu. – Quỳnh nói. Đoạn y cầm cây quạt lên, không mở, đứng dậy chắp tay. – Sáng mai, tại hạ ra sân từ giờ Dần. Người viết chữ vuông cũng đứng dậy theo, cúi chào, lui ra sau Quỳnh. Tới cửa, y dừng lại nửa nhịp như định nói gì, rồi không nói, đi. Hắn ngồi lại một mình. Ngoài vườn, nắng trưa đổ thẳng xuống mấy gốc ổi. Một con chim sâu nhảy từ cành này sang cành khác, không kêu. Hắn không ra lệnh gì. Không cấm ai thắp, cũng không bảo ai thắp. Hắn cũng không sai người xuống bến, xuống cửa Tây, báo với hai người kia rằng trống đã biết ngày ấy. Người giữ cửa Đông biết rồi. Y muốn nói với hai người kia hay không, hắn để y. Quá trưa, Quỳnh cho người mang sang bản kê chỗ ngồi ngày mai, chia theo châu, châu xa ngồi gần hiên, cuối sân một dãy để riêng. Ở dãy cuối, một tên để trống chỗ ghi châu. Hắn đọc qua, đặt xuống, không sửa chữ nào. Chiều, hắn đi ngang cổng Thái Miếu. Thanh Vân ngồi ở bậc thềm, đang chia nhang thành từng bó nhỏ cho người tới muộn. Người tới thắp không đông, không vắng. Hôm qua là ngày gì, trong số họ chắc chẳng mấy người biết. * * * Đêm hai mươi mốt, hắn lại xuống địa thất. Cao Lỗ không hỏi chuyện đêm qua. Hắn cũng không kể chuyện sáng nay. Ở chân bậc, người tiều phu vẫn như đêm qua, mắt lại ngó về phía cái hốc sau bệ. Mấy đêm nay, đêm nào y cũng ngồi như thế, tới gần sáng. Trên kia, giờ này, kinh đã tắt đèn gần hết. Dãy nhà ngang sau bộ của Quỳnh có lẽ còn sáng mấy ngọn: người đi thi thức ôn chữ, hoặc thức vì không ngủ được. Sáng mai, sân thi sẽ đầy người. Người viết chữ vuông sẽ đứng trước sân đọc một trang sổ chợ. Hắn sẽ không ra. Hắn đặt tay lên mặt đồng. Đêm qua, sau buổi chiều ở kẽ đá, không có sợi nào mới về. Trưa nay hắn đã nói không với Quỳnh. Đêm nay hắn vẫn tìm. Hắn để tay yên, lần từng sợi một, chậm, từ sợi gần nhất tới sợi xa nhất. Lần xong, hắn lần lại từ đầu. – Đêm nay Chủ công ngồi lâu. – Ông già nói, khẽ, như nói với cái đèn. – Ừ. Lão chống gậy đứng dậy, nhích ngọn đèn trên gờ đá sát về phía hắn thêm một chút, rồi ngồi xuống chỗ cũ. Tám sợi về đủ. Không sợi nào là của người ấy.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ