Canh tư, y đi vòng tuần như mọi đêm.
Từ vọng gác góc Đông Bắc, dọc mặt thành về phía cửa Đông, rồi tới góc Đông Nam, rồi quay lại. Mặt thành đất nện, rộng chừng ba người đi ngang, giữa lối có một vệt nhẵn do chân người gác qua lại mấy chục năm. Y đi đúng giữa vệt ấy, bước đều như đếm.
Tới mỗi chỗ có người đứng, y dừng lại. Người đứng gác nghe tiếng chân thì đứng thẳng lên. Y không hỏi gì. Y chỉ ngó người ấy một chốc, ngó ra chỗ người ấy đang ngó, rồi gật đầu, đi tiếp. Đêm nào cũng thế. Lính cửa Đông đã quen. Có người còn bảo, đêm nào không nghe tiếng chân ông tướng đi qua, hết phiên về nằm cũng không ngủ được.
Ở vọng gác giữa, một người lính ít tuổi đứng phiên khuya đang tựa trán vào cán giáo, mắt nhắm. Nghe tiếng chân, gã giật mình, mặt đỏ lên. Y chỉ đưa tay về phía chum nước đặt ở chân cầu thang. Gã hiểu, chạy xuống vốc nước rửa mặt, chạy lên, về đúng chỗ. Y đi tiếp.
Trên vòm cổng cửa Đông, người đứng phiên đêm nay là gã đã mở cửa nhỏ cho người lặn sông đêm mười bảy. Sáng hôm sau gã có báo; y gật, thế thôi. Đêm nay y qua chỗ gã cũng như qua mọi chỗ khác.
Trời còn tối. Trăng hai mươi đã lên cao, lơ lửng phía trên rặng tre bên kia sông, vàng nhạt, khuyết mất một bên. Dưới chân thành, mặt sông đen, chỉ chỗ nào trăng rọi tới mới loang loáng. Bến chung chưa có ai. Xa hơn, chỗ bến Đông, cái mái dưới chân tường chỉ là một khoảng tối hơn trong bóng tối.
Tới góc tường phía Nam, y dừng lâu hơn một chút. Ông già vai lệch đứng đó, mặt ra sông, cây cung tựa vào gờ tường bên cạnh, vai phải nhô cao hơn vai trái như mọi đêm.
Y đi tiếp.
Hôm nay là ngày ấy.
Y biết từ lúc mở mắt chiều qua, sau giấc ngủ ngắn trước phiên đêm. Không ai nhắc. Không có lịch nào treo trong doanh ghi ngày ấy. Y chỉ biết, như người ta biết ngày giỗ cha mẹ mình mà không cần ai nhắc. Năm ấy, tháng Tám, y còn sống. Người ấy đi trước y. Y ở lại thêm hai mươi năm nữa, năm nào tới ngày này cũng thắp, ở bất cứ chỗ nào y đang đóng quân, có năm ở một bến sông, có năm trên một đỉnh đồi, có năm trong một cái lán giữa rừng.
Trong kinh này, vua không biết. Hai người kia có nhớ ngày này không, y không chắc. Y chưa từng hỏi.
Y không định nói với vua. Vua đã có mười bảy người lính đếm ngày, một cái kho cạn dưới đất.
Y cũng biết mình còn bao nhiêu ngày. Hôm nay không phải ngày để nghĩ tới chuyện ấy.
Gần sáng, y về tới vọng gác góc Đông Bắc, đứng một chốc, ngó về phía hạ lưu. Mặt sông phía ấy bắt đầu xám ra. Gió từ dưới ấy thổi ngược lên, mang theo mùi bùn với mùi nước mặn rất nhạt, nhạt tới mức có khi chỉ là y tưởng ra.
Y xuống thành, về doanh, nằm. Y không ngủ được bao lâu. Y ngồi dậy, kéo cái sọt đan dở dưới gầm phản ra, đan thêm mấy nan, tới khi nghe tiếng hô ngoài bãi.
Gần trưa, y ra bãi cửa Đông. Mấy toán lính phiên ngày đang tập giáo trên bãi, hô từng tiếng một, đều. Y đứng ở đầu bãi, ngó. Một người ở hàng thứ hai nắm cán giáo quá sát mũi, đâm ra thì ngắn, rút về thì vướng. Y đi tới, không nói, đặt tay lên cán giáo của gã, đẩy bàn tay gã lùi về sau một gang. Gã đâm lại. Mũi giáo đi xa hơn, rút về gọn hơn. Y lùi ra, đứng thêm tới khi cả toán hô đủ mười tiếng.
Người đội trưởng toán ấy chạy tới, hỏi tướng quân có dặn gì thêm cho buổi chiều. Y bảo chiều nay y ra bến một lúc, có việc gì thì cho người ra đó tìm. Người đội trưởng thưa một tiếng, chạy về hàng.
* * *
Quá trưa, y đi sang cửa Tây.
Đường từ cửa Đông sang cửa Tây phải đi xuyên qua mấy dãy phố. Giờ này phố vãn người, hàng quán khép nửa cửa nghỉ trưa. Một con mèo mướp nằm dài trên bậc cửa một nhà, thấy y đi tới thì hé mắt ra, rồi lại nhắm. Một ông lão bán nước chè tươi ngồi gà gật sau cái chõng, ấm chè ủ trong giỏ, bát úp dưới khăn. Mấy đứa trẻ ngồi dưới mái hiên chơi ô ăn quan, ngẩng lên nhìn người mặc áo nhà binh đi ngang, rồi lại cúi xuống.
Ở một quán tạp hóa đầu phố, cạnh một cây gạo, y dừng lại. Bà hàng đang ngồi quạt, thấy y thì đứng dậy.
– Một bó nhang. Thứ nào cháy lâu. – Y nói.
Bà hàng lấy ra một bó, nén to hơn thứ người ta vẫn mua mang lên cổng, lạt buộc còn mới. Y đếm đủ tiền, đặt lên mẹt. Bà hàng ngó y, như muốn hỏi ông tướng mua nhang thắp ở đâu, mà không dám hỏi. Ở phố này người ta mua nhang để mang lên cổng Thái Miếu, hay ra gian thờ ở góc chợ Đông. Y không đi đường nào trong hai đường ấy. Y cầm bó nhang, chào bà hàng, đi tiếp.
Bó nhang nhẹ, lạt tre cứa vào lòng bàn tay. Y cầm nó suốt quãng đường còn lại, không giắt vào thắt lưng.
Cửa Tây vắng hơn cửa Đông. Dưới vòm cổng, chỗ bóng mát, con voi già đứng sát tường, con non nằm dưới chân nó ngủ trưa, cái bụng tròn phập phồng. Dã Tượng ngồi trên khúc gỗ quen, tay cầm một bó cỏ voi, đang tước từng lá già bỏ ra.
Thấy y, gã đứng dậy, bó cỏ vẫn cầm trong tay.
– Tướng quân.
– Ngồi đi.
Gã ngồi xuống. Y đứng cạnh, nhìn con voi nhỏ đang ngủ. Chân sau nó còn vết sẹo tròn, đã nhạt màu.
Y chưa nói ngay. Gã cũng chưa mở miệng hỏi y sang có việc gì. Người này xưa nay ít hỏi. Hồi trước, y hay đứng như thế này bên cạnh người này, giữa hai trận, không ai lên tiếng, mỗi người ngó một chỗ, tới khi có lệnh.
– Chiều nay, ra bến. – Y nói.
Gã ngẩng lên. Ngó y một chốc. Ngó bó nhang trong tay y. Gã không hỏi mấy nén, thắp ở đâu. Gã gật đầu, một lần, rồi cúi xuống, tước tiếp mấy lá cỏ già, đưa nắm cỏ non tới trước mũi con Mộc. Con voi già cuộn lấy, nhai.
– Tiểu nhân đi bộ. – Gã nói.
Y gật đầu. Y quay đi.
Y về phía Đông bằng đường khác, men theo chân thành phía Nam. Đường ấy dài hơn, vắng hơn, mà khỏi đi ngang cổng Thái Miếu với bó nhang trên tay. Giờ Thân mới ra bến, y không vội. Y đi qua mấy lò rèn đã đỏ lửa trở lại sau giờ nghỉ trưa, tiếng búa gõ chan chát. Người thợ cả lò đầu thấy y thì chạy ra, thưa mấy chục mũi giáo của cửa Đông rèn lại đã xong. Y bảo sáng mai cho người tới lấy. Qua một bãi đất trống, lũ trẻ đang thả diều, con diều giấy chao nghiêng trong gió sông, đứa cầm dây chạy lùi, ngã ngửa, cười. Y đứng lại nhìn, tới khi con diều lên được, rồi đi tiếp.
* * *
Bến Đông, giờ Thân. Qua vòm cổng cửa Đông, lính phiên chiều đứng thẳng lên; y gật, đi xuống bến.
Nước đã rút từ trưa. Mấy bậc đá dưới cùng, mấy hôm trước chìm trong con nước lớn, giờ trồi lên, rêu xanh còn ướt, chỗ khô chỗ ướt loang lổ. Bậc thấp nhất sát mép nước, giữa hai phiến đá có một đường kẽ chạy ngang, đất bùn nhét kín.
Dưới mái lá, Yết Kiêu đang bện dây. Thấy y xuống, người lặn sông dừng tay, toan đứng dậy. Y đưa tay ra hiệu ngồi. Người lặn sông ngồi lại, bện tiếp.
Y không vào dưới mái. Y đi thẳng xuống, qua bậc này, bậc kia, tới bậc thấp nhất. Nước sông vỗ vào chân bậc, lách tách. Y ngồi xổm xuống, dò dọc kẽ đá tìm chỗ đất bùn còn mềm mà nước không liếm tới, rồi tháo lạt bó nhang, rút ra ba nén. Phần còn lại, y buộc lạt lại, đặt lên bậc trên cho khỏi ướt.
Y lấy đá đánh lửa, châm. Lửa bén vào đầu nhang, đỏ lên, rồi lụi thành ba đốm than nhỏ, khói bốc lên thành ba sợi mảnh. Y cắm cả ba vào kẽ đá, chỗ đất bùn mềm, cắm sâu cho chắc. Y không cắm về phía Thái Miếu, không cắm về phía cái mái trên bến. Y xoay người, quay mặt về phía hạ lưu, nơi con sông chảy về.
Y đứng dậy, chắp tay. Y không khấn thành lời.
Năm nào y cũng không khấn. Người ấy lúc sống không ưa nghe người dưới nói dài. Đứng trước người ấy, thưa vài lời là đủ, nói thêm thì người ấy đã giơ tay bảo thôi. Y nhớ cái giơ tay ấy, bàn tay to, chai sạn ở hai ngón cầm cương, giơ lên ngang vai, không cao hơn.
Gió sông thổi qua hai bàn tay chắp. Đầu các ngón lạnh, lạnh từ bên trong ra, như mấy hôm nay. Y để yên.
Sau lưng y, trên bậc dưới mái, người lặn sông đã thôi bện. Y nghe tiếng sợi đay rơi xuống đá. Một lúc lâu, không có tiếng gì khác ngoài tiếng nước.
– Hôm nay à? – Yết Kiêu hỏi.
– Hôm nay.
Y không quay lại. Người lặn sông đứng dậy, đi xuống mấy bậc. Tiếng chân dừng lại sau lưng y, cách một bậc. Thắp cho ai, vì sao, người lặn sông không hỏi.
Có tiếng chân nặng trên đường đất đầu bãi.
Y quay đầu lại một lần. Dã Tượng tới, đi bộ, con voi để lại ở cửa Tây. Gã đi dọc bãi, qua gốc bàng có mấy cái thẻ tên, qua ba tấm bia đá, tới đầu bậc thì dừng lại, ngó ba sợi khói dưới chân y. Ngó lâu. Đoạn gã ngó sang người lặn sông, như hỏi bằng mắt. Người lặn sông khẽ gật.
Gã đi xuống, bậc đá dưới chân như lún xuống mỗi bước, tới đứng cạnh người lặn sông, chắp tay. Hai bàn tay ấy chắp lại, che kín cả một khoảng ngực áo. Y quay mặt về phía hạ lưu. Một lúc sau, sau lưng y có tiếng gã ngồi xuống, nặng, như người ngồi trước cửa nhà chờ ai đi xa về.
Ba người im. Trên gốc bàng đầu bãi, gió đưa mấy cái thẻ tên va vào nhau, lách cách.
Nắng chiều đã khuất sau tường thành. Bóng tường phủ kín mấy bậc đá; chỉ ngoài giữa sông còn một dải nắng. Gió từ hạ lưu thổi lên, ba sợi khói nghiêng về phía thượng nguồn, gió ngớt thì về chỗ cũ.
Y nghĩ tới người ấy.
Không nghĩ tới trận nào. Y nghĩ tới một buổi chiều, ở một cái sân lát gạch, người ấy ngồi trên một chiếc ghế tre, đã già, tóc bạc trắng, hai tay đặt trên đầu gối. Y đứng hầu bên cạnh. Hồi ấy y đã là tướng, mà đứng cạnh người ấy, y vẫn đứng như một người lính. Người ấy nhìn ra cổng, chỗ có mấy đứa trẻ trong nhà đang chơi đánh trận giả bằng gậy tre, rồi hỏi y một câu về con đê ở làng y, năm đó nước có lên không. Y thưa không. Người ấy gật đầu, không nói gì thêm. Buổi chiều ấy chỉ có thế.
Y không biết vì sao, mỗi năm tới ngày này, cái y nhớ lại là buổi chiều ấy, không phải trận nào.
Năm cuối cùng y còn thắp, tóc y cũng đã bạc như tóc người ấy chiều hôm đó. Tay y run, đánh lửa mãi mới bén, đứa cháu đứng cạnh muốn đỡ, y gạt đi. Nhang năm đó cháy lệch, nén giữa tắt một lần, y châm lại.
Đại vương. Y gọi thầm hai chữ ấy trong lòng, một lần, không ra tiếng.
Ở chỗ đất cao cạnh mái, Chu tẩu đang gom lưới, thấy ba người đứng ngồi dưới bậc đá thì dừng tay, lặng lẽ dắt con gái đi vào xóm, không để đứa nhỏ chạy ra.
Đứa con trai nhà ấy thì đứng ở mép nước phía xa, quần xắn tới đùi, tay cầm cái đục, đang dò dọc chân bậc tìm cái gì đó, thấy ba người lớn đứng im thì cũng đứng im theo, không lặn nữa.
Nhang cháy chậm. Gió sông làm đầu than đỏ rực lên mỗi lần thổi qua. Tàn nhang rơi xuống mặt đá ướt, xám, rồi đen đi. Có một lúc gió mạnh, một nén nghiêng hẳn đi. Người lặn sông cúi xuống, lấy hai ngón tay dựng lại cho thẳng, ấn đất bùn quanh chân cho chặt, rồi lùi về chỗ cũ.
Có lúc, sau lưng y, gã khẽ đằng hắng, như định nói, rồi thôi.
Giờ này, trên mặt thành sau lưng, lính phiên chiều đã bắt đầu thắp đèn. Y không quay lại nhìn. Y biết từng ngọn đèn ấy thắp ở đâu, ai thắp.
Nhang cháy tới một nửa, sau lưng y, người lặn sông cũng ngồi xuống. Y vẫn đứng.
Nhang cháy tới gần chân, y mới ngồi xuống, ngồi ngay trên bậc thấp nhất, cạnh mấy đốm than.
Gió đã lặng. Ba sợi khói cuối cùng lên tới ngang đầu người ngồi thì tan.
Chạng vạng. Dải nắng ngoài giữa sông tắt. Một chiếc thuyền chài về muộn, lướt qua, người trên thuyền thấy ba người ngồi dưới bậc thì ngừng chèo một chốc, rồi lại chèo, khẽ hơn.
Ba nén nhang cháy tới chân. Không ai trong ba người gọi tên người ấy.