Quá nửa đêm mười bảy, có tiếng chân trên bậc.
Hắn đang ngồi bên Trống, một bàn tay đặt trên mặt đồng. Bảy sợi về đủ, chỗ hụt vẫn ở chỗ cũ. Cao Lỗ ngồi tựa chân bệ, chưa ngủ, mắt nhắm. Ở chân bậc, Thạch Sanh ngồi tựa vách như mọi đêm, cây cung gác ngang gối.
Tiếng chân ấy không giống tiếng chân ai trong mấy người hay xuống đây. Bước chậm, nặng, mà êm, như người đi chân trần trên đá ướt. Kèm theo, từng quãng, có tiếng nước nhỏ xuống mặt bậc, lách tách.
Người tiều phu đứng dậy trước. Y đứng nép vào vách như mọi lần nhường lối, mà lần này y không cúi đầu. Y ngó lên.
Yết Kiêu xuống tới bậc cuối thì dừng lại.
Y ở trần, khoác một cái áo khô chưa cài, tóc còn ướt bết vào gáy. Hai tay y ôm một vật dài, bọc rong. Rong ngả màu nước sông, rủ xuống từng sợi, nước từ đó nhỏ thành một vệt dọc theo các bậc y vừa đi qua.
Thấy hắn, y không quỳ được vì hai tay đang ôm. Y cúi đầu thật thấp.
– Bẩm Bệ hạ.
– Mang lại đây.
Y bước tới, chậm, như sợ trượt chân, tới trước bệ thì quỳ xuống một gối, đặt vật ấy lên nền đá trước mặt hắn. Đặt xong, y vẫn quỳ.
– Nói đi. – Hắn bảo.
Y kể. Y kể ngắn, như người báo việc gác. Nước đứng lúc gần nửa đêm. Mặt nước dưới bậc đá động ngược dòng. Một con vật trườn lên, thân dài như thân rắn, có bốn chân ngắn, hai sợi râu. Nó ngậm vật này, đặt xuống cạnh chỗ y ngồi. Nó không ngó y. Nó ngẩng đầu về phía Thái Miếu một lần, rồi xuống nước, đi.
– Tiểu nhân không biết nó là con gì. – Y nói. – Nó ngẩng về phía này, tiểu nhân mang lên đây.
Hắn không đáp ngay.
Hắn biết con vật ấy.
Cái hang trên núi phía Tây, hồi tháng Sáu. Ở cuối một gờ đá, chỗ chim làm tổ, có một cái cũi sắt gỉ đỏ, ổ khóa to bằng nắm tay. Bên trong, một con vật thân thon như thân rắn, bốn chân ngắn, vảy xanh xỉn như đồng cũ. Nó gõ vào thanh sắt một tiếng. Người tiều phu đứng bên cạnh, không tự mở, quay lại bảo cái này phải để hắn mở. Hắn nói một chữ. Người tiều phu bổ vỡ ổ khóa. Con vật bò ra, nói một câu, rồi bò tới vệt ẩm trên vách, chỗ em gái hắn đã nằm cạnh mười hai ngày, theo vệt ẩm ấy xuống, rẽ về phía Nam, mất. Hắn không đòi gì. Câu nó nói, hắn để đó.
Từ hôm ấy tới đêm nay, hắn không nghĩ tới nó.
– Nó có nói gì không? – Hắn hỏi.
– Bẩm, không. Nó chỉ ngẩng đầu.
Ở cạnh vách, người tiều phu đã bước ra khỏi chỗ đứng. Y nhìn vật bọc rong trên nền đá. Nhìn lâu. Mặt y không đổi, mà hai bàn tay y, vẫn cầm cây cung, siết lại.
– Gỡ ra. – Hắn nói.
Người lặn sông gỡ mấy lớp rong y đã quấn hờ lại dưới bến. Rong rơi xuống nền đá thành từng đống ướt. Ánh đèn trên gờ đá rọi xuống.
Một cây đàn. Gỗ sẫm, nhẵn, dây căng trên mặt. Nước trên mặt gỗ đã khô gần hết, chỉ còn đọng ở mấy chỗ chân dây.
Ông già đã chống gậy đứng dậy từ lúc nào, đứng sau lưng hắn. Lão nhìn nó như người thợ nhìn một món đồ của thợ khác.
– Lão phu làm nỏ cả đời. – Lão nói, khẽ. – Chưa thấy thớ gỗ nào như thế này. Nằm dưới nước bao lâu không biết, mà không ngấm.
Lão không đưa tay ra chạm.
Người tiều phu bước thêm một bước. Y đứng ngay sau người lặn sông, ngó xuống.
– Bẩm. Tiểu nhân từng có một cây như thế.
Y nói, giọng khàn, nhỏ, như nói với chính mình. Nói xong, y mím môi. Y không nói thêm cây ấy ở đâu, dùng làm gì, mất đi thế nào.
Hắn ngó mặt y. Từ hôm y tới, mặt y chưa lần nào như thế. Không mừng, không buồn. Như mặt người đi xa nhiều năm, về tới đầu ngõ, thấy cái cây ngày bé mình trèo vẫn còn đứng đó.
Ở hang, người tiều phu đã không tự tay mở cửa sắt, quay lại đợi hắn nói. Đêm nay, y nhận ra thứ con vật kia mang tới. Hắn không hỏi.
Hắn ngó ra sau bệ, chỗ cái hốc trên vách đá.
– Đặt vào đó. – Hắn nói.
Cái hốc ấy đã cho cây cung ngủ. Thứ người tiều phu nhận ra, hắn để chính tay y đặt.
Người tiều phu ngó hắn một cái. Y đặt cây cung tựa vào vách, cúi xuống, đỡ đàn lên bằng cả hai tay. Y đi vòng qua bệ, tới trước cái hốc, quỳ một gối xuống. Y gỡ nốt mấy sợi rong còn vướng ở đầu đàn, ở chân dây, từng sợi một, thả xuống nền. Gỡ xong, y lấy vạt áo lau một lượt mặt đàn. Đoạn y nâng đàn lên, đặt vào lòng hốc, nằm ngang, nhẹ tay, như đêm rằm tháng Tư y đã đặt cây cung.
Bàn tay hắn trên mặt đồng thấy ấm lên một chút, rồi thôi. Mặt Trống không sáng.
【Thần khí: Đàn thần — đang khai phong.】
Dòng chữ đứng trước mắt hắn một lúc, rồi nhạt đi.
Khai phong. Như cây cung hồi tháng Tư, nằm trong hốc ấy, đủ ngày mới thức. Bao nhiêu ngày thì đủ, dòng chữ không nói.
– Như cây cung, Chủ công. – Ông già nói sau lưng hắn, như đọc được điều hắn nghĩ. – Phải để nó ngủ.
– Ừ.
Ba người kia không thấy chữ. Hắn vừa thấy gì, không ai hỏi. Tóc người lặn sông còn nhỏ nước xuống nền đá.
Nó để làm gì, hắn chưa hỏi. Cây cung đã ngủ trong hốc ấy hơn một tháng mới dùng được. Món đồ này rồi cũng thế. Tới lúc ấy, người biết nó dùng làm gì sẽ nói.
– Đứng dậy. – Hắn nói.
Người tiều phu đứng dậy, cầm cây cung lên, về lại chân bậc. Người lặn sông đứng dậy, chắp tay.
– Ở bến, có ai thấy không? – Hắn hỏi.
– Bẩm, đứa con trai nhà họ Chu. Nó nép sau cọc lưới. Nó bảo thấy rắn có chân. Tiểu nhân bảo nó về ngủ.
– Còn ở cửa Đông?
– Bẩm, lính phiên đêm mở cửa nhỏ cho tiểu nhân. Họ thấy tiểu nhân ôm một bó rong, mở xong lại đóng. Người giữ cửa sau điện thì chỉ kéo cánh cửa ra.
Hắn gật đầu.
– Về đi. – Hắn nói. – Nước rút rồi, dây neo còn phải coi.
Y cúi đầu, lui ra. Tiếng chân y đi lên các bậc, chậm, nặng, êm, xa dần. Vệt nước y để lại trên bậc đá còn ướt tới sáng.
Hắn ngồi lại bên Trống, đặt tay lên mặt đồng. Bảy sợi vẫn về như lúc trước. Ông già trở về chỗ cũ, tựa lưng vào chân bệ, hai tay chồng trên đầu gậy. Đống rong ướt trên nền đá bốc lên mùi sông, mùi bùn, lẫn với mùi dầu đèn. Đêm ấy chưa ai dọn.
* * *
Mười tám tháng Tám, việc trong triều đi như thường.
Ngày thứ mười lăm kể từ sáng cái chum cạn. Hắn tự biết, không đếm ra miệng.
Chầu sáng ngắn. Hộ bộ tâu việc chia thóc cho mấy làng ven kinh mất vụ hè. Quỳnh tâu chuyện dọn sân thi. Không ai tâu gì về bến Đông.
Tan chầu, Quỳnh theo vào thư phòng, đặt cuốn sổ ghi tên lên án.
– Bẩm bệ hạ, người ở châu xa nhất sáng nay đã tới. – Quỳnh nói. – Đôi giày cỏ mòn thủng cả đế, y treo lên cột hiên, bảo hôm thi đi chân đất cho nhẹ.
Hắn lật sổ tới trang cuối, đọc dòng tên mới nhất, gấp lại.
– Chìa hòm đề, ngươi giữ cho kỹ.
– Bẩm, tại hạ ngủ cũng ôm.
Hắn không cười. Quỳnh cũng không đợi hắn cười.
Đề thi, người viết chữ vuông đã viết xong từ tối kia, đã dán kín, đã khóa ở Lễ bộ. Hắn không đòi xem. Hắn đã nói không đọc trước. Chuyện đêm qua dưới địa thất, Quỳnh chưa biết.
Trưa, một người lính ở cửa Đông lên báo việc gác, nói thêm một câu như kể chuyện vặt: trẻ con xóm chài dưới bến Đông sáng nay bảo nhau ra mép nước tìm cái giống rắn có chân, người lớn quát mãi không về. Hắn nghe, không nói gì. Hắn không sai ai xuống dặn trẻ con thôi kể, không dặn người lặn sông giữ miệng.
Đêm qua, ở bến, có một đứa bé thấy một con vật. Nó kể. Người lớn nghe rồi quát nó về. Thế cũng được.
Quá trưa, đứng ở cửa sổ thư phòng, hắn thấy mấy người hầu gái tháo những chiếc đèn giấy còn treo trên cành ổi từ đêm rằm, xếp chồng vào một cái thúng. Chiếc đèn hình con cá rách mất một bên vây. Đứa hầu nhỏ tuổi nhất cầm nó lên, nhìn mãi, rồi không vứt, mang theo vào trong.
Chiều, hắn đi ngang cổng Thái Miếu. Phiên chiều đứng như mọi hôm. Người tới thắp không đông như đêm rằm, mà không vắng.
Hắn không vào.
* * *
Đêm mười tám, hắn xuống địa thất.
Thạch Sanh ngồi ở chân bậc. Lúc hắn đi ngang, hắn thấy mắt y đang ngó qua bệ, về phía cái hốc. Thấy hắn, y cúi đầu, mắt rời khỏi đó.
Đống rong đêm qua đã được gom vào một góc chân vách. Cao Lỗ ngồi bên bệ. Lão dịch người ra, chừa chỗ.
Hắn ngồi xuống, đặt tay lên mặt đồng. Cái hốc sau bệ, từ đêm qua, không còn trống.
Bảy sợi về. Sợi nào cũng còn, sợi nào cũng đều. Sợi mảnh phía Đông vẫn mảnh như đêm mười, mà đã quen tay, như một sợi đã về đây từ lâu.
Gần giờ Tý, có thêm một sợi.
Nó tới từ phía Bắc. Hắn biết đó là phía Bắc, như biết mặt trời mọc đằng nào. Xa. Sợi cửa lạch dưới xuôi hắn đã cho là xa, mà sợi này còn xa hơn, đi qua cả mấy quãng sông, mấy quãng đồi, mới tới được lòng bàn tay hắn. Chỉ hai sợi ở núi phía Tây Nam là xa hơn nó. Nó mảnh, mảnh hơn cả sợi phía Đông đêm mười. Có lúc như sắp đứt, rồi lại liền. Mà nó không đứt.
Hắn để tay yên.
【Đinh! Mạch mới nối về Trống: Lũng Khẩu.】
Hắn đọc cái tên một lần.
Hắn biết trấn ấy. Hồi tháng Hai, người dắt voi giữ cửa Tây đi lên Bắc, qua một trấn nhỏ nép bên suối, chỗ con suối lớn đổ ra sông, có bến đò, có chợ, chừng hai trăm nóc nhà. Đi Ải Bắc mà không qua trấn ấy thì phải vòng thêm hai ngày đường. Cổng trấn đóng. Người dắt voi phá cổng bằng một cây côn, giải trấn, rồi đi tiếp. Tấm thẻ đoàn quân mang theo hôm ấy có ba dòng chữ của hắn, người theo quân đã đọc to trước cổng chợ trấn ấy. Về sau, mỗi lần tờ báo lương trên Ải gửi về, trong đó lại có một dòng: gánh thóc trấn ấy đưa lên đủ.
Hắn chỉ biết trấn ấy có thế.
Người trong trấn mỗi tháng gánh thóc lên Ải. Đường lên đèo dốc, người gánh đi thành đoàn, mất hai ngày. Người giữ Ải nhận thóc, ghi vào tờ báo, gửi về kinh. Hắn đã đọc dòng ấy mấy lần, mỗi lần chỉ thấy một cái tên trấn với một chữ “đủ”. Ngoài chữ ấy, hắn chưa từng biết gì về những người gánh. Mấy tờ báo lương Ải cất ở Hộ bộ; đêm nay hắn không sai ai đi lấy.
Người trong trấn thắp cho ai, thắp ở đâu, thắp từ bao giờ, hắn không biết, cũng không đoán. Ở đó hắn không có ai để hỏi, cũng không định gửi ai lên. Một sợi về tới đây, từ một nơi cách kinh bốn ngày đường. Có người ở nơi ấy đã thắp, nhiều ngày liền, ở một chỗ không đổi, đủ để thành sợi.
Chỗ hụt dưới lòng bàn tay hắn hẹp lại một chút, chừng bằng bề ngang sợi mới về. Còn hụt.
Hắn ngồi yên với cảm giác ấy một lúc.
Ông già bên cạnh khẽ trở mình. Lão ngó mặt hắn. Lão thấy gì, hắn không biết. Lão chỉ chống gậy, ngồi thẳng lên một chút, như người canh đêm nghe một tiếng động lạ ngoài cổng rồi thấy không có gì, lại ngồi yên.
– Phía Bắc. – Hắn nói.
Lão gật đầu, không hỏi phía Bắc là đâu, như người giữ kho nghe đọc tên một chuyến hàng mới về.
Hắn ngồi tới quá nửa đêm. Sợi phía Bắc vẫn về, mảnh, chập chờn, mà không đứt. Bảy sợi kia đều như cũ.
Có một lúc, hắn thử để ý riêng sợi ấy, như người lắng tai nghe một tiếng nói từ bên kia sông. Không có gì nhiều hơn. Không tên, không mặt, không tiếng. Chỉ có một chút ấm, mảnh như sợi tóc, chạy qua một quãng đường bốn ngày, tới đây, rồi chảy vào cái trống, chia cho tám người có tên với mười bảy người đứng gác. Phần chia cho mỗi người ít tới mức không ai trong họ thấy được. Mà nó có đó.
Hắn rút tay về, xoa hai lòng bàn tay vào nhau.
Lúc đứng dậy, hắn đi vòng ra sau bệ.
Ánh đèn trên gờ đá rọi vào lòng hốc. Đàn nằm đó, như lúc người tiều phu đặt vào. Mấy sợi rong cuối cùng đã khô, quăn lại trên nền đá dưới chân vách, chưa ai quét. Mặt gỗ sẫm, nhẵn, không một hạt bụi. Dây đàn căng thẳng, không sợi nào chùng.
Hắn không đưa tay vào.
Lúc hắn mới xuống đêm nay, ông già đã kể, không thêm lời nào: đêm qua người tiều phu thức ở chân bậc tới sáng, mắt cứ ngó qua bệ. Ông già không đoán vì sao. Hắn cũng không.
Ở chân bậc, người tiều phu vẫn im, mắt lại ngó về phía này.
Sau lưng bệ, trong hốc đá, cây đàn nằm ngang. Dây đàn chưa ai chạm.