Chương 182: Khâu thượng tân lư

Ngạnh ra khỏi cửa Đông lúc gà gáy lần đầu. Cây giáo gã gửi lại doanh. Không có giáo, hai tay gã không biết để đâu, cứ buông thõng, lâu lâu lại nắm vào như đang cầm cán. Gã đeo một cái túi vải, trong có nắm cơm người nhà bếp doanh gói cho, với một con dao rựa mượn của viên đội. Về chặt tre thì phải có dao. Đường bờ xuôi theo sông. Gã đi một mình, bước dài, chân trần. Gã đếm bước như hồi kéo thuyền. Một trăm bước thì qua một bụi tre. Năm trăm bước thì qua một cái quán nước chưa mở. Trời rạng ở phía trước mặt, đỏ rồi trắng, nắng lên tới đâu thì hơi nước trên ruộng tan tới đó. Tháng Sáu, gã đi con đường này hai lần. Một lần đi xuống, trong hàng, giáo vác vai, sau lưng có tiếng voi thở. Một lần đi về, ban ngày, đầu óc trống không. Lần này gã đi một mình. Gã thấy được hết những thứ hai lần trước không thấy. Ruộng hai bên đường cái đã xanh kín, lúa đã cao quá đầu gối, gió thổi qua thì rạp xuống từng đợt. Những chỗ tháng Sáu còn bùn trơ, giờ cũng đã có người cấy lại. Có thửa ruộng ven đường, người ta dựng một con bù nhìn rơm đội nón rách, tay dang ra đuổi chim. Quá trưa, gã ngồi nghỉ dưới một bóng cây bên đường, ăn nắm cơm, vốc nước sông uống, xong đi tiếp. Gần chạng vạng, gã thấy khúc sông hẹp. Bên kia sông lau sậy mọc kín bờ, bên này là lũy tre làng gã. Mẹ gã đứng ở đầu ngõ. Bà không biết gã về. Bà đứng đó vì chiều nào bà cũng đứng đó, ngó ra đường cái một lúc trước khi vào nấu cơm. Thấy gã, bà không gọi. Bà đứng nguyên chỗ, hai tay vẫn ôm cái rổ khoai, đợi gã đi tới. – Con về. – Gã nói. – Ừ. – Bà nói. – Về thì vào. Bà sáu mươi rồi. Lưng bà cong hơn tháng Sáu một chút. Bà ngó gã từ đầu tới chân, ngó hai bàn tay không của gã, không nhắc tới cây giáo. – Em con có khỏe không? – Khỏe. Nó ở lại doanh, đứng phiên thay con. Bà gật đầu, quay vào. Gã đi sau bà. Trong sân, gã thấy cả một đống tre đã chặt sẵn, cành đã tỉa, nằm dài dưới mái hiên. Cạnh đó là mấy bó lạt chẻ mỏng, mấy ôm rơm khô buộc chặt bằng dây chuối. – Làng mình chặt từ hôm kia. – Bà nói. – Làng bên chặt từ hôm trước nữa. Bên ấy ít tre. Bữa cơm tối, bà luộc khoai, nấu một nồi canh cua. Gã ăn ba bát. Bà ngồi đối diện, ăn chậm, ngó gã ăn. Mấy con cua trong nồi, bà gắp cả vào bát gã. – Ở kinh có đói không? – Không đói. – Người gõ trống ở kinh có khỏe không? Gã ngừng đũa. Trong làng, người ta gọi vua như thế từ tháng Sáu. Không ai trong làng từng thấy mặt vua gần. Họ chỉ nghe mấy người bị gom ra đứng bên kia bãi về kể tiếng trống trên gò suốt buổi sáng hôm ấy. – Khỏe. – Gã nói. Gã không biết gì hơn thế. Gã đứng gác ở cửa Đông, thấy vua đi qua đi lại trên mặt thành, mặt vẫn như hồi tháng Sáu. Gã nói những gì gã thấy. Tối ấy, mấy người hàng xóm sang. Họ kể, gã nghe. Từ rằm tháng Bảy, người làng bên bắt đầu ra gò thắp nhang. Không ai bảo ai. Người đầu tiên là một người đàn bà làng bên có đứa con trai bị gom đi hôm ấy, đứng bên kia bãi mà về được. Bà ra cắm một nén dưới chân gò, chỗ đất trơ. Hôm sau có người ra theo. Chiều nào cũng có người ra. Mà gò giữa đồng, không mái, không cây che. Mưa xuống, nhang tắt. Gió lên, nhang đổ. Có hôm trâu đi qua giẫm cả chân nhang. Người làng bên bảo nhau: phải có một cái mái. Người đứng ra lo là anh cổ to làng bên, người năm nào cũng chở nếp sang đổi cá khô. Gã nghe tới đó thì im. Hôm ấy, anh cổ to ngồi giữa ruộng, nước tới thắt lưng, mặt quay về phía gò. Anh ở bên kia. Gã ở bên này. Giờ anh đứng ra lo cái mái. Đêm ấy gã nằm trên tấm phản cũ ở gian ngoài, chỗ hồi nhỏ hai anh em vẫn nằm chung. Gian trong, mẹ gã trở mình mấy lần. Ngoài kia, sông chảy qua chỗ hai bờ thắt lại, nước vỗ vào chân lũy tre, đều như tiếng người giã gạo đêm. Gã nằm nghe, không ngủ được ngay. Giờ này, ở cửa Đông, em gã đang đứng phiên. Cây giáo của gã dựng ở đầu phản trong doanh, chắc em gã đã dời nó sang một bên cho khỏi đổ. Gã đếm tiếng nước. Tới đâu đó quá hai trăm thì gã ngủ. * * * Sáng mùng mười, trời trong. Hai làng khiêng tre ra gò từ lúc tinh mơ. Đàn ông vác cột, đàn bà gánh rơm, trẻ con ôm lạt. Gã vác hai cây tre dài nhất, một bên vai một cây, đi đầu. Gã quen vác. Đường từ làng gã ra gò đi mất hơn một canh giờ, men theo bờ ruộng, rồi lên đường cái. Gã đếm. Bốn nghìn bước thì tới chỗ đường cái đắp cao. Tháng Sáu, gã tới đây lúc trời đã tối mịt, đi đầu đoàn, không thấy gì ngoài mặt đường dưới chân. Hôm nay nắng sớm trải dài trên mặt ruộng, mấy con cò đứng co một chân giữa lúa, thấy người thì bay lên. Gò vẫn như tháng Sáu. Mấy nấm mả cũ, mấy bụi duối trên đỉnh, sườn Bắc dốc, chỗ bờ ruộng chạy sát chân gò. Đường cái đắp cao vẫn chạy ngang bên phải. Xa xa, bãi đất cao bỏ hóa cỏ đã lên tới thắt lưng. Không ai cày chỗ ấy. Anh cổ to đã ở dưới chân gò từ trước. Vẫn cái khăn quấn đầu ấy, vẫn cái dáng khom khom ấy. Thấy gã, anh gật đầu. – Chú về được à. – Về được hai hôm. Anh không hỏi gì thêm. Anh dẫn gã tới chân gò phía bãi đất cao, giậm chân xuống một chỗ đất cỏ đã lên xanh. – Chỗ này. – Anh nói. – Hôm ấy, ở dưới ruộng, anh ngó lên, thấy hàng giáo ở đây rõ nhất. Ngạnh đặt hai cây tre xuống, đứng thẳng lên, và biết chỗ ấy là chỗ nào. Hôm ấy hàng giáo đứng vòng quanh chân gò, mũi chĩa ra ngoài. Gã đứng hàng đầu ở phía này. Đứng tới gần trưa, đứng giữa tiếng trống. Chỗ hàng mỏng nhất cách chỗ gã đứng chừng hai mươi bước, về phía tay trái, ngay chỗ anh cổ to vừa chỉ. Ở đó, hai người cùng doanh với gã nằm lại. Gã đã thấy. Hai cái tên của họ, giờ treo trên gốc bàng ở bến Đông, trên hai cái thẻ tre. Gã không nói gì. Gã cầm dao rựa, đào hố cột. Bốn cột tre, chôn sâu ngang đầu gối, nện đất cho chặt. Bốn cây xà buộc lạt. Rui mè bằng tre chẻ đôi. Mái tranh rơm lợp hai lớp, buộc lạt từng lượm. Đàn ông lợp, đàn bà đưa rơm, trẻ con chạy lăng xăng nhặt lạt rơi. Có một ông già làng gã ngồi dưới đất chẻ lạt suốt buổi, miệng không ngớt chê lạt chẻ dày. Dưới chân gò, đàn bà nhóm một cái bếp rơm, đun nồi nước chè xanh, ai khát thì tới múc. Gã leo lên xà, buộc mấy mối cuối. Từ trên ấy, gã ngó lên đỉnh gò. Chỗ đất trơ giữa mấy nấm mả, hôm ấy là chỗ cái trống đặt. Giờ cỏ đã mọc lại, không ai nhận ra. Gã nhớ tiếng trống hôm ấy, thưa và đều, đều tới mức gã đếm được. Gã đếm, phải hô, hô xong lại đếm từ đầu. Tới hơn một nghìn tiếng thì gã thôi đếm. Gần trưa thì xong. Dưới mái, người ta đặt một tấm ván gỗ xoan làm bàn thờ, kê trên hai khúc tre. Không bài vị. Trên tấm ván không khắc tên ai. Không ai biết khắc tên ai. Một người làng gã hỏi có nên nhờ ông đồ trong huyện viết mấy chữ không. Anh cổ to bảo thôi, để trơn. Mẹ gã đặt bát hương. Cái bát đất cũ, sứt một chỗ ở vành, bà mang từ nhà sang, đổ đầy cát sông. Người ta đứng quanh cái mái, đông, hai làng gần đủ cả. Gã đứng lùi phía sau, sát mép ruộng. Từ chỗ ấy, gã thấy được cả mặt gò. Mẹ gã đứng cạnh gã. Bà ngó cái mái, ngó tấm ván trơn. – Người trên gò hôm ấy, mẹ không biết tên ai. Mẹ thắp cho cả. Bà nói thế, không phải nói với gã. Như nói với cái mái. Gã không đáp. Gã không nói với mẹ, không nói với ai, hôm ấy gã đứng ở đâu. Không nói chỗ hai người kia ngã. Trong làng có người biết gã ở trong hàng giáo. Không ai hỏi gã đứng chỗ nào. * * * Anh cổ to thắp nén đầu. Anh châm nhang bằng lửa từ cái bếp rơm đàn bà nhóm dưới chân gò, cầm nén nhang bằng hai tay, đứng trước tấm ván trơn một chốc. Anh không khấn thành tiếng. Gã đứng xa, thấy môi anh mấp máy. Xong anh cắm nén nhang vào bát hương, vái ba vái, lùi ra. Người làng bên thắp sau anh. Người đàn bà có đứa con trai về được thắp nén thứ hai, đứa con đứng sau lưng bà, cao hơn bà một cái đầu. Người làng gã thắp sau. Mẹ gã thắp. Ông già chê lạt thắp. Trẻ con cũng được người lớn đưa cho mỗi đứa một nén, cắm chen chúc cả bát. Gã thắp sau cùng. Gã cầm nén nhang, đứng trước tấm ván, không biết khấn gì. Gã nghĩ tới gốc bàng ở bến Đông. Gã nghĩ tới tiếng trống. Gã cắm nén nhang xuống cát, cạnh nén của mẹ, vái một cái, lùi ra. Chân nhang trong bát đã dày. Khói lên tới mái rơm thì tỏa ra hai bên, lẫn vào nắng trưa. Người ta không về ngay. Đàn bà bày mấy nắm xôi, mấy quả chuối dưới bóng mái, ai đói thì ăn. Đàn ông ngồi xổm hút thuốc lào. Anh cổ to đi một vòng quanh mái, lay từng cột, xem chỗ nào lỏng thì nện thêm đất. Người làng bên bàn nhau, chiều nào cũng cắt một nhà ra thắp, nhà nào xa thì cắt nhà gần thay. Chiều nay, nhà anh cổ to thắp. Đầu giờ Mùi, gã chào mẹ. – Con đi cho kịp phiên. Bà không giữ. Bà gói cho gã một gói xôi, nhét vào túi vải, cạnh con dao rựa. Gã đi ngược về phía cửa Đông. Đi được một quãng, tới chỗ đường cái quặt, gã ngoái lại. Giữa đồng, trên chân gò, cái mái mới chỉ còn là một chấm vàng màu rơm. Khói nhang từ dưới mái bốc lên một vệt mảnh, gió đồng thổi nghiêng về phía sông. Gã đứng một chốc, xong quay đi, bước dài. Gã lại đếm bước. * * * Đêm mùng mười, hắn đặt tay lên Trống. Ông già ngồi bên bệ, như mọi đêm. Ở chân bậc là người tiều phu. Ngọn đèn trên vách cháy nhỏ. Hắn không đợi gì. Đêm nào hắn cũng đặt tay như thế, cảm từng sợi một, cảm chỗ hụt. Đêm nay hắn cũng định làm như thế. Sáu sợi cũ về đủ, sợi nào ở chỗ nấy. Thêm một sợi. Từ phía Đông. Chỗ mấy đêm trước còn tối, giờ có một sợi chảy về. Mảnh, mảnh hơn mọi sợi khác. Mà đều. Không ngắt quãng, không chập chờn. Hắn để tay yên. Mặt Trống không sáng. 【Đinh! Mạch mới nối về Trống: gò giữa đồng phía Đông.】 Hắn đọc dòng chữ. Gò giữa đồng. Hắn biết gò ấy. Mấy nấm mả cũ. Mấy bụi duối. Đất trơ ở giữa, chỗ hắn đặt cái trống này xuống, chỗ hắn cầm cái dùi bằng cành duối gõ lần đầu đời mình. Dưới chân gò, hàng giáo. Chỗ hàng mỏng nhất, hai người ngã. Hai cái tên ấy, sáng hai mươi bảy tháng Sáu, hắn đã đọc thành tiếng ở bến Đông, dưới gốc bàng. Hắn còn nhớ cả hai. Hắn nhắc lại trong đầu, không nói ra. Người lính kéo thuyền về làng từ rạng hôm qua. Giờ thì hắn biết người ta đã dựng xong cái mái. Hắn không biết người ta thắp ở đó từ bao giờ. Sợi ở cửa lạch dưới xuôi, hồi tháng Bảy, cũng phải đợi người ta thắp nhiều buổi sáng mới nối về. Sợi này đều quá, không giống sợi của một ngày. Người ở đó chắc đã thắp từ lâu, ở chỗ chưa có mái che, và hắn không cảm được, cho tới đêm nay. Cái ấm chảy về dưới lòng bàn tay dày lên một chút. Một chút thôi. Như thêm một hớp nước cho người đi đường đã khát cả ngày. Cái ấm ấy không ở lại dưới tay hắn. Nó vẫn đi, về phía tám người, về phía mười bảy người. Chỗ hụt mỏng đi một lớp. Không lấp được. Ông già bên bệ ngẩng lên. Lão không đặt tay lên Trống. Lão chỉ ngó mặt hắn. – Phía Đông? – Lão hỏi. – Phía Đông. Lão gật đầu, lại ngồi yên. Lão không hỏi chỗ nào phía Đông. Lão cũng đã ở trên gò ấy, sáng hôm ấy, chính tay lão cắm nén nhang đầu tiên xuống đất, trước khi hắn gõ tiếng thứ nhất. Hắn ngồi yên, tay đặt trên mặt đồng. Hắn không đi tới gò ấy. Hắn không gửi người, không gửi nhang, không gửi tiền góp mái. Tối hôm kia, câu gã lính ấy nhờ Phạm Ngũ Lão hỏi chỉ có một: dựng cái mái ấy, hắn có cấm không. Hắn đã không đáp câu ấy. Hắn chỉ cho gã về. Dưới lòng bàn tay, sợi mới vẫn chảy, mảnh, đều. Đêm thứ bảy, dưới lòng bàn tay hắn, có thêm một sợi. Vẫn chưa đủ.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ