Sáng mùng sáu, tin Ải về.
Hắn đang ngồi trong thư phòng, mấy tờ sớ các bộ mới đọc được một nửa, thì nghe tiếng vó ngựa ngoài cổng cung, gấp, rồi tắt. Một lúc sau có tiếng chân người đi không vững trên mặt gạch. Người hầu vào báo: người của trạm phía Bắc.
Gã quỳ ngoài thềm. Áo gã bạc màu bụi đường, ống quần bết bùn khô tới gối. Gã rời Ải từ chiều hôm kia, đổi ngựa ở từng trạm, không ngủ. Gã quỳ xuống thì quỳ được, mà hai đầu gối cứ run, gã phải chống một tay xuống gạch cho khỏi nghiêng.
Gã không mang cuộn vải dầu nào. Trấn thủ chỉ dặn nói miệng.
– Bẩm Bệ hạ. Chiều mùng bốn, thóc tới chân Ải, đủ bao. Lính nghỉ hai ngày, rạng mùng bảy xuống.
Gã nói một hơi, như người đã thuộc lòng câu ấy suốt hai ngày trên lưng ngựa. Nói xong, gã cúi đầu sát gạch, đợi.
Hắn hỏi phía bên kia đèo có gì không. Gã bảo trấn thủ không dặn gì thêm. Hắn thôi. Trấn thủ không dặn, là trên ấy chưa thấy gì.
– Xuống nhà ngang ăn rồi ngủ. – Hắn nói. – Mai ngươi hẵng về.
Người hầu dìu gã đi. Gã đi được mấy bước thì đứng thẳng lên được, không cần dìu nữa, chỉ còn vịn một tay vào cột hiên.
Hắn ngồi lại một mình.
Chiều hôm kia. Chiều hôm ấy, trong căn phòng này, hắn nói với bốn người con số đầu tiên. Cùng lúc ấy, trên chân Ải, ba trăm người không cầm giáo đặt xuống bao thóc cuối cùng. Sáu trăm bao. Người giữ Ải nhận đủ. Y không biết dưới kinh có cái chum nào cạn. Y chỉ biết mùa thu này lính trên ấy có cái ăn.
Hắn đọc nốt mấy tờ sớ. Một tờ của Hộ bộ báo giá thóc ở chợ kinh tuần này không lên. Một tờ của quan coi kinh thành báo mấy hộ ở phố Tây xin khơi lại rãnh nước trước mùa mưa bão. Hắn đọc từng tờ, phê từng tờ, chữ phê ngắn như mọi khi. Gần trưa, hắn đứng dậy, đi ra.
* * *
Hắn lên mặt thành cửa Đông trước.
Phạm Ngũ Lão đang đi vòng tuần, từ vọng gác góc Đông Bắc trở về. Thấy hắn, y dừng lại giữa mặt thành, chắp tay.
– Bệ hạ.
Hắn không bảo y quỳ. Hắn đứng cạnh y, ngó ra sông. Dưới kia, bến chung đông như mọi trưa. Một chiếc thuyền buôn đang ghé vào bậc đá. Xa hơn, chỗ bến Đông, cái mái dưới chân tường nhỏ như một chiếc nón úp.
Hắn nói. Kho dưới địa thất đã cạn từ sáng hôm kia. Tám người có tên còn bốn mươi ngày, tính từ hôm ấy. Y là một trong tám.
Y nghe, mắt vẫn ngó ra sông. Mặt y vuông, không đổi. Hắn biết y chưa từng sống qua một lần như thế. Y tới đêm rằm tháng Năm, khi lần đếm hồi tháng Hai, tháng Ba đã qua. Từ ngày ấy, y chỉ biết đứng hàng đầu, chỗ người khác ngã thì bước vào.
Y không hỏi về mình.
– Mười bảy người kia, Bệ hạ đã nói với họ chưa?
– Chiều qua.
Y gật đầu. Y ngó dọc mặt thành, chỗ mười người cầm cung đứng rải dọc mép tường. Ông già vai lệch đứng ở góc tường, mặt ra sông, như hôm qua.
– Họ ít hơn mạt tướng mười ngày. – Y nói, giọng như báo quân số lúc đổi phiên.
– Ừ.
Y không nói gì thêm. Y không xin đổi phiên cho ai, không xin cho ai nghỉ. Hắn biết y sẽ không xin. Đêm nay y vẫn đi vòng tuần, vẫn dừng lại ở từng chỗ, vẫn gật đầu với từng người, như mọi đêm.
Hắn đứng thêm một chốc rồi đi xuống. Lúc ngoái lại, hắn thấy y đã đi tới chỗ ông già vai lệch, đứng cạnh ông.
* * *
Quá trưa, hắn ra cửa Tây.
Dưới vòm cổng, chỗ mát nhất, hai con voi đứng. Con già không ngà đứng sát tường, con non đứng nép bên bụng nó, cái vòi nhỏ quấn lấy một bó cỏ chưa chịu ăn. Dã Tượng ngồi trên một khúc gỗ, đang bẻ cỏ thành từng nắm, đưa cho con già. Đưa một nắm, con Mộc cuốn vòi lấy, đưa vào miệng, nhai chậm, lại thò vòi ra đòi nắm khác.
Y thấy hắn, đứng dậy. Đứng dậy rồi thì vòm cổng như thấp xuống.
– Bẩm bệ hạ.
– Ngồi. – Hắn nói.
Y ngồi lại. Tay y lại cầm lấy bó cỏ.
Hắn đứng cạnh con voi nhỏ. Nó ngửi tay hắn, thấy không có gì ăn được, lại quay về nép vào bụng mẹ nuôi. Chân sau nó còn vết sẹo tròn, chỗ khúc cán giáo gãy từng cắm vào hồi ở rừng Tây.
Hắn nói với y, ngắn hơn lúc nói trên mặt thành. Kho dưới đất đã cạn. Từ sáng hôm kia, y còn bốn mươi ngày.
Y nghe. Bàn tay to như cái nia vẫn bẻ cỏ, vẫn đưa. Con voi già vẫn cuốn lấy, vẫn nhai.
– Tháng Ba, cũng là bốn mươi.
Y nói thế, giọng trầm, đục, như người nhắc lại một việc cũ trong nhà. Hắn biết, hồi ấy y ở trong rừng cách Ải nửa ngày đường, và lần đếm ấy chạy từ cuối tháng Hai, qua trọn tháng Ba. Y đã sống qua gần trọn lần ấy. Hắn đoán, bốn mươi ngày dài thế nào, ngắn thế nào, y biết rõ hơn hắn.
Tay y vẫn đưa bó cỏ.
Hắn đứng thêm một chốc. Con voi già nhai xong nắm cỏ, đặt cái vòi lên vai y, nặng. Y để yên.
Hắn quay đi. Ra khỏi vòm cổng một quãng, hắn nghe sau lưng tiếng y nói với con voi, khẽ, bằng thứ tiếng hắn không hiểu. Không phải lời người. Là thứ tiếng y vẫn nói với nó mỗi tối.
* * *
Bến Đông, giờ Thân.
Nắng đã ngả. Người xóm chài đi lưới chưa về. Bến vắng hơn buổi sáng, chỉ có mấy đứa trẻ ngồi trên bậc đá thả chân xuống nước, và một người đàn bà ngồi phơi lưới ở đầu bến. Chu tẩu thấy hắn, đứng dậy, cúi đầu, rồi lặng lẽ dắt đứa con gái nhỏ đi về phía xóm.
Dưới mái lá, Yết Kiêu ngồi chỗ cũ, lưng quay vào cây cột, cuộn dây neo trên đùi. Ba tấm bia đá đứng như cũ bên cạnh. Trên cành thấp của gốc bàng đầu bãi, mấy cái thẻ khắc tên khẽ đung đưa trong gió sông.
Y thấy hắn. Y không đứng dậy, chỉ cúi đầu, hai tay vẫn bện. Hắn đã dặn từ lâu: ở bến, ai đang làm gì cứ làm.
Hắn ngồi xuống bậc đá, cách y một sải tay. Hắn nói. Câu ấy, tới lần thứ ba trong ngày, hắn nói không cần nghĩ nữa. Kho cạn. Bốn mươi ngày. Mười bảy người lính ít hơn mười ngày.
Người lặn sông nghe. Y gật đầu, một lần. Hai bàn tay y không dừng. Sợi đay luồn qua, kéo, xoắn, luồn qua. Cuộn dây dài thêm một gang, rồi thêm một gang nữa.
Y không nói gì.
Ngoài mép nước, đứa con trai nhà ấy, chiếc đục sắt của cha giắt bên hông, ngoi lên, thấy hắn ngồi đó thì ngụp xuống lặn tiếp, như sợ phải lên chào. Người lặn sông ngó theo chỗ đứa trẻ vừa ngụp, môi mấp máy, như đang tính giùm nó còn lặn được bao lâu. Tới khi cái đầu đen nhô lên ở xa hơn, y mới cúi xuống cuộn dây.
Hắn ngồi với y tới khi mặt sông đổi màu. Người lặn sông bện hết đoạn đay trong tay, với lấy đoạn khác, bện tiếp. Thỉnh thoảng y ngẩng lên ngó ra giữa sông, chỗ dòng nước chảy xiết hơn, như người đo nước. Xong y lại cúi xuống.
Lúc hắn đứng dậy, y ngẩng lên, cúi đầu một cái, xong luồn tiếp sợi đay.
Lúc đi ngang cổng Thái Miếu, hắn không dừng. Phiên chiều là hai người áo nâu. Chạng vạng qua, họ đứng trong hàng bảy người trước mặt hắn. Họ cúi đầu chào. Hắn gật lại.
* * *
Tối mùng sáu, hắn xuống địa thất.
Ở bậc dưới cùng là Thạch Sanh, lưng tựa vách, cây cung vàng gác ngang gối. Thấy hắn xuống, y đứng dậy, nép vào sát vách.
Hắn dừng lại ở bậc trên y một bậc.
Mấy đêm nay, y vẫn ngồi đây. Rạng sáng hôm kia, lúc hắn nói “cạn rồi” dưới này, y có ở đó. Y nghe được, mà chưa ai nói với y con số. Hắn đã nói với bốn người trong thư phòng, mười bảy người lính ở cổng và trên mặt thành, ba người hôm nay. Người ngồi gần cái trống nhất, hắn để sau cùng.
Hắn nói. Tám người có tên, bốn mươi ngày, từ sáng hôm ấy. Y là một trong tám.
Y ngẩng lên. Mắt y không đổi, như mắt người đã quen nghe những tin chẳng lành từ hồi còn ở trong rừng.
– Tiểu nhân ngồi đây. – Y nói.
Hắn gật đầu. Hắn đi xuống hết bậc.
Ông già ngồi bên bệ, như đêm qua. Lão nghe hết từ lúc hắn đứng trên bậc. Lão không thêm gì. Lão chỉ dịch người ra một chút, chừa chỗ cho hắn.
Hắn ngồi xuống, đặt tay lên mặt đồng.
Các sợi vẫn chảy về. Sợi ở cổng Thái Miếu. Sợi chợ Đông. Sợi dưới chân thành. Hai sợi Tây Nam. Sợi cửa lạch dưới xuôi. Sợi nào cũng còn, sợi nào cũng ấm, đều như đêm qua. Không sợi nào đứt. Không sợi nào mới.
Chỗ trước kia có một lớp ấm đọng dưới lòng bàn tay, giờ trơ như mặt đá. Phần chảy về đi qua đó, về phía tám người có tên, về phía mười bảy người đứng gác, và không đủ cho từng ấy người. Hắn cảm được chỗ hụt, như trong bóng tối bàn chân cảm được một bậc thang thiếu. Vẫn hụt, như đêm qua, như đêm hôm kia.
Hắn không hỏi con số.
Hắn ngồi tới gần nửa đêm mới lên.
* * *
Mùng bảy, mùng tám, việc trong triều đi như thường.
Sáng mùng bảy, hắn nhớ tới những người gánh thóc trên chân Ải, giờ này đã bắt đầu xuống đèo, tay không. Hắn không nói ra với ai.
Chiều mùng bảy, Quỳnh mang tới một tờ giấy, kê tên những sĩ tử đầu tiên đã tới Lễ bộ ghi tên dự thi. Tờ giấy chưa kín một mặt. Quỳnh đặt tờ giấy lên án, không đọc tên nào, chỉ bảo ngày nào cũng có thêm người tới. Hắn đọc một lượt, đặt xuống. Quỳnh chắp tay lui ra, cây quạt giắt sau lưng.
Đêm mùng bảy, hắn lại xuống địa thất. Vẫn vậy.
Sáng mùng tám, người viết chữ vuông gửi sang một tờ, kê sổ thu mấy chợ ven kinh tháng Bảy, chợ nào thu ít đi, chợ nào như cũ, không thêm lời bàn nào. Hắn đọc, kẹp tờ ấy vào sổ.
Tối mùng tám, Phạm Ngũ Lão xin vào thư phòng.
Y vào, chắp tay, đứng. Y ít khi xin vào thư phòng việc gì ngoài việc quân. Hắn bảo y ngồi. Y ngồi xuống mép ghế, lưng thẳng.
– Bẩm Bệ hạ. Có một người lính ở cửa Đông, quê làng dưới khúc sông hẹp, xin về làng hai hôm.
Hắn ngó y. Việc một người lính xin về làng, không cần tới tận đây. Y biết thế. Y đã tới, là có lẽ do chỗ người ấy về.
– Người ấy là ai?
– Người hô hôm ở gò giữa đồng, Bệ hạ còn nhớ.
Hắn nhớ. Gã kéo thuyền to con, vai dày, tiếng to như tiếng gọi đò. Hôm ấy, giữa lúc hắn còn đang gõ trống trên gò, tiếng gã gào ở dưới chân gò, bảo người bên kia buông giáo, ngồi xuống, nói tên làng mình. Tên gã, hắn đã biết từ tháng Sáu.
– Ngạnh. – Hắn nói.
– Bẩm, phải.
Y kể. Chiều qua có người làng gã gánh cá khô lên bán ở bến chung, tìm tới doanh gặp gã. Người ấy kể: làng gã với làng bên đang chặt tre, chẻ lạt, gom rơm. Dựng một cái mái trên gò. Chỗ hàng giáo đứng hôm ấy.
– Gã không xin nghỉ. – Y nói. – Gã xin về chặt tre. Hai hôm, dựng xong thì lên, không trễ phiên. Gã nói với mạt tướng thế, đứng thẳng, như lúc báo việc gác.
– Gã còn xin gì nữa không?
– Bẩm, không. – Y ngừng một chút. – Gã chỉ hỏi mạt tướng một câu: dựng cái mái ấy, Bệ hạ có cấm không.
Y không nói y đã đáp gã thế nào. Y đợi.
Hắn không đáp ngay.
Gò ấy, hắn đã ở trên đó một đêm và một buổi sáng. Chỗ hàng giáo đứng, là quanh chân gò, nơi y đứng giữ. Chỗ hàng mỏng nhất, hai người lính Vũ Thành nằm lại. Hai cái tên ấy, chính tay y buộc lên gốc bàng đầu bãi.
– Ai bảo họ dựng? – Hắn hỏi.
– Bẩm, không ai. – Y nói. – Người làng bên đứng ra lo. Người ấy hôm ấy cũng ở ngoài ruộng. Ở bên kia.
Hắn im một lúc.
Một cái mái trên gò, giữa đồng, không tường, không lính. Hắn nghĩ tới cái mái dưới chân thành, tới gian thờ ở chợ, tới ngôi đền trên núi. Hắn nghĩ tới buổi chiều hôm ấy, tới ba việc hắn đã nói trong căn phòng này. Mái ấy không ai bảo dựng.
– Cho gã về. – Hắn nói. – Hai hôm.
– Mạt tướng tuân lệnh.
Y đứng dậy. Tới cửa, y dừng lại, như còn đợi một câu. Đợi hắn gửi gì theo. Một nén nhang. Một lời. Một chút tiền góp mua tranh.
Hắn ngồi im. Hắn nghĩ tới một nén của mình cắm dưới cái mái ấy. Một nén của vua, thì cái mái ấy thành mái vua bảo dựng. Hắn không gửi.
Y cúi đầu, lui ra.
Ngoài sân, tiếng chân y xa dần trên mặt gạch. Ngọn đèn trên án cháy đều. Hắn kéo tờ sớ trên cùng về trước mặt, mở ra, mà không đọc.
Rạng mùng chín, ở cửa Đông, một người lính to con sẽ để cây giáo lại doanh, đi bộ về phía Đông.
Hắn cho Ngạnh về làng, không gửi theo một chữ nào.