Giờ Mùi, bốn người tới thư phòng.
Trước đó, hắn bảo người hầu kê thêm ghế. Thư phòng xưa nay chỉ có chiếc ghế sau án và hai chiếc bên kia án, đủ cho một hai người vào tâu việc. Người hầu khiêng thêm hai chiếc từ gian bên sang, đặt gần cửa sổ. Hắn bảo dọn hết sổ sách trên án đi, chỉ để lại cái nghiên và ngọn đèn chưa thắp.
Cao Lỗ tới trước, chống gậy lên từ địa thất, đi chậm, tới cửa thì dừng lại thở mấy hơi rồi mới bước vào. Lão ngồi xuống chiếc ghế gần cửa sổ, đặt gậy dựng bên cạnh. Lão không ngó hắn. Lão ngó ra sân.
Quỳnh tới sau, quạt cầm tay, áo the đã thay, không còn vết bụi đường của chiều hôm kia. Nguyễn Trãi tới cùng lúc, đi sau Quỳnh một bước, áo vải thâm, hai tay để trước bụng. Hai người chắp tay chào, ngồi xuống hai chiếc ghế bên kia án.
Thanh Vân tới sau cùng. Nàng đi từ Thái Miếu sang, tay áo còn vương mùi nhang. Nàng chào hắn, chào từng người, ngồi xuống chiếc ghế còn lại, gần ông già.
Người hầu bưng nước vào, rót đủ năm chén, lui ra, khép cửa.
Quỳnh ngó mặt hắn trước tiên. Người ấy giỏi đọc mặt người. Hắn thấy nụ cười quen trên môi Quỳnh lúc mới bước vào tắt đi, không phải từ từ, mà một lần, như người thổi tắt ngọn đèn. Em gái hắn thì không ngó mặt hắn. Nàng ngó cái án, ngó năm chén nước, như người đếm. Mắt nàng thâm, mấy đêm nay chắc ngủ ít. Người viết chữ vuông ngồi như mọi lần, lưng thẳng, mắt đặt ở mép án.
Hắn không để ai nói trước.
Câu ấy, hắn đã nghĩ từ trưa, nghĩ tới lúc thôi nghĩ. Giờ hắn chỉ ngồi thẳng, hai tay đặt trên án, ngó lần lượt bốn gương mặt, và nói.
– Sáng nay, cái chum dưới địa thất cạn. – Hắn nói. – Từ hôm nay, mười bảy người lính còn ba mươi ngày. Tám người có tên, bốn mươi.
Thư phòng lặng đi.
Ngoài sân, nắng xế nằm im trên mặt gạch. Không một tiếng chân nào đi qua hành lang.
Thanh Vân ngó hắn. Nàng không hiểu hết. Hắn thấy điều ấy trên mặt nàng: câu ấy đã vào tai nàng, mà chưa có chỗ nào trong đầu nàng để đặt nó xuống.
– Cái chum… – Nàng nói.
Hắn nói tiếp, cho nàng, và cho cả hai người ngồi bên kia án.
Nhang người ta thắp ở những nơi có mái thờ, chảy về cái trống dưới địa thất. Trống nuôi tám người có tên, mười bảy người lính bằng chỗ ấy. Người thắp không biết có cái trống ấy. Từ đêm rằm tháng Bảy, có thêm một người tới, chỗ chảy đi nhiều hơn chỗ chảy về. Hắn biết từ đêm ấy. Rạng sáng nay, chỗ dồn lại trong lòng trống đã hết.
Hắn không nói con số nào khác. Không nói bao nhiêu chảy về, bao nhiêu chảy đi. Không nói gì thêm về cái trống.
– Hết ba mươi ngày, thì sao? – Thanh Vân hỏi. Giọng nàng nhỏ.
– Tháng Ba, dưới sân Thái Miếu, muội đã thấy.
Nàng nhắm mắt lại một chốc. Đêm ấy, nàng đứng trên thềm Anh Linh Điện, những mảnh giấy đỏ viết tên đã dán kín quanh bát hương. Hắn không ở đó. Nàng ở đó. Nàng mở mắt ra, không hỏi thêm.
Nàng ngồi yên.
Hắn thấy nàng nghĩ. Nàng không khóc. Nàng không kêu lên. Hai bàn tay nàng đặt trên đùi, mấy ngón nắm lại, như cái đêm nàng đứng sát vách địa thất. Nàng ngó sang Cao Lỗ. Ông già ngồi cạnh nàng, ngó ra sân, không quay lại. Nàng ngó lão một lúc, xong ngó xuống hai bàn tay mình. Nàng không trách lão câu nào.
Đêm hai mươi tám, nàng đứng dưới địa thất hỏi hắn có nên để dân dựng thêm đền. Hắn đã không trả lời. Giờ nàng biết vì sao.
Ở bên kia án, người viết chữ vuông ngồi thẳng, mắt đặt trên mặt án, không ngẩng lên. Nghe tới câu từ đêm rằm có thêm một người tới, y không đổi sắc mặt, như người đã biết điều ấy từ trước. Con số thì hôm nay y nghe lần đầu, từ chính miệng hắn. Y không hỏi lại.
Quỳnh ngồi cạnh y. Cây quạt trong tay Quỳnh đang mở dở. Quỳnh gập quạt lại, đặt lên đùi, hai tay để yên trên đó. Quỳnh là một trong tám người. Người ấy không nói câu đùa nào.
Ông già ngó ra sân. Lão biết từ rạng sáng, khi hắn nói câu ấy dưới địa thất. Cả buổi sáng, lão ngồi bên cái trống, không lên. Giờ lão ngồi đây, nghe hắn nói lại cho người khác nghe, và không thêm gì.
* * *
Quỳnh lên tiếng trước.
Người ấy đặt quạt xuống án, đứng dậy, chắp tay.
– Bẩm bệ hạ. Tại hạ xin Bệ hạ ban chiếu, cho các châu dựng đền.
Quỳnh không nói nhanh. Mỗi câu một nhịp, như người đã nghĩ suốt từ lúc người hầu tới gọi.
– Chợ Đông, ngày nào cũng có người thắp. Không ai bảo họ. Họ thắp, vì ở đó có một mái để thắp. Bệ hạ đã thấy. Các châu xa chưa có mái, nên chưa có sợi. Có chiếu của Bệ hạ, mỗi châu dựng một mái, người ta sẽ có chỗ mà thắp.
Quỳnh ngừng. Mái ở chợ Đông là mái của ai, Quỳnh không nói. Người ấy không nhắc tới những thứ người ta cúng mình, chỉ nói chuyện các châu.
Hắn gật đầu, không đáp ngay. Hắn ngó sang người ngồi cạnh Quỳnh.
Nguyễn Trãi không xin, cũng không cãi. Y ngẩng lên, chỉ hỏi một câu.
– Bẩm Bệ hạ. Đền ở châu xa, ai giữ?
Hắn để câu ấy nằm đó.
Thanh Vân ngẩng lên.
– Tam ca.
Nàng nói chậm, như đêm ở địa thất.
– Muội không xin chiếu. Muội chỉ kể một chuyện. Ở cổng Thái Miếu, người trẻ nhất trong bảy người áo nâu quấn một đoạn lạt tre quanh cán giáo. Mỗi đêm người ấy thắt một nút. Hôm muội hỏi đó là gì, người ấy bảo đứng gác thì quen tay. Chiều hai mươi chín, muội đếm được mười ba. Chiều nay, muội đi qua, đếm lại. Mười bảy.
Nàng dừng một chút.
– Muội đếm ngược lại, thì người ấy bắt đầu từ đêm mười sáu tháng Bảy. Mấy người kia, muội không biết họ đếm bằng gì. Mà muội đoán, họ cũng đếm.
Hắn ngồi im.
Đêm mười sáu tháng Bảy là đêm sau rằm, đêm đầu tiên cái chum phải nuôi thêm một người. Hắn nhớ chạng vạng hai mươi chín, hắn đi ngang cổng Thái Miếu, gã lính ngồi trên bậc thềm cúi đầu chào. Cây giáo dựng cạnh vai gã. Hắn đã gật đầu, đã đi tiếp. Hắn không thấy sợi lạt.
Bên cửa sổ, Cao Lỗ quay lại.
– Chủ công. Là lão phu. – Lão nói. – Sáng mười sáu, lão phu gọi bảy người ở cổng lại, lên mặt thành gọi cả mười người cầm cung. Lão phu nói với họ một câu: từ đêm qua, tám người với mười bảy anh em ăn chung một nồi. Lão phu không giảng. Lão phu không nói nồi to hay nhỏ.
Lão ngừng.
– Họ tự đếm. Lão phu không bảo.
Bên kia án, người viết chữ vuông ngẩng lên ngó ông già một cái, xong lại cúi xuống.
Hắn ngó lão.
Đêm hai mươi tám, lúc em gái hắn hỏi, lão ngồi bên bệ, khép mắt, không nói. Lão đã không nói với nàng, không nói với hắn. Lão đã nói với mười bảy người đứng gác ngoài kia, một câu, từ hơn nửa tháng trước. Lão chọn nói với những người mà cái chum ấy là bữa ăn của họ.
Lão không xin lỗi. Lão nói như người khai một dòng còn thiếu trong sổ, khai xong thì để đó. Hắn không trách. Hôm ấy lão nói điều lão thấy phải nói. Mười bảy người kia đã nghe, mỗi người hiểu một kiểu, và từ đêm ấy, không cần ai nhắc, cùng đếm.
* * *
Hắn đứng dậy, đi tới cửa sổ, đứng cạnh chỗ lão ngồi, ngó ra sân. Từ đây, nhìn qua mấy dãy mái, thấy được một vệt khói nhang mỏng bốc lên từ phía cổng Thái Miếu.
Hắn quay lại.
– Câu muội hỏi đêm hai mươi tám, hôm nay ta trả lời. – Hắn nói. – Trả lời luôn cả lời Quỳnh xin.
Hắn nói ba việc. Nói chậm, từng việc một, như người kể ba việc đã thấy tận mắt.
– Tháng Hai, ta cấm dân dựng đền trong kinh. Dân mang nhang tới cổng Thái Miếu, gửi vào chum. Tối tối, trong điện, có người thắp thay cho cả kinh, mấy nghìn nén một tối. Từ tháng Hai tới tháng Tư, không thành một sợi nào. Cái trống chỉ nhận thứ người ta tự tay thắp, ở một chỗ, ngày này qua ngày khác. Mái dựng theo chiếu, mà người ở đó không tự tay thắp, thì cũng như mấy nghìn nén trong điện hồi ấy.
Quỳnh cúi đầu. Sáng tờ chiếu ấy được đọc, người ấy có mặt trên điện.
– Việc thứ hai. – Hắn nói. – Mái lá dưới chân thành cháy. Gian thờ ngoài chợ cháy. Ngôi đền trên núi đổ. Đêm hai mươi tám, muội đã kể đủ. Ở cửa lạch dưới xuôi, có một cái chòi người ta tự dựng, sáng nào cũng có người tới thắp, mà đêm thì không có ai giữ. Ta có chiếu, mỗi châu dựng một mái, thì là thêm những mái không ai trông. Người giữ cổng trong kinh, ta còn chưa đủ. Ta không có ai gửi đi giữ từng mái ở từng châu.
Hắn ngó sang y. Câu y hỏi, hắn vừa trả lời: không ai giữ.
– Việc thứ ba. – Hắn nói. – Còn nếu ta cấm, thì những người đang tự thắp ở bến, ở chợ, ở cửa lạch phải thôi thắp. Những sợi đang có, tắt. Tới ngày ấy, mười bảy người lính đi trước, không còn sợi nào kéo họ lại.
Hắn dừng ở đó. Không nói thêm câu nào để gói ba việc ấy lại.
– Ta không ban chiếu. Ta cũng không cấm.
Hắn để câu ấy đứng một lúc, xong mới nói tiếp, giọng thường, như giao việc thường ngày.
– Muội vẫn coi sóc đền trong kinh, như cũ. Quỳnh lo khoa thi hai mươi hai, như chiếu đã đọc. Ngươi đọc sổ thu mùa này cho ta. Lão giữ cái trống. Người cầm giáo giữ các cửa, người ở cửa Tây, người dưới bến, ta tự nói với từng người.
Không ai lên tiếng.
Quỳnh đứng thêm một chốc, xong chắp tay, cúi đầu, lui về ghế ngồi. Người ấy không cãi. Người ấy cầm cây quạt lên, không mở, chỉ cầm.
Người viết chữ vuông gật đầu một cái, chậm. Y kéo vạt áo, ngồi lại cho thẳng.
Em gái hắn không hỏi lại. Nàng ngó hắn một lúc lâu. Xong nàng gật đầu, rất khẽ. Mấy ngón tay trên đùi nàng duỗi ra.
Ông già vẫn ngồi bên cửa sổ. Lão chỉ nhấc cây gậy lên, đặt lại, như người dời một vật cho đúng chỗ.
Năm chén nước trên án, không ai uống. Lúc bốn người lui ra, nước trong chén đã nguội.
* * *
Đêm ấy, hắn không ngủ.
Hắn không xuống địa thất. Dưới ấy, người tiều phu giữ cái trống. Hắn ngồi trong thư phòng, đèn khêu nhỏ, không đọc gì.
Hắn nghĩ tới mười bảy người, mỗi người một cách đếm. Một sợi lạt trên cán giáo. Những thứ khác hắn chưa thấy. Họ đếm từ cùng một đêm. Họ không biết ba mươi, không biết bốn mươi. Những ngày còn lại của họ, chiều nay hắn đã nói ra trước bốn người. Trước mười bảy người ấy, hắn chưa nói.
Ba việc chiều nay, hắn lần lại trong đầu từng việc, như đêm hai mươi chín hắn lần lại một phép trừ. Mấy nghìn nén trong điện tháng Hai: chính tay hắn thắp. Mái lá cháy, gian thờ cháy, đền trên núi đổ: việc ấy hắn thấy tận mắt, hay nghe từ chính người đứng ở đó. Những sợi đang chảy về: dưới lòng bàn tay hắn, đêm nào cũng cảm được. Hắn không biết ba việc ấy có đủ không.
Hắn ngồi với điều ấy tới gần sáng.
Gần sáng, hắn đứng dậy, đi ra.
Sân lạnh. Trời chưa sáng. Hắn đi qua dãy hành lang, qua khoảng sân giữa, về phía Thái Miếu. Trên mặt thành phía Đông, đuốc vẫn cháy thành một hàng, mười đốm lửa đều nhau. Hai người lính theo hắn đi sau một quãng xa. Hắn dừng lại ở góc tường, chỗ đứng nhìn được ra cổng mà người ở cổng không thấy hắn.
Ngọn đèn dưới mái cổng còn cháy. Ba cái chum đứng trong bóng tối, đầy chân nhang.
Bên cạnh cổng, Sẻ đứng phiên khuya, cây giáo dựng thẳng; người cùng phiên đứng bên kia cánh cổng. Cạnh Sẻ, có một người nữa đứng. Không phải lính. Áo xanh nhạt, tóc búi gọn, hai tay buông.
Hắn không bước tới. Hắn không gọi. Hắn đứng ở góc tường, trong bóng tối, ngó hai cái bóng ở cổng.
Nàng đứng lùi sau cây giáo một chút, như người không muốn chiếm chỗ của lính gác. Người lính trẻ vẫn đứng thẳng, giáo sát vai. Hai người không nói gì nhiều. Có lúc nàng nói một câu, gã đáp một câu. Có lúc cả hai cùng im, cùng ngó ra đường. Gió sông thổi vào cổng, lay ngọn đèn, ngọn đèn ngả rồi đứng lại. Nàng không về. Gã không bảo nàng về.
Gần cuối canh năm, một người đàn bà đi chợ sớm ghé cổng, cắm một nén vào chum. Hai người ở cổng nép sang cho bà cắm. Bà không biết người đứng cạnh người lính là ai. Bà vái một cái, gật đầu với cả hai, gánh hàng đi tiếp về phía chợ, đòn gánh kĩu kịt trong đêm.
Trời bạc dần ở phía Đông. Gã nghiêng cây giáo, cúi xuống, hai tay làm gì đó ở cán giáo, lâu một chút. Nàng nghiêng người, ngó.
Đêm ấy, ngoài cổng Thái Miếu, Thanh Vân đứng với người lính trẻ cho tới lúc gã thắt nút thứ mười tám.