Tới chiều hai mươi chín, thư phòng vẫn chưa có ai chạy vào.
Lạc Thiên ngồi sau án từ quá trưa. Mấy tờ sớ các bộ gửi lên, hắn đã đọc, đã phê, xếp thành một chồng bên tay trái. Tờ nào cũng là việc trong kinh: một đoạn cống ở cửa Nam bị lấp, cần người nạo; mấy con đường lát gạch phố Tây lún sau mưa, xin đá lát lại; kho Tây xin thêm mấy tấm phên che dột. Việc nào cũng có người lo, có ngày xong. Phê xong rồi, hắn không còn gì để làm với chúng.
Ngoài hành lang, người hầu đi lại. Tới trước cửa thư phòng, tiếng chân nhẹ đi, qua khỏi cửa lại như thường. Cả buổi chiều, không tiếng chân nào dừng ở ngưỡng.
Hắn biết vì sao. Giờ này, ở bến làng cũ phía trên kia, việc mới bắt đầu. Người đi đường bộ, theo tính toán, trưa nay đã tới. Thuyền ngược nước, có lẽ chiều nay mới cập. Bao thóc đầu tiên được khiêng lên bãi lúc nào, hắn không biết. Có ai chạy về, cũng phải mấy ngày nữa mới tới. Biết hết những điều ấy, hắn vẫn ngồi đó, tai để ngoài hành lang.
Hắn nghĩ tới cái bến ấy. Hắn chưa đặt chân tới đó lần nào. Hắn chỉ biết nó qua lời người khác: một cây đa đầu làng, mấy nóc nhà tranh mới dựng lại trên nền cũ, một nấm mộ chung dưới gốc đa. Người xóm chài dưới bến Đông là người làng ấy. Mùa đông năm ngoái, họ bỏ làng chạy vào kinh. Bây giờ, thóc của triều đình lại đi qua làng họ để lên núi, lên cho những người đang giữ con đường mà mùa đông năm ngoái giặc đã theo đó kéo xuống.
Lúc nắng rút khỏi mái hiên, hắn đứng dậy, thay áo vải, đi ra bằng cửa sau. Hai người lính đi theo một quãng xa, như mọi lần.
Phố chiều cuối tháng đông hơn buổi sáng. Hàng quán dọn dần. Một ông thợ nhuộm khiêng mấy tấm vải còn ướt vào nhà, nước nhỏ thành vệt dài trên mặt đường. Mấy đứa trẻ chơi khăng ven tường, que gỗ bay vèo qua đầu người đi đường, bị một bà gánh nước mắng cho một trận. Trước một cửa nhà, người đàn bà bưng thúng gạo ra sàng, trấu bay theo gió. Ở đầu một ngõ, mấy ông già ngồi quanh ấm nước, nói chuyện mùa màng. Hắn nghe lọt một câu: lúa ngoài đồng đã lên đòng, sang tháng Mười là gặt.
Tới đầu con phố trông ra sông, hắn dừng một chốc. Mặt sông chiều sẫm lại. Mấy chiếc thuyền chài đang về, buồm đã hạ, người đứng đuôi thuyền chống sào. Dưới chân thành, cái mái quen thuộc ở bến Đông nằm im. Chỗ người lặn sông vẫn ngồi bện dây, mấy hôm nay để trống; hắn không cần xuống tận nơi cũng biết. Hắn không đi xuống.
Không ai nhận ra hắn. Hắn đi hết một vòng phố, qua chợ đã vãn, qua mấy dãy nhà quan đóng cổng sớm, vòng về phía Thái Miếu. Trước một cổng, cỏ đã mọc lên kẽ gạch bậc thềm. Chủ nhà ấy, từ mùa hè, chưa bước chân tới bộ.
Đi ngang trước cổng, hắn không rẽ vào. Ba cái chum dưới cổng đã gần đầy, khói lên mỏng, lẫn vào ánh chiều. Bên trong cổng, trên bậc thềm, một người lính trẻ áo nâu đang ngồi, cây giáo tre dựng cạnh vai. Thấy hắn, gã chưa kịp đứng dậy đã cúi đầu xuống. Hắn khẽ gật, chân vẫn bước, không dừng, cũng không ngoái lại. Trong điện đã có đèn. Có lẽ em gái hắn vừa vào.
Hắn đi hết đoạn tường, rẽ vào con ngõ hẹp, vào bằng cửa ngách phía sau điện. Cửa ngách chỉ có một người lính già giữ. Thấy hắn, người ấy kéo cánh cửa ra, lùi sang bên, không hỏi.
* * *
Bậc đá xuống địa thất lạnh dần theo từng bậc. Tới bậc cuối, hơi đá đã ngấm qua đế giày.
Cao Lỗ ngồi chỗ cũ bên bệ, gậy dựng cạnh. Thấy hắn xuống, lão ngẩng lên, gật đầu một cái. Ở chân bậc, Thạch Sanh co chân lại cho hắn đi qua, cây cung vàng tựa vách sau lưng. Cả hai đều im.
Hắn đi thẳng tới trước Trống.
Đêm qua, hắn đứng ở đây một hồi dài mới hỏi được. Đêm nay hắn không đứng. Hắn đặt bàn tay lên mặt đồng, chưa đợi đồng ấm đã hỏi.
Mặt Trống không sáng. Lão già ngồi cách hắn mấy bước, chỉ thấy một bàn tay đặt trên trống, như mọi đêm.
Trước mắt hắn, chữ hiện lên.
【Hương Hỏa: 43.】
Hắn đọc một lần. Không cần đọc lại.
Đêm qua, hắn có một con số, và thiếu một con số. Đêm nay, hắn có đủ.
Năm mươi lăm, bốn mươi ba. Mỗi ngày mười hai.
Mười hai là phần hụt. Bao nhiêu chảy về từ những sợi ngoài kia, bao nhiêu chảy đi về những người đang sống nhờ cái trống này, dòng chữ không nói. Nó chỉ cho hắn cái hiệu, như sổ kho chỉ ghi số bao còn lại cuối ngày, không ghi ai mang vào, ai lấy ra. Với hắn, chừng ấy là đủ.
Phần chảy đi là của ai, hắn biết. Tám người có tên, mười bảy người lính. Từ đêm rằm tới giờ, số người ấy không đổi, phần họ cần cũng không đổi. Phần chảy về là của những người đang thắp ngoài kia. Từ hôm cái lạch dưới xuôi nối về, phần ấy không ít đi, mà cũng chưa dày thêm. Cộng cả lại, vẫn hụt.
Hắn không ngồi xuống. Hắn không gọi người mang giấy bút. Hắn đứng đó, tay vẫn đặt trên mặt đồng, tính trong đầu.
Hắn tính như người giữ kho tính thóc. Hồi đầu năm, lúc kinh còn đói, ngày nào hắn cũng nghe đọc số thóc còn trong kho, trừ đi phần nấu cháo trong ngày, ra số ngày còn lại. Phép trừ ấy, ngày nào cũng làm lại, tới sáng ba chiếc thuyền gạo thả neo trước bến đá cửa Đông. Đêm nay, hắn làm lại. Chỉ khác là bao thóc này không ai nhìn thấy, cũng không có chiếc thuyền nào đang ngược nước chở thêm tới.
Một ngày. Lại một ngày. Lại một ngày nữa. Sang ngày kế thì không còn đủ cho một ngày.
Hắn trừ lại từ đầu. Vẫn thế.
Xong, hắn mới nghĩ tới lịch.
Tháng Bảy năm nay thiếu. Mai đã là mùng một.
Người coi lịch trong cung đã báo điều ấy từ đầu tháng, mà hắn không để tâm. Đêm qua, nếu hắn chia, hắn sẽ đếm những ngày còn lại bằng tên những ngày cuối tháng Bảy. Đêm nay, mấy ngày ấy đã mang tên tháng Tám.
Bên bệ, Cao Lỗ không hỏi.
Lão ngó bàn tay hắn trên mặt đồng, ngó lâu hơn mọi đêm một chút, xong cúi xuống ngó đầu gậy của mình. Hắn biết lão đoán. Lão ngồi cạnh cái trống này đã nhiều tháng, đêm nào cũng ở đây, lão biết hơi ấm trong lòng nó dày hay mỏng, không kém hắn bao nhiêu. Lão chỉ không có con số. Đêm rằm, lão ngồi ngay bên cạnh lúc hắn chọn gọi thêm một người. Lão nghe hắn nói ra cái giá bằng chính miệng hắn. Từ đêm ấy tới nay, lão chưa hỏi lại lần nào, chỉ ngồi đây mỗi tối, như người canh một ngọn đèn sắp cạn dầu mà không có dầu để rót thêm.
Hắn không đưa con số ấy cho lão. Lão cũng không xin.
Ở chân bậc, người tiều phu vẫn cúi nhìn nền đá, hai tay đặt trên đầu gối. Y không biết dưới lòng bàn tay hắn vừa có gì. Mà có biết, có lẽ y cũng chỉ ngồi như thế.
Hắn rút tay khỏi mặt đồng.
* * *
Hắn ngồi xuống nền đá, cạnh chân bệ, chỗ hơi lạnh từ dưới đất bốc lên rõ nhất.
Ngọn đèn trên vách cháy đều. Lão già bên bệ khép mắt. Người ở chân bậc không động. Trong địa thất chỉ có ba người, mà hắn thấy như chỉ có một mình hắn với cái phép trừ còn nằm nguyên trong đầu.
Đêm qua, nếu chịu chia, là năm ngày. Đêm nay còn bốn.
Một ngày ấy, hắn đã sống mà không đếm. Hắn không tiếc nó. Sáng nay ở chợ Đông, hắn đã bật ra một tiếng cười. Nếu đêm qua hắn đã chia, có lẽ tiếng ấy đã không ra khỏi cổ hắn. Hắn để ngày ấy yên ở đó.
Từ tháng Hai, Trống đã báo cho hắn biết cái chum này cạn rồi thì sao: nó sẽ bắt đầu đếm thay hắn, đếm từng ngày của những người đang sống nhờ nó, tới hết; hồi tháng Ba, hắn đã thấy nó đếm tới hết một lần.
Lần ấy, hắn ở trên núi, xa kinh mấy ngày đường. Người tan trước mặt hắn chỉ có một, vào giờ Tý, trước cổng một bản núi. Những người còn lại tan ở kinh, dưới sân Thái Miếu, trên mặt sông, không có hắn ở đó.
Hắn không nghĩ tiếp về lần ấy.
Hắn không quyết gì. Đêm nay không có gì để quyết. Gọi thêm ai, cấm điều gì, bảo người nào làm việc gì, trong bốn ngày, không việc nào làm cái chum đầy lại. Những sợi ngoài kia vẫn đang chảy về, mỗi ngày một ít, đúng như hôm qua, hôm kia. Chúng không biết trong lòng Trống thiếu bao nhiêu. Người thắp nhang ở cổng Thái Miếu không biết. Người đi chợ cắm nén trước gian thờ dưới gốc đa cũng không biết. Người đánh cá dưới cái lạch xa kia, sáng nay chắc cũng đã thắp một nén, rồi mới đẩy thuyền ra.
Hắn cũng chưa nói con số với ai. Nói với lão già bên bệ, lão sẽ gật, như gật trước mọi điều lão đã đoán. Nói với người cầm quạt, người ấy sẽ tìm ra một câu đùa, xong đêm ấy thức trắng. Nói với em gái, nàng sẽ phải mang thêm một thứ nữa, ngoài câu nàng đã hỏi. Chưa phải lúc. Chừng nào chưa tới lúc, con số này là của một mình hắn.
Câu em gái hỏi đêm qua vẫn nằm đó, cạnh chân bệ, chỗ hắn để nó lại. Đêm nay hắn không nhặt nó lên.
Gần canh ba, Cao Lỗ mở mắt, với tay lấy gậy.
Lần này, người ở chân bậc đứng dậy trước. Y bước tới, đỡ lấy khuỷu tay lão. Lão không gạt ra. Hai người đi về phía bậc đá, người trẻ đi sau người già một bậc, một bàn tay để hờ sau lưng lão, như sợ lão hụt chân. Tới bậc thứ năm, lão dừng lại thở. Y cũng dừng, không giục. Lão thở xong, lại đi.
Hắn ngó theo cho tới khi hai cái bóng lên khuất.
* * *
Còn lại một mình, hắn không đặt tay lên Trống nữa.
Hắn ngồi đó và đếm người, không đếm ngày.
Tám người có tên. Một người cầm quạt, giờ này chắc đang ngủ, hay đang thức mà nghĩ một câu đùa cho sáng mai. Một ông già vừa lên bậc, chân yếu hơn tháng trước. Một người tiều phu đang đưa ông già về, rồi sẽ quay xuống ngồi ở chân bậc tới sáng. Một người lặn sông đang ở đâu đó trên một khúc sông hắn chưa từng thấy, cạnh mấy chiếc thuyền thóc. Một người ở cửa Tây với hai con voi. Một người cầm giáo, giữ các cửa thành mỗi lần hắn đi vắng. Một người đứng trên nóc cổng Ải, ngó xuống con đường đá. Một người viết chữ vuông, ở gian cuối dãy nhà ngang.
Mười bảy người lính. Bảy người áo nâu ở cổng Thái Miếu. Mười người cầm cung trên mặt thành phía Đông.
Hắn đếm từng người một, không sót người nào. Đếm xong, hắn đếm lại, như cách hắn trừ lại phép tính lúc nãy. Đếm lại, vẫn đủ từng ấy người.
Ngọn đèn trên vách đã cạn tới quá nửa. Hắn không khêu bấc.
Người tiều phu quay xuống lúc nào, hắn không nghe tiếng. Hắn chỉ biết lúc ngẩng lên, đã thấy y ngồi lại chỗ cũ ở chân bậc, cây cung tựa vách, như chưa từng đi đâu. Y không hỏi hắn có lên không. Hắn cũng không bảo y lên ngủ.
* * *
Gần sáng, hắn đứng dậy, đi lên.
Sân Thái Miếu còn tối. Mép trời phía Đông mới bạc ra một vệt, chưa đủ cho thấy mặt người. Gió từ phía sông thổi vào, mát, mang theo mùi bùn bãi và mùi nhang đêm qua còn đọng.
Ba cái chum dưới cổng đứng yên trong bóng tối. Nhang trong chum đã tàn hết, chỉ còn những chân nhang cắm dày như một bãi mạ. Sáng nay, người ta lại sẽ tới, cắm thêm.
Trời chưa sáng hẳn, đã có người tới. Một ông thợ đóng thuyền, vai vác bó dụng cụ, áo còn dính mùn cưa, ghé cổng, rút một nén trong túi áo, châm vào ngọn đèn treo dưới mái cổng, cắm vào cái chum gần nhất. Vái một cái, ông đi xuống phía bến, chân bước nhanh như người sợ trễ con nước. Hai người lính áo nâu nghiêng đầu chào ông. Ông gật lại, không dừng.
Hắn đứng ở thềm điện, ngó ra cổng. Hai người gác đứng hai bên cánh cổng, đổi phiên từ lúc nào hắn không biết. Họ đứng thẳng, mặt ra đường, không ngó vào trong. Hắn không đi ra đó. Trên mặt thành phía Đông, mấy bó đuốc vẫn cháy thành một hàng, ngọn lửa đã thấp, chờ trời sáng hẳn để dập.
Dãy nhà ngang phía sau đã có một ô cửa sáng đèn. Sáng nay có buổi chầu mùng một; Nguyễn Trãi dậy sớm hơn cả lính gác.
Một con gà nhà ai ở phố bên gáy. Con thứ hai đáp lại, xa hơn.
Phía sau điện, có tiếng người hầu kéo nước, tiếng gàu chạm thành vại. Cung thành đang thức dậy như mọi buổi sáng. Không ai trong đó biết hôm nay là ngày đầu của bốn ngày.
Hắn đứng đó cho tới khi trời đủ sáng để thấy rõ ba cái chum. Trong đầu hắn, phép trừ đêm qua không cần làm lại nữa. Nó đã thành tên ngày.
Mùng một, mùng hai, mùng ba. Sáng mùng bốn, cái chum dưới địa thất cạn.