Sáng hai mươi lăm, Lạc Thiên lên mặt thành cửa Đông khi phố còn chưa mở cửa.
Hôm qua, ở điện, hắn đã sửa một lệnh trước triều. Đêm qua hắn ngủ được. Sáng nay hắn dậy sớm hơn mọi khi, không vì việc gì, chỉ thấy trong thư phòng chật, nên đi ra.
Phạm Ngũ Lão đổi gác ở cửa Đông từ canh năm, thấy hắn lên thì chắp tay, đứng sang bên, đợi hắn đi qua mới đi tiếp vòng tuần. Trên mặt thành chỉ còn mấy người lính đứng cách nhau từng quãng, giáo dựng cạnh chân.
Dưới kia, bến Đông đã thức. Thuyền chài từ đêm về, mũi thuyền gác lên bậc đá, cá đổ ra thúng. Đàn bà xóm chài ngồi xổm trên bậc, nhặt cá theo cỡ, tiếng gọi nhau lẫn trong tiếng nước vỗ. Mái lá dưới chân tường đứng chỗ cũ, cạnh ba tấm bia đá. Khói nhang buổi sớm lờ mờ, lên tới ngang lưng tường thì tan.
Những tấm bia ấy, hắn đã đọc hết từng tên một lần, hồi tháng Hai. Từ đó hắn không đọc lại. Hắn chỉ biết hàng đầu tấm thứ nhất là ai, và biết dưới mái lợp lá kia, sáng nào cũng có người cắm nhang cho cả ba tấm.
Nước sông đầu thu đỏ phù sa, chảy chậm. Từ khúc quanh phía dưới, một chiếc thuyền nan ngược lên, đi sát mép bờ cho đỡ nước. Thuyền nhỏ, mũi chở đầy những cây mía dài, lá xanh còn chưa tuốt, chĩa ra hai bên như cánh. Một ông già ngồi đằng lái. Một đứa con trai chừng mười hai, mười ba tuổi đứng mũi, chống sào.
Dưới chân tường, Yết Kiêu ngồi dưới mái lợp lá, lưng khom xuống một đống dây neo, trông chẳng khác gì mọi người đàn ông khác ở bến.
Thuyền ghé vào bậc đá cuối, chỗ ít người. Đứa con trai nhảy lên bờ trước, buộc dây vào cọc. Ông già lên sau, chậm, một tay chống gối. Ông đứng ngó quanh một lượt, như người lần đầu tới chỗ này, xong đi tới chỗ mấy người đàn bà đang nhặt cá.
Từ trên thành, hắn không nghe được ông hỏi gì. Hắn chỉ thấy một người đàn bà ngẩng lên, giơ tay chỉ về phía chân tường.
Ông già quay lại thuyền. Ông chọn trong đống mía mấy cây thẳng nhất, dài nhất, rút ra từng cây, gõ đất bám ở gốc, buộc lại bằng một sợi lạt. Ông dặn đứa con trai ở lại giữ thuyền. Đứa con trai ngồi xuống mũi thuyền, bẻ một khúc ngọn mía nhai, bã nhổ xuống nước. Ông ôm mấy cây mía ấy trước ngực, đi dọc bậc đá về phía chân tường.
Lạc Thiên đứng thêm một chốc. Đoạn hắn xuống thành.
Hắn đi lối bậc đá trong, ra cửa ngách cạnh cửa Đông. Hắn mặc áo vải, không mũ, không đeo gì ở thắt lưng. Hai người lính theo cách mười bước, hắn quay lại bảo họ đứng ở đầu bến.
Mấy người xóm chài Bến Dâu nhận ra hắn, toan đứng dậy. Hắn khẽ lắc đầu. Họ ngồi yên, tay vẫn nhặt cá, mắt thì không rời hắn.
* * *
Dưới mái, Yết Kiêu đang ngồi bện lại một sợi dây neo.
Từ hôm về sau chuyến thóc, mỗi sáng y vẫn ra đây. Không ai bảo y ngồi chỗ này. Y tự ngồi, quay lưng vào tấm ván cửa có hai chữ viết bằng than, nét vụng về, mặt ra sông. Thấy ông già ôm mía tới, y ngẩng lên, buông sợi dây, đứng dậy.
Ông già dừng lại trước mái. Ông ngó tấm ván cửa, ngó hai chữ trên đó. Ông không biết chữ, ngó qua rồi thôi. Đoạn ông ngó người đàn ông vạm vỡ, tóc còn ướt nước sông, đứng trước mặt mình.
– Bẩm, ông là ông dẫn lạch?
Yết Kiêu không đáp ngay. Y ngó mấy cây mía, ngó đôi chân ông già, ống quần xắn tới gối, bắp chân còn bùn.
– Ông từ Cồn Mía lên?
Ông già gật đầu, cười, lộ hàm răng thiếu mấy cái.
– Ông còn nhớ. – Ông nói. – Tiểu nhân lên kinh bán mía. Bà nhà dặn, lên tới nơi thì tìm ông, gửi mấy cây này. Bà bảo, không có gì, thì có mía.
Ông cúi xuống, dựng mấy cây mía dưới mái, tựa vào cột tre, ngay cạnh tấm ván cửa. Lá mía chạm vào mép mái lợp, xào xạc.
Lạc Thiên đứng ở rìa bậc đá, cách mấy bước, như một người qua đường dừng lại xem. Ông già ngó hắn một cái, thấy một người trẻ áo vải, chẳng nghĩ gì thêm. Ông quay sang hắn, chìa ra cây mía cuối cùng còn trong tay, hất cằm một cái, như nhờ bất cứ ai đứng gần.
Hắn cầm. Cây mía nặng hơn hắn tưởng, vỏ tím sẫm, đốt dày. Trên bậc đá, một đứa trẻ ngồi cạnh thúng cá há miệng định nói, mẹ nó đặt tay lên vai, nó lại ngậm miệng.
Ông già sửa lại sợi lạt, buộc cho chặt, xong mới lấy lại cây mía trong tay hắn, dựng nốt. Ông phủi hai bàn tay vào nhau, quay lại Yết Kiêu.
– Từ đầu tháng, mưa xuống, nước lạch lên. – Ông nói. – Thuyền trong làng ngày nào cũng ra vào. Ra chợ dưới, ra bãi cắt cói, ra sông đánh cá. Lạch ấy, ông biết rồi. Xưa nay chỗ nào cũng cọc cũ, bãi ngầm. Năm nào cũng có thuyền vỡ, có người chết đuối ở đó.
Ông ngừng lại, ngó xuống mặt sông.
– Năm nay, sào ông cắm vẫn đứng. Nước lên, nước xuống, thuyền cứ theo sào mà đi. Chưa chiếc nào vỡ.
– Chỗ khúc cong thứ hai, sào còn không? – Yết Kiêu hỏi.
– Còn. Đứa cháu tiểu nhân ngày nào cũng bơi ra đếm. Mười một cây, không thiếu cây nào.
Yết Kiêu gật đầu, không nói gì. Hai tay y buông bên người, ngón tay còn dính xơ của dây neo.
– Cái chòi lá đầu lạch, hôm thuyền ông đi, làng dựng vội để tiễn. – Ông già nói. – Thắp mấy nén, thuyền đi rồi thì thôi. Ai ngờ hôm sau có người ra thắp nữa. Hôm sau nữa, lại có người. Giờ thì thành lệ.
Ông ngừng, ngó thẳng vào mặt y, hai tay chắp lại trước ngực.
– Bẩm ông. Người đi lạch, ai cũng thắp cho ông rồi mới dám vào.
Ông kể tiếp, giọng như kể việc nhà. Đàn ông ra lạch từ tờ mờ sáng, ghé thuyền vào chòi lá, cắm một nén, vái một vái, xong mới chống sào đi. Đàn bà ở nhà thì sáng nào cũng ra một lượt, thắp cho chồng con đang ngoài lạch. Người Ngòi Lác bên kia sông cũng chèo sang. Người Bãi Sú dưới bãi bồi cũng tới. Có hôm nhang cắm kín cả tấm ván, phải cắm xuống đất.
Đầu tháng, ba làng cuối là ba làng sau cùng nhận thóc. Thuyền tới chậm, ai cũng ngỡ không còn ai nhớ tới chỗ ấy. Tới khi thuyền vào được tận chân làng, lúc ấy họ mới tin là có thóc thật. Ông kể đoạn ấy ngắn, như kể một chuyện ai cũng biết rồi.
– Ba làng chỉ có một cái lạch. – Ông nói. – Thì cũng chỉ có một cái chòi.
Yết Kiêu cúi đầu thấp xuống một chút.
– Tiểu nhân chỉ cắm mấy cây sào.
Ông già cười, xua tay.
– Thì cắm sào. Sào ấy, mấy đời làng tiểu nhân chưa ai cắm cho đúng chỗ.
Ông không xin gì. Không hỏi tên y, không hỏi y là người phương nào, làm việc cho ai. Ông chắp tay vái y một vái, quay sang vái luôn tấm bia đá bên cạnh, xong đi ngược lại bậc đá. Đứa con trai đã cởi dây thuyền, đứng chờ sẵn.
Lúc đi ngang Lạc Thiên, ông gật đầu với hắn một cái, như gật với người vừa cầm giúp mình cây mía. Hắn gật lại.
Thuyền nan rời bậc đá, quay mũi về phía bến chung, chỗ người buôn mua mía đổ chợ. Đứa con trai chống sào, ông già ngồi đằng lái, không ngoái lại. Bán hết mía thì hai ông cháu xuôi theo con nước về, không phải chèo, chỉ cần giữ lái.
Yết Kiêu đứng ngó theo, chưa ngồi xuống. Lạc Thiên tới đứng cạnh y.
– Mấy cây sào ấy, ngươi cắm mất bao lâu?
– Bẩm, cắm thì nhanh. Dò mới lâu. – Yết Kiêu nói. – Có khúc phải lặn mấy lượt mới biết đáy.
– Ông ấy không biết ngươi là ai. – Hắn nói.
– Bẩm, không biết.
– Cũng không biết ta là ai.
– Bẩm. – Yết Kiêu nói. – Bệ hạ không nói, thì ông ấy không biết.
Hắn không nói gì thêm. Hắn không sai người đuổi theo thuyền nan để ban thưởng. Hắn không bảo Yết Kiêu xuống lạch dựng cho cái chòi ấy một cái mái tử tế hơn. Ba làng tự dựng, tự thắp. Hắn để nó là của ba làng.
Yết Kiêu ngồi xuống lại, nhặt sợi dây neo bện tiếp. Bện được mấy vòng, tay y chậm lại. Y ngó mấy cây mía dựng bên cạnh, ngó một lúc, xong mới bện nốt.
Một người đàn bà xóm chài đi lại, sửa mấy cây mía cho đứng thẳng hơn. Chị rút trong túi áo ra một nén nhang, mồi lửa từ một nén khác trong bát hương, cắm xuống đất cạnh gốc mía. Chị không nói gì với ai, cắm xong thì quay về chỗ thúng cá, chùi tay vào vạt áo, nhặt cá tiếp như chưa đi đâu.
Hắn quay vào thành. Mấy cây mía vẫn dựng dưới mái lá bến Đông, lá xanh rủ xuống trước tấm ván cửa.
* * *
Đêm, địa thất.
Cao Lỗ ngồi bên bệ Trống, cây gậy dựng cạnh vai. Chân bậc có người tiều phu ngồi, như mọi đêm. Trên đầu bậc, Thanh Vân đứng một lúc rồi lùi vào trong điện, không xuống.
Hắn đặt tay lên mặt Trống.
Những sợi cũ vẫn ở chỗ cũ. Hai sợi từ núi phía Tây Nam, xa và mảnh. Ba sợi trong vòng thành, gần và dày, nằm dưới che chắn. Những sợi ấy ấm, nhịp nhàng, như mọi đêm từ hôm kinh yên lại.
Cũng như mọi đêm từ rằm, cái chum dưới địa thất vẫn vơi. Hắn không đếm. Hắn chỉ biết nó vơi nhanh hơn những sợi kia rót vào. Tám người đang đứng trên đất này, ăn chung vào một chỗ. Chỗ ấy mỗi ngày cạn thêm một chút.
Hắn tìm về phía dưới xuôi.
Nửa tháng trước, đêm trước hôm thuyền thóc về, hắn cũng tìm như thế. Phía ấy tối. Ở đầu lạch đã có mái lá, đã có người thắp, mà không có sợi nào. Hắn đã không hiểu vì sao, và hắn đã để đó.
Đêm nay, ở đúng chỗ ấy, có một sợi.
Mảnh. Mảnh hơn cả hai sợi xa phía Tây Nam. Nhưng ấm, và đều, và mới. Nó chạy ngược lên theo dòng sông, qua khúc sông hẹp, qua những làng đã nhận thóc, về tới tận chỗ bàn tay hắn đặt.
【Đinh! Mạch mới nối về Trống: Cồn Mía.】
Hắn để tay yên trên mặt Trống.
Dòng chữ không ghi tên Yết Kiêu. Nó ghi tên một bãi mía dưới xuôi, nơi người ta gọi y bằng một cái tên khác, và không ai hỏi tên thật.
Cao Lỗ không thấy dòng chữ. Lão chỉ thấy hắn đứng im lâu hơn mọi đêm. Lão chống gậy, nhổm lên.
– Chủ công?
– Cồn Mía. – Hắn nói. – Ba làng cuối dưới xuôi.
Lão không hỏi thêm. Lão ngồi xuống lại, hai tay đặt lên đầu gậy. Dưới chân bậc, Thạch Sanh ngẩng lên một lần, rồi lại cúi xuống.
Hắn không giảng cho ai nghe. Hắn chỉ nghĩ lại lời ông già sáng nay. Hôm thuyền đi, làng dựng chòi lá, thắp mấy nén. Thuyền đi rồi thì thôi. Hôm ấy, Trống không nhận gì. Không phải vì nhang ít. Mà vì hôm ấy, người ta thắp để tiễn một người.
Hôm sau, lại có người ra thắp. Một người đàn bà, sáng sớm, cho chồng sắp ra lạch. Hôm sau nữa, một người khác. Không ai bảo ai, cũng chẳng chờ tới rằm, tới giỗ. Tới một ngày, chỗ ấy thành chỗ mà sáng nào người ta cũng phải ghé qua, như ghé qua bến nước đầu làng.
Hắn nhớ ba cái chum trước Thái Miếu hồi tháng Hai, nhang cắm mà không thắp, Trống không nhận. Nhớ ngôi đền trên núi phía Tây Nam, đổ sập, dân dựng lại ngay đêm ấy, sợi nối lại. Lần nào, Trống cũng chỉ nhận thứ người ta tự tay đặt xuống, tự tay châm lửa, đặt nhiều lần, ở cùng một chỗ.
* * *
Cao Lỗ lên trước. Người ở chân bậc đợi hắn một chốc, thấy hắn chưa đi, cũng lên theo, đứng chờ ở đầu bậc.
Hắn ngồi xuống bậc đá cuối, lưng tựa vào thành bệ. Ngọn đèn trên vách cháy thấp. Bậc đá lạnh. Trên kia, trong điện, không còn tiếng chân nào.
Sợi mới ở phía dưới xuôi vẫn còn đó. Mảnh, mà không đứt. Hắn biết nó không đủ lấp chỗ vơi của cái chum dưới địa thất. Từ hôm rằm, hắn đã biết cái giá của lượt gọi đêm ấy. Đêm nay, cái giá ấy không đổi.
Ông già dưới xuôi không biết mình vừa nhờ ai. Hắn sẽ không sai người xuống nói. Ông già ấy về tới làng, sẽ kể với bà nhà rằng ở kinh có một người trẻ áo vải cầm giúp ông một cây mía. Thế là đủ.
Hắn ngó lên vòm đá trên đầu. Ở trên kia, ở bến Đông, mấy cây mía đang dựng dưới mái, lá đã héo đi một chút sau một ngày nắng. Mai, ở cái lạch xa kia, trời chưa sáng, sẽ lại có một người đàn ông ghé thuyền vào chòi lá đầu lạch, cắm một nén rồi mới đi. Người ấy không biết có Trống. Không biết có hắn. Chỉ biết sào ông dẫn lạch cắm vẫn đứng, mười một cây, không thiếu cây nào.
Hắn đứng dậy, phủi vạt áo, đi lên.
Tới đầu bậc, hắn dừng lại, ngoái về phía bệ đá một lần.
Thắp một lần, là tiễn. Ngày nào cũng thắp, mới thành sợi.