Giờ Thìn ngày hai mươi bốn, điện Cần Chính mở cửa.
Hàng văn vẫn thưa, mà đông hơn buổi chầu mùng một. Hôm ấy, người đứng hàng sau trông thẳng được tới bậc ngai; sáng nay, họ phải nghiêng đầu. Có mấy gương mặt Lạc Thiên không thấy từ tháng Sáu tới giờ. Sớ cáo bệnh của họ còn nằm trong chồng giấy Trịnh Khê trình lên từ đầu tháng, mà sáng nay họ đứng đó, áo mũ chỉnh tề, sắc mặt chẳng có vẻ gì là người ốm. Họ không tới để chầu. Họ tới để xem. Có người xem vua xử kẻ làm theo lệnh ra sao, sau khi đã xử người ra lệnh. Có người, hắn đoán, chỉ tới để xem ai sẽ đứng ra.
Hắn ngồi trên long ỷ, hai bàn tay đặt trên gối. Hắn đã dặn không đánh chuông, không tấu nhạc. Buổi sáng nay là buổi xử án, không phải buổi lễ.
Giữa điện, Hoàng Tích quỳ. Hai cổ tay xiềng, đoạn xích ngắn vắt ngang trước bụng. Lính giải y vào từ cửa bên lúc trời chưa sáng hẳn, để y quỳ sẵn ở đó trước khi quan tới. Người nào vào điện cũng phải đi ngang qua y. Có người đi chậm lại, ngó. Có người đi vòng thật xa, như sợ vạt áo quệt phải. Người quỳ không ngẩng lên ngó ai đi qua.
Dưới thềm, bên trái, Trịnh Khê ngồi sau một chiếc án con, trước mặt một tập giấy đã đánh dấu sẵn chỗ đọc. Mắt lão thâm quầng. Mấy đêm nay, lão ngồi với sổ án tới canh ba. Bên phải, Trạng Quỳnh ngồi sau án của mình. Cái ống gỗ đặt trên án, nắp đóng, quạt xếp gọn trong tay áo. Phan Trung đứng đầu hàng võ, hai bàn tay buông thõng hai bên. Cái hộp hôm nay lão để lại doanh.
Trong hàng văn, vị Thị lang Hộ bộ đứng chỗ cũ, hốt cầm ngang ngực.
Cuối hàng văn, sát cửa, là đám quan già. Mấy ông già tóc bạc, lưng đã khom, đứng sát vào nhau như mấy gốc cây mọc chung một bờ ruộng. Lẫn giữa họ là Nguyễn Trãi, tấm áo vải thâm, không mũ quan, không hốt, hai tay để trước bụng. Sau cùng, sát ngưỡng cửa, viên sử quan trẻ ôm một cuốn sổ, cây bút kẹp giữa hai trang.
Gió ngoài sân thổi vào cửa, đùa mép áo mấy ông già, tới giữa điện thì hết. Trên mái hiên, mấy con sẻ chí chóe, xong bay đi.
Hắn để điện lặng một lúc, xong mới nói.
– Chuyện chợ biên, ai muốn bảo gì, bảo trước.
Câu ấy rơi xuống giữa điện. Hắn đợi. Có tiếng ai đó đổi chân, tiếng vải cọ vào vải. Một ông già ho khan một tiếng, ho xong thì thôi. Tối hai mươi hai, trong thư phòng, hắn đã định ngày xử, và đã nói ai có lời thì đứng ở điện mà nói. Hai hôm, lời ấy đã đủ đi khắp kinh.
Không ai bước ra.
Hắn đợi thêm một nhịp nữa, cho chắc là không ai. Ở cuối hàng văn, Nguyễn Trãi cũng đứng yên, hai tay vẫn để trước bụng. Hắn gật đầu với Trịnh Khê.
* * *
Trịnh Khê đứng dậy, cầm tập giấy, bước ra trước án con. Tập giấy trong tay lão chỉ có mấy tờ. Phần còn lại của lời khai hôm ấy, lão đã tách riêng từ tối hai mươi hai, cất trong hòm ở căn phòng xét án, khóa lại, chìa đeo ở thắt lưng.
– Bẩm Bệ hạ. Lời khai ngày mười hai tháng này, ở ngục phía Đông. – Lão nói. – Phần mũi tên.
Lão đọc. Giọng lão đều đều như mọi lần lão đọc trên điện, chữ nào ra chữ ấy, không ngân, không ngắt sai chỗ. Mỗi khoản đọc xong, lão để một quãng lặng ngắn, đủ cho người đứng cuối điện nghe kịp.
Ba năm trước, quan châu đặt một người thợ ở châu lỵ, chuyên vót tên cho lính châu, làm mười mũi, dặn làm theo lối tên bên kia núi. Lông đuôi gà trống, phẩm đỏ mua ngay ở chợ châu. Làm xong, quan châu giữ một mũi, chín mũi còn lại đem đốt. Người thợ ấy đến giờ vẫn sống ở châu lỵ. Một thợ săn trong châu nhận bạc, mang mũi tên lên biên giới phía Tây, chỉ bắn một lần. Mùa đông năm sau, người thợ săn ấy chết trên núi, trong một chuyến đi săn.
Ở hàng võ, Phan Trung vẫn đứng im. Lúc Trịnh Khê đọc tới chữ biên giới phía Tây, hai bàn tay buông thõng của lão nắm lại, xong từ từ mở ra. Lão không ngó về phía người quỳ giữa điện.
Người sai làm việc ấy, chứng là lá thư ba dòng có tên người khai, nét chữ đại hoàng tử, chính lá thư dân kinh thành đã nghe đọc giữa sân Thái Miếu hôm hai mươi bốn tháng Sáu.
Đọc tới chữ Thái Miếu, Trịnh Khê dừng một hơi, như người lấy lại nhịp. Trong hàng văn có mấy cái đầu quay về phía cửa, xong quay lại. Lão đọc tiếp.
Ngày hai mươi tháng này, ở chợ biên, trước thủ lĩnh Tam Bộ, người khai đã nói lại đúng những điều ấy.
Lão đọc hết, gấp tờ giấy lại, cầm bằng hai tay, đứng yên chỗ cũ.
Lạc Thiên ngó xuống giữa điện. Lúc Trịnh Khê đọc, người quỳ ở đó không ngẩng lên lần nào. Lưng y không động, hai bàn tay xiềng không động. Người ta đang đọc trước triều những việc y đã làm, mà y quỳ nghe như nghe đọc một tờ yết thị dán ở cổng chợ.
– Hoàng Tích. – Hắn nói. – Lời vừa đọc, có sai chữ nào không?
Người quỳ giữa điện cúi đầu thấp hơn một chút.
– Tội thần nhận.
Y không bảo sai, cũng không bảo đúng. Y nhận. Ba chữ ấy nói xong, y lại im, như người đã nói hết phần của mình trong buổi sáng nay.
* * *
Trịnh Khê lui về án. Điện chờ.
Hắn biết cả điện đang chờ gì. Tháng Tư, ở dinh châu, hắn đã bảo người quỳ kia rằng lời khai đổi lấy mạng là bán, mà hắn không mua; treo cái chết trên đầu y thêm mấy tháng để đợi y khai thêm, nghĩ cho cùng cũng là một cách mua. Người còn sống, thì phần còn để đó vẫn có một người đứng ra nhận được, ngày nào y muốn.
– Tháng Tư, tội chết của ngươi hoãn xét, đợi ngươi khai đủ. – Hắn nói. – Hôm nay ta không đợi nữa.
Viên quan châu cũ ngẩng lên. Lần đầu từ khi vào điện, y ngó thẳng lên long ỷ. Mặt y không sợ. Mặt y như mặt người đã đợi câu ấy ba tháng, nay nghe được, thì chỉ còn chờ nốt nửa câu sau.
Ở hàng văn, có hai ba người cùng ngẩng lên một lúc. Có người gật khẽ, như đã đoán ra nửa câu sau, và thấy nó hợp ý mình. Dưới thềm, Trịnh Khê đã cầm bút, chờ chép.
Cả điện nín hơi. Gió ngoài sân cũng như ngừng.
– Người ra lệnh, ta đã xử. Người làm theo lệnh, ta giam.
Từ cuối điện có tiếng động, nho nhỏ, như gió qua một bãi lau. Người gật đầu lúc nãy đứng im. Hắn không dừng.
Thứ trên núi Bản Khê đòi người, hắn đã giết; ai từng đưa người lên cho nó, hắn giam.
– Hoàng Tích, giam chung thân. Của tịch biên tháng Tư, nhập kho.
Người tù không tạ. Y cúi đầu xuống, cúi rạp, mặt gần sát nền điện, và giữ yên như thế. Hai người lính đứng sau lưng y ngó nhau, không biết có nên đỡ y dậy không, xong lại đứng yên.
Tiếng xì xào ở cuối điện lắng xuống, rồi tắt.
Từ chỗ đám quan già gần cửa, có hai chữ lọt ra, khẽ, mà điện đang lặng nên tới được tận long ỷ: giết anh.
Tiếng ấy tới, nhỏ hơn hắn tưởng.
Đêm hai mươi bốn tháng Sáu, ngồi một mình dưới địa thất, hắn đã biết từ hôm sau người ta sẽ gọi hắn bằng hai chữ ấy, và đã nghĩ khi nó tới, nó sẽ to hơn thế này nhiều.
Hắn không quay đầu về phía cửa. Hắn không hỏi ai nói. Hắn vẫn ngồi như lúc nãy, hai bàn tay trên gối, mắt đặt trên tấm lưng còng của người đang phủ phục giữa điện.
Dưới thềm, ngòi bút của Trịnh Khê đứng lại trên giấy. Lão không ngẩng lên. Ở đầu hàng võ, Phan Trung quay nửa người về phía cửa, sắc mặt sạm đi, xong quay lại, đứng thẳng như cũ. Lão không rời chỗ. Trên điện này, không có lệnh, lão không rời chỗ.
* * *
Ở góc cửa, mấy cái đầu tóc bạc quay đi, tất cả về một phía, phía tiếng vừa lọt ra. Chỉ một người không quay.
Nguyễn Trãi bước ra khỏi hàng. Y đi chậm, qua khoảng gạch trống giữa hai hàng quan, dừng lại cách người tù mấy bước, chắp tay, đứng thẳng. Áo vải thâm của y đứng giữa những tấm áo quan, như một vệt mực giữa trang giấy.
Hàng văn có người khẽ kêu lên một tiếng, kịp nén lại. Người không chức, không hốt, bước ra giữa điện mà không ai gọi. Dưới thềm, Trạng Quỳnh ngước lên ngó Nguyễn Trãi một cái, xong ngó xuống án, quạt vẫn nằm yên trong tay áo.
Hắn ngó y.
– Nói.
– Bẩm Bệ hạ. Của ấy, gốc là tiền hương của các bản Tây Lĩnh. – Y nói. – Tờ giấy nợ Bệ hạ ký với các bản ấy, sổ kho Hộ bộ chưa ghi trả.
Nói xong, Nguyễn Trãi lùi lại một bước nhỏ, tay vẫn chắp. Y không giảng lẽ, không dẫn sách, không nhắc tới hai chữ vừa lọt ra từ phía cửa. Y đứng đó, đợi, như người đã đặt một tờ giấy lên án, việc đọc là việc của người ngồi sau án.
Trong hàng văn, vị Thị lang Hộ bộ cúi đầu, hốt che gần nửa mặt.
Lạc Thiên ngồi yên. Chồng sổ Trịnh Khê ôm tới cho y có cả sổ kho Hộ bộ; y đọc tới dòng ấy từ lúc nào, hắn không biết.
Lệnh tháng Tư là lệnh của hắn: tờ giấy ấy hắn ký, việc trả hắn giao Hộ bộ, xong ba tháng nay chưa một lần hỏi lại. Sửa một lệnh trước triều, ngay sau hai chữ kia, thì từ mai họ có thêm chuyện để nói: vua nghe một người áo vải đứng cuối điện. Mà tiền ấy là tiền của núi, và tháng Tám, gạo trong các nhà trên núi đã vơi, lúa thì chưa chín.
– Ta sửa. – Hắn nói. – Của tịch biên của Hoàng Tích, không nhập kho. Mang lên Tây Lĩnh, trả nợ các bản ở xa, trong tháng Tám. Thiếu bao nhiêu, kho bù.
Không ai cãi. Dưới thềm, Trịnh Khê cầm bút, chép, chép xong thì ngẩng lên.
– Bẩm Bệ hạ. Người mang lên?
– Hộ bộ cử người, mang theo sổ. – Hắn nói. – Ở châu, Bế Văn Điềm nhận của, trả tận tay từng bản. Trưởng bản nào nhận, điểm chỉ vào sổ.
Trịnh Khê chép thêm mấy dòng ấy, gác bút.
Viên Thị lang cúi đầu nhận lệnh, không nói một lời.
Giữa điện, người tù vẫn phủ phục. Lúc nghe tới chữ Tây Lĩnh, đôi vai y run lên một cái, xong lại yên.
Nguyễn Trãi cúi đầu một cái, lui về chỗ cũ cuối hàng văn. Mấy ông già đứng gần chỗ ấy dịch ra một chút, như chỗ ấy bỗng chật hơn lúc nãy. Y đứng vào, không ngó ai. Ông già đứng sát bên trái y kéo vạt áo về phía mình, như sợ chạm phải.
Hắn đứng dậy. Buổi chầu tan.
Hai người lính bước tới, đỡ Hoàng Tích đứng dậy. Y đứng không vững, chân tê vì quỳ lâu, phải vịn vào tay lính một lúc. Sợi xích kêu khẽ một tiếng. Lính dẫn y ra cửa bên, về ngục phía Đông. Tới cửa, y không ngoái lại. Tiếng xích đi dọc hành lang bên, nhỏ dần, xong thì mất.
* * *
Quan lui ra theo cửa chính, từng tốp hai ba người.
Lạc Thiên không về thư phòng theo lối sau như mọi lần. Hắn đi ra cửa trước, đứng trên thềm điện, ngó xuống sân. Nắng giờ Tỵ đã lên tới nửa bậc thềm, hắt lên mặt đá một màu vàng nhạt. Dưới sân, quan đi thành từng tốp, tốp nào cũng nói với nhau, mà tới gần thềm thì thôi nói.
Đám quan già xuống sau cùng. Họ xuống chậm, bậc nào cũng dừng, có người phải vịn vai người bên cạnh. Không ai trong số họ ngoảnh lên. Có người đi giữa, được hai người hai bên đỡ, bước nào cũng dò. Hắn ngó từng tấm lưng còng xuống hết mấy bậc thềm, mà không biết, cũng không đoán, hai chữ lúc nãy là của tấm lưng nào.
Nguyễn Trãi đi một mình, cách họ một quãng. Trạng Quỳnh rảo bước theo, cái ống kẹp dưới nách, tới ngang thì đi chậm lại, đi cạnh y, không nói gì. Phan Trung đứng ở chân thềm, đợi hắn, như mọi lần. Thấy hắn còn đứng trên thềm, lão cũng đứng yên dưới bậc cuối, không bước lên. Ở góc sân, mấy người lính quét đã cầm chổi tre đứng sẵn, chờ quan đi hết mới quét.
Hắn định bước xuống thì thấy một người còn ở lại trên thềm. Người ấy quỳ ở đó từ lúc nào, hắn không để ý.
Viên sử quan trẻ quỳ cách hắn mấy bước, cuốn sổ mở trên hai đầu gối, cây bút gác ngang mép sổ. Trang đang mở chép từ lúc đầu buổi chầu, nét nhỏ, đều. Dòng cuối dừng ở lưng chừng trang, phần dưới còn để trắng. Áo quan xanh, cổ tay áo vẫn còn mới. Hắn nhận ra gương mặt đã quỳ giữa điện hôm mùng một tháng này, hỏi ngày hai mươi lăm nên chép thế nào.
– Bẩm bệ hạ. Thần Quách Trực, ở sử quán. – Viên sử quan nói. – Lúc tuyên án, phía cửa có người nói hai chữ. Thần có chép không?
Gió dưới sân thổi lên, giở mép trang sổ trên hai đầu gối. Y đặt một bàn tay lên giữ, không cúi xuống ngó, mắt vẫn đợi.
– Chép. – Hắn nói. – Chép cả chỗ người ấy đứng.