Rạng hai mươi mốt, đoàn nhổ lều.
Trời còn xám. Hơi lạnh từ dưới suối bốc lên, lẫn mùi tro bếp đêm qua. Lính cuốn chiếu, buộc yên, dắt ngựa ra con đường đá, nói với nhau bằng giọng khẽ, như sợ đánh thức cả bãi chợ. Có người còn ngoái sang bên kia suối, chỗ sườn đồi hôm qua kín lều, sáng nay đã thưa, nhiều nhà Tam Bộ dỡ lều về núi từ lúc gà gáy.
Cái lều có người bị xiềng dỡ sau cùng. Hoàng Tích được đỡ lên con ngựa thấp, hai cổ tay xiềng đặt trước bụng, người lính kèm cầm cương. Y vẫn cúi mặt như hôm tới. Có khác chăng, là hôm nay y ngẩng lên một lần, ngó về phía gốc đa, rồi mới cúi xuống. Hôm qua, ở chỗ ấy, y đã nói trước mặt người Tam Bộ những điều ba năm nay họ chưa từng được nghe. Y nghĩ gì lúc ngó lại, Lạc Thiên không biết. Hắn cũng không đoán.
Dưới gốc đa, người Tam Bộ hôm trước vẫn ngồi đó, cây gậy tre dựng bên cạnh. Thấy đoàn kỵ sắp đi, người ấy đứng dậy, cúi đầu về phía Lạc Thiên một lần. Không nói gì. Cúi xong, lại ngồi xuống.
Chợ sáng chưa họp. Mấy gian hàng còn che phên. Dãy lều muối cuối bãi im lìm, chưa ai dậy. Trên đống tro bếp chỗ lều hắn hôm qua, con chó vàng của nhà ai đó đang bới tìm xương, thấy người thì cụp đuôi chạy.
Nguyễn Trãi đã ngồi trên lưng ngựa từ trước. Y ngó gốc đa, ngó tảng đá dưới gốc đa, ngó khoảng đất trống hôm qua người Tam Bộ ngồi kín, như người đọc lại một trang sổ trước khi gấp vào.
Lạc Thiên lên ngựa, ngẩng về phía bên kia suối.
Chiếc khăn đỏ ở đó, trên tảng đá nhô ra khỏi sườn đồi. Thủ lĩnh Tam Bộ không xuống. Nàng ngồi trên cao, ngó đoàn người dưới bãi, như hôm qua ngồi trên tảng đá dưới gốc đa mà ngó họ. Hắn không giơ tay. Nàng cũng không. Đoàn kỵ đi qua bãi, lên dốc, vào đường rừng. Tới khúc quanh đầu tiên, hắn ngoái lại. Chiếc khăn vẫn ở chỗ cũ, nhỏ như một đốm lửa.
Qua khúc quanh, cây rừng che mất.
* * *
Gần trưa, đoàn xuống khỏi đoạn dốc đá, tới chỗ con đường bắt đầu rộng ra giữa hai sườn đồi.
Lạc Thiên ghìm cương cho ngựa đi chậm lại, ngoái về sau.
– Nguyễn Trãi.
Nguyễn Trãi thúc ngựa lên. Y cưỡi đã đỡ hơn hôm đầu, hai tay cầm cương không còn chặt như sợ ngựa chạy mất. Y cho ngựa đi ngang ngựa hắn, chậm hơn nửa đầu ngựa.
Hai ngày ở dưới gốc đa, y không nói một câu nào trước người Tam Bộ. Hắn đã bảo y theo để nghe. Y nghe thật. Tối hôm qua, ngồi bên bờ suối, y không lấy bút ra. Sáng nay lên ngựa, y cũng không.
– Giờ thì nói.
Nguyễn Trãi không đáp ngay. Y cho ngựa đi thêm mấy bước, mắt ngó con đường trước mặt.
– Bẩm Bệ hạ. Tam Bộ là đồng minh, không phải chư hầu.
Hắn đợi y nói tiếp.
– Sáng hôm qua, các ông già ngồi mà nghe. – Y nói. – Không ai quỳ. Bệ hạ đứng mà nói, họ cũng không mời Bệ hạ ngồi. Thần ngó mãi chỗ ấy. Họ không khinh Bệ hạ, cũng không sợ. Họ ngồi như ngồi trong nhà mình, nghe một người khách nói chuyện của khách.
– Ta thấy.
– Thủ lĩnh trả mũi tên. – Y nói. – Mũi tên ấy, giữ lại, là giữ được một cái cớ. Năm sau, mười năm sau, người núi muốn đòi gì ở dưới xuôi, cứ đem nó ra. Nàng không giữ. Nàng xóa nợ bằng một câu, không đòi thêm điều gì. Người làm thế, là người không muốn có ai mắc nợ mình.
Gió thổi dọc con đường, lật vạt áo y. Y không giữ vạt áo.
– Còn thuế muối. – Y nói. – Một năm miễn. Nếu triều đình coi đó là ơn ban, thì sang năm, sẽ có người dâng sớ xin thu lại, thu thêm cho bõ. Ơn ban ra được, thì thu về được. Nếu coi là trả nợ, thì đã trả rồi, không ai đòi lại được nữa.
Hắn nghe. Hắn biết người dâng sớ ấy sẽ là ai, hoặc là hạng người nào. Tháng Năm, giữa điện, lão Thị lang Hộ bộ đã hỏi miễn một năm thì Hộ bộ mất bao nhiêu.
– Người ta giữ lời với người đứng ngang mình. – Nguyễn Trãi nói. – Kẻ quỳ dưới chân mình, thì chỉ giữ lời được tới ngày hết sợ.
Y nói xong thì thôi. Không xin hắn làm gì. Không bày điều gì phải ký, phải đóng ấn.
Trạng Quỳnh cưỡi ngựa sau lưng hai người một quãng, nãy giờ không chen vào. Tới đây, y thúc ngựa lên một chút.
– Thế thì triều đình có thêm việc. – Y nói. – Lần sau người núi về kinh, quan nào cũng phải đứng dậy chào. Mấy lão ngồi quen ghế, đứng dậy một lần là đau lưng ba ngày.
Nguyễn Trãi không cười. Nhưng y cúi đầu xuống một chút, như người chịu thua một câu nói mình không bắt bẻ được.
Lạc Thiên ngó con đường trước mặt.
Hắn nghĩ tới hôm hai mươi ba tháng Tư, thiếu nữ ngồi trên cổ voi hỏi ai mượn tên Tam Bộ. Hôm ấy, hắn lên với tám cây nỏ đặt xuống đất, vì không còn cách nào khác. Hắn chưa từng nghĩ chuyện ấy thành tên gọi. Người vừa nói đã đặt cho nó một cái tên.
– Đồng minh, thì phải làm gì? – Hắn hỏi.
– Bẩm, thần chưa biết. – Nguyễn Trãi nói. – Thần mới ngồi nghe họ hai ngày. Biết họ không muốn gì, thì thần thấy rồi. Họ muốn gì, thần chưa thấy. Chưa thấy mà nói, là nói thay họ.
Hắn gật đầu. Câu ấy, hắn thích hơn mọi câu y nói từ sáng.
– Ta nghe. – Hắn nói.
Chỉ thế. Nguyễn Trãi cúi đầu, cho ngựa lùi lại nửa đầu ngựa, đi tiếp, không hỏi hắn định thế nào.
Trưa ấy, đoàn nghỉ dưới mấy cây vối bên suối nhỏ. Lính tháo yên cho ngựa uống nước. Nguyễn Trãi ngồi riêng trên một rễ vối, ống tre đựng bút vẫn đeo bên hông, không mở. Y ngó con suối nhỏ, ngó đám lính dắt ngựa lên bãi, như người đã nghe đủ một buổi, giờ chỉ ngồi cho những điều nghe được lắng xuống.
Suốt buổi sáng, Phan Trung đi đầu như mọi khi. Lưng lão thẳng. Cái hộp gỗ không còn buộc trước ngực lão nữa. Nó buộc sau yên, cạnh túi gạo, cạnh bình nước. Hai tay lão đặt trên cương. Cả đoàn thấy. Không ai hỏi.
Lúc nghỉ trưa, người lính trẻ hôm trước xin cầm hộ cái hộp đi ngang qua chỗ lão, ngập ngừng, như định xin lại lần nữa mà không dám. Lão ngẩng lên.
– Ngươi buộc lên ngựa ngươi. – Lão nói.
Người lính sững một chút, rồi vội vàng cởi nút dây sau yên ngựa lão, ôm cái hộp đi. Lão không ngó theo. Lão ngồi xuống cạnh đám lính, cầm nắm cơm của mình lên ăn, như mọi người lính khác trong đoàn.
Đêm ấy, đoàn nghỉ ở trạm dịch cũ trên nhánh đường. Lão coi trạm đun nước, nấu cháo, lặng lẽ như hôm tới. Lúc bưng cháo ra, lão ngó Phan Trung một cái, thấy trên đầu gối lão tướng không còn cái hộp, thì thôi, không ngó nữa. Không ai lạ tới. Không có tin gì từ phía kinh. Người tù ngủ giữa mấy người lính canh. Phan Trung ngủ, lần đầu từ khi rời kinh.
Gần trưa hôm sau, đoàn ra tới quan lộ. Đồng lại mở ra hai bên, lúa thì xanh, nước thì lấp loáng. Ngang qua cái làng có miếu nhỏ đầu làng, Nguyễn Trãi ngoái sang. Mấy nén hương trên bệ đá đã thay nén mới. Bà già hôm trước vẫn đứng ở đầu ngõ, tay đỡ ngang lưng, ngó đoàn ngựa như ngó bất cứ đoàn ngựa nào. Nguyễn Trãi khẽ gật đầu với bà. Bà không biết y là ai, cũng không gật lại. Y không lấy đó làm điều.
Lạc Thiên đi trước. Câu hôm qua của y vẫn chưa rời hắn. Hắn nghĩ tới những người quỳ trước hắn mỗi buổi chầu, và những người đã thôi không tới quỳ. Ở điện, người ta đứng dưới, hắn ngồi trên. Lời nào nói ra ở đó vì tin, lời nào vì sợ, xưa nay hắn chưa từng tách được.
* * *
Chạng vạng hai mươi hai, đoàn về tới cửa Tây.
Dã Tượng đứng dưới vòm cửa, con Mộc bên cạnh. Thấy đoàn ngựa từ xa, người khổng lồ bước ra giữa đường, đứng đó cho tới khi ngựa đầu dừng lại trước mặt. Y cúi đầu. Y không nhắc chuyện mấy hôm nay. Y ngó Phan Trung, thấy cái hộp không còn trên người lão, rồi ngó lại hắn, như thế là đủ. Con Mộc giơ vòi lên, khịt một tiếng về phía đoàn ngựa, rồi quay lại với đống lá mía dưới chân.
Phạm Ngũ Lão từ trên mặt thành đi xuống, giáo cầm trong tay phải, dải vải gấp nhỏ trên cán.
– Bẩm bệ hạ. – Y nói. – Bốn ngày, không có việc gì.
– Có phải hỏi Cao Lỗ việc nào không?
– Bẩm, không phải hỏi việc nào. – Y nói. – Lính ba cửa đổi phiên đúng giờ, không ai vắng.
Hắn gật đầu. Phạm Ngũ Lão lui về một bên cho đoàn đi qua. Người tù được dẫn tách ra, đi thẳng về phía ngục phía Đông, có bốn người lính đi kèm.
Tới ngã ba đầu phố, Phan Trung xin lui về doanh. Lão cúi đầu trên lưng ngựa, quay đầu ngựa đi thẳng, lưng vẫn thẳng như lúc ra đi. Người lính trẻ ôm cái hộp gỗ thúc ngựa theo sau lão.
Trên đường vào thành, chợ chiều đã vãn mà phố vẫn đông. Gánh hàng rong rao dọc phố. Mấy đứa trẻ chạy theo đoàn ngựa một quãng, có đứa nhận ra Trạng Quỳnh, gọi to một tiếng “Trạng!”, rồi bị mẹ kéo vào. Trạng Quỳnh giơ quạt vẫy nó, mặt tỉnh như không. Trước cổng Thái Miếu, ba cái chum cắm kín nhang, khói bay lên thành một đám mờ trước mái cổng. Mấy người đàn bà đứng quanh chum, thấy đoàn kỵ đi qua thì đứng nép sang một bên, nhang vẫn cầm trong tay.
Thanh Vân đứng ở đầu bậc địa thất. Nàng không ra cửa Tây đón. Nàng đứng đó, đúng chỗ rạng mười tám nàng đã đứng. Áo nàng có vệt tro nhang ở gấu, tóc vấn lại vội, như vừa từ chỗ ba cái chum đi vào.
– Tam ca.
Chỉ hai chữ. Nàng ngó hắn từ đầu tới chân một lượt, thấy hắn không sao, rồi mới tránh sang bên, để hắn đi xuống trước.
Dưới địa thất, đèn dầu cháy đều. Thạch Sanh đứng dậy ở chân bậc. Cao Lỗ chống gậy bên bệ Trống, như bốn ngày nay lão chưa rời chỗ ấy bước nào. Lão không hỏi chuyến đi ra sao. Lão chỉ dịch sang một bước, nhường chỗ trước mặt Trống.
Hắn đặt tay lên mặt Trống.
Sợi từ ba cái chum trước Thái Miếu và sợi từ gian thờ giữa chợ Đông đã đậm hơn lúc hắn đi, từ hôm nào thì hắn không biết.
Hắn để tay ở đó một lúc lâu. Không ai trong địa thất hỏi hắn thấy gì.
* * *
Tối hai mươi hai, trong thư phòng.
Trịnh Khê tới khi đèn vừa thắp. Lão đi chậm, vạt áo bám bụi, ngón tay giữa còn vệt mực, như vừa từ căn phòng xét án đi thẳng tới đây, chưa kịp rửa tay. Bốn ngày hắn đi vắng, lão gầy thêm một chút. Trạng Quỳnh đã ngồi sẵn ở án dưới, ống gỗ đặt trên mặt án, chưa cất.
– Bẩm. – Trịnh Khê nói. – Người kỵ binh Bệ hạ sai về tới kinh chiều hôm qua. Tội thần nghe y kể hết, đúng như Bệ hạ dặn. Tội thần chưa kịp nói với ai, mà sáng nay, cả triều đã biết.
– Họ nói gì?
Trịnh Khê im một nhịp.
– Bẩm. Có người bảo, chuyện trong nhà, Bệ hạ đem lên chợ biên, kể cho người núi nghe. Có người bảo, đại hoàng tử có tội thì xử ở kinh là đủ, sao còn phải nói trước người ngoài. Có người im, chỉ hỏi lính gác cửa Tây xem Bệ hạ về hôm nào.
– Ai bảo?
– Bẩm, nhiều người. Tội thần không ghi tên ai.
Trạng Quỳnh gõ nhẹ cán quạt xuống mép án, không mở.
– Ngựa chạy một ngày rưỡi mới tới kinh. – Y nói. – Lời thì chạy một buổi sáng đã khắp triều.
Lạc Thiên không đáp ngay. Hắn ngó ngọn đèn trên án. Hai ngày trước, dưới gốc đa, hắn đã biết sẽ có những lời này. Biết rồi, nghe vẫn khác.
– Hoàng Tích đâu?
– Bẩm, đã về ngục, phòng cũ. – Trịnh Khê nói. – Lính ngục bảo, về tới nơi, y xin một bát nước, uống xong thì nằm quay mặt vào vách.
Hắn gật đầu.
Y đã khai ở ngục, khai lại trước người Tam Bộ. Việc của y dưới gốc đa đã xong. Việc của y ở kinh thì chưa.
– Bẩm. – Trịnh Khê nói. – Xử trước triều, thì tội thần đọc phần nào trong tờ khai?
– Phần mũi tên. – Hắn nói. – Phần khác, để đó.
Trịnh Khê cúi đầu, không hỏi vì sao. Trạng Quỳnh đặt bàn tay lên cái ống trên mặt án, kéo nó về gần mình hơn một chút, như cất một thứ chưa tới lúc mở.
– Bẩm, còn mũi tên? – Trịnh Khê hỏi.
– Để nó ở với Phan Trung. – Hắn nói.
– Ngày ấy, Nguyễn tiên sinh đứng ở đâu? – Trạng Quỳnh hỏi.
– Đứng ở điện, như mọi người. – Hắn nói. – Y muốn nói gì, thì nói.
Trạng Quỳnh gật đầu. Hắn biết, người mới tới ấy chưa từng thấy một buổi chầu nào của triều này.
Ngoài cửa sổ, kinh thành đã lên đèn. Tiếng mõ canh đầu vọng lại từ phía phố quan, nơi những cánh cổng đóng kín mà sau cổng vẫn sáng.
– Ngày hai mươi bốn, xử Hoàng Tích trước triều. – Hắn nói. – Ai muốn bảo gì, đứng ở điện mà bảo.