Đêm mười chín, Phan Trung không ngủ.
Lều dựng ở đầu bãi chợ, lưng tựa vào bìa rừng phía bên này suối. Hai chục kỵ chia nhau canh, mỗi phiên năm người, ngựa buộc thành một hàng dài sau lều. Bệ hạ đã nằm từ đầu canh một. Kẻ bị xiềng ở lều bên cạnh, bốn người lính thay nhau ngồi với gã. Còn lão ngồi ở cửa lều, cái hộp gỗ đặt ngang trên hai đầu gối.
Bên kia suối, lửa bếp trên sườn đồi thưa dần. Lúc đầu hôm còn kín cả sườn núi, như ai rắc lửa lên một tấm chăn đen. Giờ chỉ còn dăm đốm, rồi ba đốm, rồi một. Lão ngó đốm cuối cùng ấy cho tới khi nó cũng không còn. Mỏm đá chiều nay có chiếc khăn đỏ, giờ chỉ là một khối đen chồng lên nền trời. Lão không thấy ai trên đó nữa. Lão biết vẫn có người.
Ba năm trước, cái hộp này chưa có. Chỉ có một cái án gỗ đặt trước linh cữu, và mũi tên nằm trên án, đuôi quay ra phía cửa. Bảy ngày quàn, ngày nào lão cũng đứng cạnh cái án ấy. Người đi qua ngó mũi tên, rồi ngó lão. Ai cũng biết lão là người dạy võ cho đứa trẻ nằm trong kia. Lão để họ ngó. Lão cũng ngó mũi tên, ngó mỗi ngày, tới khi màu đỏ trên mấy chiếc lông như ăn vào mắt, nhắm lại vẫn thấy.
Ba năm trôi đi như thế. Lão không đếm.
Sáng hai mươi tư tháng Sáu, giữa sân Thái Miếu, trước mặt dân kinh thành, lão nghe một lá thư ba dòng. Từ sáng ấy tới nay, lão chưa nói một câu nào về người Tam Bộ. Không nói với bệ hạ, không nói với lính, không nói với chính mình. Có một câu, lão để dành cho đúng một chỗ.
Ở lều bên cạnh, kẻ bị xiềng đã ngủ. Lão nghe được tiếng thở của gã qua vách lều, đều, nặng. Người đặt làm mũi tên ấy nằm cách lão mười bước. Lão đã nghĩ, tới lúc này, lão sẽ phải ghét gã. Lão ngồi đây nửa đêm, tìm trong lòng mình một chút ghét ấy. Không thấy. Lão thấy lạ.
Cách lão mấy bước, người mới tới đêm rằm ngồi trên một tảng đá ven suối. Nguyễn tiên sinh. Ống tre đựng bút đeo bên hông, y không mở. Y chỉ ngồi nghe tiếng nước. Từ chạng vạng tới giờ, lão chưa thấy y cầm bút lần nào. Lão không hỏi y nghĩ gì. Y thì không hỏi lão vì sao không ngủ.
Gần sáng, hơi núi xuống thấp, đọng thành hạt trên nắp hộp. Lão lấy tay áo lau đi, lau xong lại đặt bàn tay lên đó.
* * *
Giờ Thìn, dưới gốc đa giữa chợ.
Người Tam Bộ xuống từ lúc trời còn mờ. Họ không đứng. Họ ngồi. Các ông già ngồi hàng đầu, gậy tre đặt ngang đùi. Sau các ông già là đàn ông, sau đàn ông là đàn bà, trẻ con chen vào giữa. Không ai nói to. Người dưới xuôi trong chợ thì đứng, đứng xa, sau mấy gian hàng đã dọn trống, như sợ đứng gần thì bị kéo vào chuyện người ta.
Thiếu nữ khăn đỏ cưỡi voi trắng lội suối sang, trượt xuống ở mép bãi; con voi đứng lại đó, không theo vào. Một ông lão râu bạc chống gậy đi bên cạnh nàng. Nàng ngồi lên tảng đá dưới gốc đa. Ông lão ngồi dưới chân tảng đá.
Lão chưa từng lên chợ biên. Ba năm, lão chỉ thấy người Tam Bộ trong lời kể của lính, trong mấy tờ tâu, và trên một mũi tên. Giờ họ ngồi trước mặt lão, mấy trăm người, áo chàm, vòng bạc, bàn tay chai như tay người làm rẫy. Không ai mang cung. Ông già nào cũng chỉ cầm một cây gậy tre.
Lão đứng sau lưng bệ hạ một bước, cái hộp vẫn buộc trước ngực. Trạng Quỳnh đứng bên trái, cái ống sơn đen đeo sau lưng. Nguyễn tiên sinh đứng sau cùng, lẫn vào hàng kỵ binh, không ai để ý.
Bệ hạ không ngồi. Không có ghế nào đặt cho người. Người đứng trước hàng ông già Tam Bộ, áo vải, đầu không mũ, như một người đi trả một món đồ đã vay.
– Tháng Tư, ta hứa: ngày nào có chứng, ta tự lên đây. – Bệ hạ nói. – Hôm nay ta lên.
Thiếu nữ nói lại bằng tiếng Tam Bộ. Hàng ông già không xì xào. Họ ngồi im, ngó người nói.
Hai người lính dẫn kẻ bị xiềng ra giữa khoảng đất trống. Gã quỳ xuống trước hàng ông già, hai cổ tay xiềng đặt trên đùi. Ba tháng ngục làm gã gầy rộc, áo tù vải thô, râu lởm chởm. Gã không ngó ai, chỉ ngó xuống đất trước đầu gối mình.
– Tội thần Hoàng Tích. – Gã nói. – Ba năm trước làm quan châu Tây Lĩnh.
Thiếu nữ dịch. Hàng ông già có mấy người ngẩng lên. Cái tên ấy, ở chân núi này, họ đã nghe.
– Mũi tên ấy, tội thần cho làm. – Gã nói tiếp.
Gã khai lại đúng những gì đã khai trong ngục chiều mười hai. Lão đã đọc tờ khai ấy, Trịnh Khê chép sạch, nên lão biết gã không đổi một chữ. Ai vót thân tên, ai gắn lông. Lông mua ở đâu, nhuộm bằng thứ gì. Đặt bao nhiêu mũi, số thừa đã thành tro ra sao. Giọng gã đều, không run, như người biết rằng thêm bớt chữ nào cũng có người nghe ra.
Thiếu nữ dịch từng câu một. Nàng dịch chậm, đợi hàng ông già nghe hết câu trước rồi mới sang câu sau. Có mấy ông già quay sang ngó cái hộp trước ngực lão.
– Ai bắn? – Nàng hỏi, bằng tiếng Lạc Việt.
Gã kể người thợ săn. Người ấy nhận bạc, giương cung đúng một lần, mùa đông năm sau thì chết trên núi, lúc đi săn. Gã kể như kể một việc trong sổ, không thương, cũng không chối.
– Ai bảo ngươi làm?
Gã im.
Trạng Quỳnh bước lên. Y mở nắp ống, rút ra đúng một lá thư, giấy thường, không ấn, gấp làm ba. Y không đọc. Y đưa nó tận tay thiếu nữ.
Nàng mở ra. Nàng đọc chậm, môi mấp máy theo từng chữ, như người biết chữ dưới xuôi nhưng ít khi phải đọc. Ba dòng. Đọc xong, nàng đọc lại dòng giữa thêm một lượt. Lão thấy đôi mắt nàng dừng ở chỗ có tên kẻ đang quỳ.
– Thư này, của ai? – Nàng hỏi.
Kẻ quỳ ngẩng lên.
– Đại hoàng tử. – Gã nói. – Anh cả của Bệ hạ.
Cả bãi chợ lặng đi.
Lão nghe thấy tiếng suối chảy. Lão nghe thấy cả tiếng con voi ở mép bãi phì ra một tiếng. Mấy người dưới xuôi đứng xa sau gian hàng không ai động đậy. Thiếu nữ không dịch ngay. Nàng ngó bệ hạ.
– Người ấy, ta đã xử.
Bệ hạ nói, không cao giọng, không thêm chữ nào. Lão đứng sau lưng người, không thấy mặt người. Lão chỉ thấy đôi vai người không động.
Thiếu nữ quay sang hàng ông già, nói một hồi bằng tiếng Tam Bộ. Lão không hiểu tiếng ấy. Lão chỉ nghe ra trong đó có tên Hoàng Tích, và một chữ nàng nói hai lần, mỗi lần một chậm hơn. Ông lão râu bạc dưới chân tảng đá ngẩng lên, ngó lão. Không ngó bệ hạ. Ngó cái hộp trước ngực lão.
Lão tháo nút dây sau lưng.
Tay lão không run. Lão đã nghĩ tay sẽ run. Lão mở nắp hộp, gạt lớp vải lót, nhấc mũi tên ra bằng hai tay, bước lên ba bước, đưa tới trước mặt thiếu nữ. Cả bãi chợ ngó theo.
Thiếu nữ không cầm thân tên. Nàng đưa hai ngón tay ra, kẹp lấy chiếc lông ở đuôi, vuốt một lần từ gốc tới ngọn. Chỉ một lần.
– Lông gà.
Nàng nói câu ấy bằng tiếng Lạc Việt, không to, không nhỏ. Kế đó nàng quay sang hàng ông già, nói lại bằng tiếng Tam Bộ. Ông lão râu bạc chìa tay. Nàng đưa mũi tên cho ông. Ông vuốt lông, đưa lên sát mắt, đưa sang người ngồi bên cạnh. Mũi tên đi qua hết hàng ông già, từ tay này sang tay khác. Không ai nói gì. Người cuối cùng đưa trả nó về tay thiếu nữ.
Nàng đứng dậy khỏi tảng đá, bước xuống, đặt mũi tên trở lại vào hai bàn tay lão.
– Không phải tên của Tam Bộ. – Nàng nói. – Ngươi cầm về.
Lão cầm lấy. Thân tre nhẹ hều, mà lão phải dùng cả hai tay.
Ba năm. Lão không đếm, mà nó vẫn ở đó, từng ngày. Lão ngó thiếu nữ trước mặt. Ba năm trước, nàng chắc còn là đứa trẻ theo người lớn xuống chợ đổi muối.
– Ba năm, lão phu ghét nhầm người.
* * *
Thiếu nữ ngó lão một lúc lâu. Nàng không đáp lão.
Lạc Thiên đứng ngay đó, thấy nàng mở miệng một lần rồi thôi, như định nói một câu, rồi thấy câu ấy không phải để nói với một ông già vừa nói xong câu của mình. Nàng quay về phía hắn.
– Điều thứ tư, Tam Bộ xóa.
Nàng nói xong thì ngồi lại lên tảng đá. Ông lão râu bạc dưới chân tảng đá gật đầu một cái. Hàng ông già phía sau, từng người một, cầm cây gậy tre trên đùi gõ xuống đất một tiếng. Tiếng gậy gõ đất lan từ hàng đầu ra tới tận lớp người ngồi cuối, không đều, không to, như những hạt mưa to đầu tiên rơi xuống mái lều.
Những dòng chữ hiện lên trước mắt hắn.
【Lời hứa ở chợ biên: trả. Quốc Vận +2.】
【Quốc Vận: Tiểu An (13 → 15/100)】
Hắn không nói với ai. Không ai ở đây thấy hai dòng ấy. Thứ họ thấy là một ông già tóc bạc đứng giữa bãi chợ, tay cầm một mũi tên.
Hắn biết cái giá của sáng nay. Không phải hai dòng chữ. Là mấy chục người dưới xuôi đứng sau gian hàng kia, là những người đi chợ, là lính trong đoàn của hắn. Chuyện đại hoàng tử sai người giết nhị hoàng tử, dân kinh thành đã nghe từ sân Thái Miếu tháng trước. Cái mới là sáng nay, chính vua để nó được nói ra trước người ngoài. Sẽ có người bảo vua đem chuyện trong nhà ra bày giữa chợ cho người núi xem. Người bảo thế, nói không sai.
Hắn không định biện bạch. Tháng Tư, hắn đã hứa ở đây. Hứa ở đây thì trả ở đây.
Phan Trung vẫn đứng giữa khoảng đất trống, mũi tên trong tay, chưa lui về chỗ cũ sau lưng hắn. Hắn không gọi lão về. Chỗ ấy, để lão tự rời.
Ở dãy lều muối cuối bãi, người buôn muối dưới xuôi vẫn ngồi trên đống bao của mình, như mọi phiên chợ.
Hai người lính đỡ Hoàng Tích đứng dậy, dẫn về lều. Y đi ngang trước mặt Phan Trung, không ngẩng lên. Phan Trung cũng không ngó y.
Hắn quay lại, gọi một kỵ binh.
– Về kinh trước. – Hắn nói. – Tìm Trịnh Khê, kể lão nghe đúng những gì ngươi vừa thấy. Không thêm, không bớt. Ai hỏi, cứ kể như thế.
Người kỵ binh cúi đầu, chạy ra hàng ngựa. Tiếng vó ngựa xa dần về phía con đường đá.
Trạng Quỳnh cầm lá thư ba dòng từ tay thiếu nữ, gấp lại làm ba như cũ, cuộn vào trong ống, đậy nắp. Y không mở quạt.
Nguyễn Trãi vẫn đứng lẫn trong hàng kỵ binh. Lạc Thiên ngoái lại một lần. Y không nói, tay không chạm ống bút. Đôi mắt chậm ấy đang ngó hàng ông già Tam Bộ, ngó từng người một, như ngó những dòng chữ y chưa đọc kịp.
* * *
Quá trưa, người Tam Bộ tản về.
Không ai reo hò. Các ông già đứng dậy, chống gậy, lần lượt lội suối sang bên kia. Đàn bà dắt trẻ con theo sau. Có mấy người đàn ông đi ngang qua chỗ lão Phan Trung đứng, dừng lại, ngó mũi tên trong tay lão, rồi gật đầu một cái, đi tiếp. Thiếu nữ khăn đỏ lên voi, con voi quay mình, lội về phía bên kia, nước suối rẽ ra quanh bốn chân nó. Nàng không ngoái lại.
Ông lão râu bạc đi sau cùng. Tới mép nước, ông dừng lại, quay về phía lều của hắn, nhấc cây gậy tre lên khỏi mặt đất một chút, rồi hạ xuống, rồi mới lội sang.
Chợ họp lại. Người dưới xuôi bày hàng ra chỗ cũ, cất tiếng mời, tiếng mặc cả, như chưa từng có buổi sáng nào. Một bà hàng nước ở đầu chợ rót mấy bát nước chè, sai đứa cháu bưng sang cho lính trong đoàn. Đứa bé đặt khay xuống, ngó vào cái lều có người bị xiềng một cái, rồi chạy biến.
Lạc Thiên ngồi trước lều. Hắn thấy Phan Trung đi ra chỗ bờ suối, ngồi xuống một tảng đá phẳng. Xa hơn một quãng, Nguyễn Trãi ngồi trên tảng đá đêm qua, ngó về phía lão, rồi ngó đi chỗ khác, như người không muốn ngó lâu vào một việc không phải của mình.
Lão ngồi đó lâu. Mũi tên đặt ngang trên gối, cái hộp mở nắp đặt bên cạnh. Lão không ngó mũi tên. Lão ngó con suối, ngó sang sườn đồi bên kia, chỗ khói bếp buổi chiều bắt đầu lên. Có một lúc, lão đưa bàn tay vuốt dọc thân tên, chậm, từ mũi sắt tới chỗ buộc lông, như người ta vuốt lưng một con ngựa già đã theo mình nhiều năm.
Đoạn lão đặt mũi tên vào hộp, kéo lớp vải lót phủ lên, đậy nắp lại.
Lạc Thiên không đứng dậy. Hắn ngồi đó, nhìn.
Lão không buộc lại sợi dây da vòng qua vai. Lão cúi xuống, hai tay nâng cái hộp, đặt nó xuống nền đất cạnh chân mình, ngay ngắn, như đặt một thứ đã xong việc.
Lần đầu từ rạng mười tám, Phan Trung đặt cái hộp xuống đất, và không đặt tay lên nắp nữa.