Rạng mười tám, trời chưa sáng, Lạc Thiên xuống địa thất thêm một lần.
Cao Lỗ đã ở bên bệ. Thạch Sanh ngồi ở bậc dưới cùng, cây cung vàng gác ngang đầu gối. Ngọn đèn dầu cháy thấp, khói lên thẳng một sợi mảnh rồi tan dưới vòm đá.
Hắn đặt tay lên mặt Trống.
Không có dòng chữ nào. Các sợi dây vẫn chảy về như mọi đêm. Chỉ khác là từ đêm rằm, chúng chảy về rồi lại chảy ra, chia cho tám người có tên, cho mười bảy người lính. Mặt đồng dưới lòng bàn tay hắn giống một cái chum vừa có người múc, vừa có người đổ thêm.
Mấy ngày tới, Trống ở lại đây. Che chắn trong vòng thành vẫn giữ. Ai lần dây vào tới trong thành thì vẫn mất dấu như mấy tháng nay.
– Chủ công cứ đi. – Cao Lỗ nói. – Trống có lão phu.
– Có việc gì, Phạm Ngũ Lão sẽ hỏi lão trước.
– Lão phu biết.
Hắn nhấc tay lên. Thạch Sanh đứng dậy, cúi đầu, không nói.
Lúc hắn lên tới đầu bậc, Thanh Vân đã đứng ở đó. Áo nàng chỉnh tề, tóc vấn gọn, như đã thức từ canh tư. Nàng không xin ra cửa Tây tiễn. Hắn cũng không bảo nàng ra.
– Muội trông Trống. – Nàng nói.
Hắn gật đầu, đi qua. Ra tới sân, hắn ngoái lại. Nàng vẫn đứng ở đầu bậc, không bước theo, như người lính tự nhận lấy phiên gác của mình.
Trịnh Khê không ra cửa Tây. Giờ này, lão đã ngồi trong căn phòng mượn để xét án, ngọn đèn thắp từ tối chưa kịp tắt thì trời đã sáng. Đêm qua lão có sai người mang tới một mảnh giấy, mấy dòng chữ nhỏ, kể những việc trong triều mấy ngày tới lão sẽ làm thay. Cuối giấy, lão viết thêm một câu: tội thần ở lại, Bệ hạ yên tâm.
* * *
Cửa Tây, trời vừa rạng.
Đoàn người đã sắp xong dưới chân thành. Hai chục kỵ Phan Trung chọn đứng thành hai hàng, ngựa nào cũng chải lông, yên nào cũng buộc chặt. Lính không nói chuyện. Chỉ có tiếng ngựa thở phì phì trong hơi sớm, tiếng móng gõ lên đá lát.
Phan Trung ngồi ngựa ở đầu hàng. Trước ngực lão buộc chéo một cái hộp gỗ hẹp và dài, dài hơn cánh tay người, dây da vòng qua vai, thắt nút sau lưng. Có người lính trẻ đến xin cầm hộ cho lão đỡ vướng. Lão không đưa, cũng không nói vì sao, chỉ khẽ lắc đầu. Người lính lùi về hàng.
Trạng Quỳnh đeo sau lưng cái ống gỗ sơn đen, trong có hai lá thư cũ và cuộn tờ khai Trịnh Khê chép sạch. Y ngồi ngựa như ngồi ghế, quạt giắt ở thắt lưng.
Nguyễn Trãi ngồi ngựa cạnh y. Áo vải thâm, khăn đen chít đầu, cây bút cắm trong một ống tre nhỏ đeo bên hông. Lưng y thẳng như lúc ngồi trước án, hai tay cầm cương hơi chặt, như người đã lâu không cưỡi ngựa đường xa. Y không than.
Giữa đoàn là Hoàng Tích. Hai cổ tay xiềng sắt, ngồi trên một con ngựa thấp. Bốn kỵ kèm hai bên, một người cầm cương ngựa của y. Y cúi mặt, mắt ngó bờm ngựa, như cả cái thành này không có gì để ngó.
Nguyễn Trãi ngó người bị xiềng một lần, lâu hơn ngó những người khác. Chưa ai nói với y người ấy là ai, đã làm gì. Y không hỏi.
Dưới vòm cửa Tây, Dã Tượng đứng với con Mộc. Người khổng lồ cầm cây côn dựng thẳng bên người. Con voi cái già đứng sát vách vòm, tai phe phẩy chậm. Lúc đoàn người đi qua, Dã Tượng cúi đầu. Con Mộc cũng hạ đầu xuống, vòi buông chạm đất, như nó biết người đi qua là ai.
Lạc Thiên ngẩng lên.
Trên mặt thành, Phạm Ngũ Lão đứng một mình, hai tay cầm giáo dựng trước người, dải vải gấp nhỏ trên cán. Y không hô, không vẫy. Y chỉ đứng đó, cho người trên đường ngoái lại thì thấy. Lính Vũ Thành đứng rải dọc mặt thành sau lưng y, mỗi người một quãng, giáo dựng thẳng. Từ sáng nay, việc giữ thành là việc của y, trừ cửa Tây đã có Dã Tượng.
Hắn thúc ngựa qua cổng.
Qua khỏi vòm cửa, các sợi dây nhạt đi.
Không phải đứt. Chúng vẫn ở đó, sau lưng hắn, trong vòng thành, chảy về cái Trống dưới địa thất. Chỉ là hắn không còn đứng giữa chúng. Ra khỏi thành, hắn chỉ còn cảm được những sợi chảy qua đúng chỗ mình đứng. Mà trên con đường hắn đang đi, sáng nay, không có sợi nào chảy qua.
Hắn đi tiếp, như người bước ra khỏi một gian nhà ấm, đóng cửa lại sau lưng.
* * *
Nguyễn Trãi chưa từng đi con đường này.
Quan lộ Tây Nam chạy giữa đồng. Lúa vụ mùa cấy từ tháng Sáu, giờ đang thì con gái, xanh mướt, đều tăm tắp, lá còn mềm. Nước trong ruộng soi trời, mỗi thửa một mảnh trời con. Bờ ruộng đắp cao, có chỗ còn mới đất, có chỗ cỏ mọc kín. Cò trắng lội giữa ruộng, thấy ngựa thì bay lên một đàn, sà xuống thửa bên cạnh.
Làng nào cũng có lũy tre. Cổng làng nào cũng có một cây gạo hay một cây muỗm. Đàn bà gánh nước đi trên bờ ruộng, thấy đoàn ngựa thì đứng sang bên, đặt gánh xuống. Đàn ông đang làm cỏ thì đứng thẳng lưng lên, tay còn cầm nắm cỏ, ngó theo. Lũ trẻ chạy dọc bờ ruộng, đứa trước đứa sau, đuổi theo đoàn ngựa một quãng rồi đứng lại, thở hổn hển.
Không ai quỳ. Không ai biết trong đoàn có vua. Họ chỉ thấy một đoàn kỵ binh, mấy người áo vải, một kẻ bị xiềng. Có bà già đứng ở đầu một con ngõ, chống tay lên lưng, ngó một lúc rồi quay vào, như đã thấy nhiều đoàn ngựa đi qua cái ngõ ấy, đoàn nào cũng đi rồi không về.
Đầu một làng có một cái miếu nhỏ, mái ngói rêu, bệ đá trước cửa cắm mấy nén hương còn đỏ đầu. Nguyễn Trãi ngó mấy nén hương ấy lâu hơn ngó người. Cao Lỗ bảo y sống bằng hương dân thắp. Y không biết nén nào chảy về cái trống ở kinh, nén nào không. Người cắm hương chắc cũng không biết. Họ chỉ cắm, vì một điều họ tin.
Nguyễn Trãi ngó họ. Y không ghi gì lúc đang đi. Y chỉ ngó. Người gánh nước, người làm cỏ, đứa trẻ chạy theo ngựa, bà già ở đầu ngõ. Trong sổ Hộ bộ, họ là những con số ở cột đinh, cột điền. Ở đây, họ đứng trên bờ ruộng, chân lấm bùn, ngó theo một đoàn người lạ mà không biết đoàn ấy đi làm gì, có dính gì tới mình hay không.
Kẻ bị xiềng không ngó ai. Cả buổi sáng gã chỉ ngó bờm ngựa.
Phan Trung cũng không nói. Lão đi đầu đoàn, một tay giữ cương, một tay đặt lên nắp cái hộp trước ngực, như đặt lên một thứ có thể bay mất.
Gần trưa, đoàn nghỉ ngựa dưới một cây muỗm lớn bên đường. Lính tháo hàm thiếc cho ngựa gặm cỏ, ngồi bệt dưới bóng cây, mở nắm cơm ra ăn. Quỳnh dắt ngựa lại đứng cạnh Nguyễn Trãi, kể cho y nghe chuyện con voi già dưới vòm cửa Tây.
Kể ngắn. Tháng Năm, ở chợ biên, có một trận đấu voi. Bên kia là một con voi đực trắng, to gấp rưỡi. Bên này là con Mộc, voi cái già, không ngà, một chân trước từng mang vòng sắt cả mùa đông. Luật là voi đẩy voi, người không đánh người. Con voi trắng đẩy một lần. Con Mộc trượt đi một quãng dài, mà chân không nhấc. Con voi trắng không đẩy nữa. Nó đưa vòi chạm vào vết vòng sắt cũ trên chân con Mộc. Người cưỡi nó cho voi lùi.
– Vì sao không đẩy nữa? – Nguyễn Trãi hỏi.
– Vì người cưỡi voi muốn xem bên này thấy chỗ đau của voi bên ấy rồi làm gì. – Quỳnh nói. – Bên này thấy, mà không đánh vào chỗ ấy.
Nguyễn Trãi gật đầu. Y ngó về phía trước, nơi con đường bắt đầu chạy vào núi. Y không nói gì thêm. Tới lúc lên ngựa, y mới mở ống tre, rút bút ra, chấm vào cái nghiên con mang theo, ghi một dòng vào mảnh giấy gấp trong tay áo, rồi cất đi.
Quá trưa, đoàn rẽ khỏi quan lộ, theo nhánh đường về phía Tây. Chiều xuống, đồng hẹp lại thành những thung nhỏ kẹp giữa hai sườn đồi, ruộng bậc lên thành từng tầng. Đường bắt đầu leo. Ngựa thở nặng hơn, móng trượt trên những tảng đá lộ ra giữa mặt đường. Kẻ bị xiềng vẫn ngó bờm ngựa. Phan Trung vẫn đặt tay trên nắp hộp. Nguyễn Trãi ngoái lại một lần, ngó cánh đồng đã thấp xuống sau lưng, xanh một màu tới tận chân trời phía Đông, nơi kinh thành đã khuất.
* * *
Đêm mười tám, đoàn nghỉ ở trạm dịch trên nhánh đường rẽ về phía Tây, chỗ hai lần trước hắn đã nghỉ.
Trạm có một dãy nhà đất, một tàu ngựa, một bể nước xây gạch đầy rêu. Lão coi trạm nhận ra vua. Lần này lão không lật đật, cũng không kể chuyện gì, chỉ lặng lẽ đun nước, nấu cơm, dắt ngựa vào tàu.
Hoàng Tích ngủ ở gian giữa. Bốn người lính canh ngồi bốn góc chiếu, thay nhau thức. Y nằm nghiêng, hai cổ tay xiềng đặt trước bụng, ngủ ngay, ngủ say, như người đã lâu không được nằm ở chỗ nào ngoài ngục.
Phan Trung không ngủ.
Lão ngồi trên bậc thềm gian ngoài, cái hộp gỗ đặt trên đầu gối. Lão không đụng tới cái chốt. Lão chỉ đặt hai bàn tay lên đó, ngồi như thế qua canh một, qua canh hai. Gió đêm thổi qua đồng, mang theo mùi lúa non. Ánh đèn trong gian soi lên một bên mặt lão. Bên còn lại chìm vào bóng tối.
Lạc Thiên đứng ở cửa một lúc, ngó lão.
Hôm ở bãi cửa Đông, lão xin cầm hộp ấy, không nói vì sao. Giờ cũng không. Hắn không bước ra. Đêm nay, bậc thềm ấy là chỗ của lão.
Trong gian bên, Nguyễn Trãi ngồi bên ngọn đèn, mài mực, chép.
Hắn đi sang. Trên tờ giấy, chữ chân phương xếp hàng thẳng tắp. Ruộng lúa thì con gái. Lũy tre. Miếu nhỏ đầu làng. Bờ ruộng mới đắp, bờ ruộng cỏ mọc. Người gánh nước đứng sang bên. Bà già đầu ngõ. Không một dòng nào phán người ta tốt hay xấu, khá hay nghèo. Chỉ có thấy gì, ghi nấy.
Nguyễn Trãi đặt bút xuống, đứng dậy.
– Bẩm Bệ hạ. – Y nói. – Ngày hai mươi, Bệ hạ định nói gì với người Tam Bộ?
Hắn ngó sang gian giữa, nơi Hoàng Tích đang ngủ giữa bốn người lính.
– Ta nói ít thôi. – Hắn nói. – Người làm ra mũi tên ấy, để y tự nói.
Nguyễn Trãi ngó theo hắn, ngó cái người đang ngủ, hai cổ tay xiềng sắt. Y không hỏi thêm. Y ngồi xuống, cầm bút lên, nhưng một lúc lâu không chấm mực.
Đêm ấy hắn nằm trên một tấm chiếu cũ của trạm, tay buông bên người. Dưới lòng bàn tay không có mặt đồng. Không có sợi dây nào. Từ đêm rằm, đây là đêm đầu tiên hắn ngủ xa cái chum dưới địa thất. Hắn biết nó đang vơi, đều, mỗi đêm một ít, dù hắn nằm ở đây hay đứng ở đó. Hắn nhắm mắt. Bên ngoài, Phan Trung vẫn ngồi trên bậc thềm, chưa động.
* * *
Chiều mười chín, đoàn tới chợ biên.
Con đường cuối cùng đổ dốc xuống một bãi đất rộng ven suối. Lạc Thiên đã tới đây hai lần. Lần đầu tháng Tư, mang theo một câu xin lỗi. Lần thứ hai tháng Năm, mang theo một con voi già. Lần này, hắn mang theo một mũi tên. Mũi tên ấy, người Tam Bộ đã gánh tiếng thay suốt ba năm.
Phiên chợ chiều đã vãn. Mấy gian hàng thuốc, hàng vải đang dỡ. Khói bếp từ sườn đồi bên kia suối bay sang, lẫn mùi cá nướng, mùi lá rừng. Tiếng suối chảy nghe rõ hơn tiếng người. Bãi cát chỗ con suối đổ ra sông nay phẳng lì. Cọc tre tháng Năm đã nhổ từ hôm ấy, mưa mấy tháng nay xóa hết vết chân voi.
Người trong chợ nhận ra đoàn kỵ. Có người nhận ra cả người cưỡi con ngựa xám. Họ không reo, không chạy lại. Họ dừng tay, ngó, rồi ghé tai nhau nói nhỏ. Mấy người đàn bà Tam Bộ đeo vòng bạc đang gói hàng, ngẩng lên, ngó cái người bị xiềng, rồi ngó sang bên kia suối.
Nguyễn Trãi ghìm ngựa sau lưng hắn. Y ngó những chiếc vòng bạc, ngó dãy lều, ngó con suối, mà không lấy bút ra.
Ở dãy lều muối cuối bãi, một người buôn muối dưới xuôi đang ngồi buộc miệng bao, ngẩng lên ngó đoàn kỵ một cái, rồi lại cúi xuống đống bao, buộc tiếp.
Dưới gốc đa giữa bãi, có một người Tam Bộ đang ngồi. Áo chàm ngắn tay, khăn quấn đầu, bên cạnh dựng một cây gậy tre. Đầu tháng, lá thư bên này cũng được trao tận tay một người ngồi ở gốc đa ấy.
Thấy đoàn kỵ tới, người ấy đứng dậy.
Người ấy không ngó Lạc Thiên. Không ngó Hoàng Tích, không ngó đám lính. Người ấy ngó cái hộp gỗ buộc trước ngực Phan Trung, ngó khá lâu, như đã được dặn trước phải ngó cái gì. Kế đó người ấy cầm gậy, quay lưng, lội qua suối, men theo con đường mòn mà lên núi, không ngoảnh lại lần nào.
Phan Trung ngồi trên lưng ngựa, ngó theo cái lưng ấy cho tới khi khuất sau những tán cây. Tay lão vẫn đặt trên nắp hộp.
Lạc Thiên ngẩng lên.
Bên kia suối, trên mỏm đá cũ, đã có một chiếc khăn đỏ.