Sáng mùng chín, Lạc Thiên ra bãi cửa Đông lúc lính Vũ Thành vừa vào hàng.
Hắn không báo trước. Phan Trung theo sau, cách hai bước. Lính gác trên mặt thành thấy vua đi xuống, định hô, lão giơ tay ngăn lại.
Dưới bãi, Phạm Ngũ Lão đứng trước bốn hàng giáo tre. Tay phải cầm giáo, tay trái vẫn treo trước ngực trong dải vải, mười mấy ngày nay chưa lúc nào tháo. Y hô một tiếng, bốn hàng cùng đâm. Hô tiếng nữa, cùng rút. Mũi giáo y làm mẫu đâm ra thẳng, nhưng lúc rút về lại chậm hơn lính một nhịp. Lính trong hàng không ai để ý. Hắn để ý.
Hắn đứng ở mép bãi, tính.
Đêm mùng năm, Thanh Vân có thuật cho hắn một câu Cao Lỗ nói dưới chân bậc địa thất: chỗ lạnh thì không tự liền. Hắn biết điều ấy từ trước. Hôm trên gò, lúc đặt tay lên hai cánh tay Dã Tượng, hắn đã biết. Cái lạnh của thứ đi lên từ ruộng hôm ấy không giống vết đao vết tên. Nó nằm yên chỗ ấy mà đợi. Để một tháng, nó vẫn nằm đó. Để một năm, có khi vẫn thế.
Chữa thì mất. Trống tích được bao nhiêu, hắn biết, không cần đếm lại. Rằm này, nếu Trống gọi thêm một người, thì từ đêm ấy cả bảy người cũ, người mới, cùng mười bảy người lính, đều phải sống bằng nén nhang của dân. Chữa một lần, là chừng bốn ngày nuôi tất cả. Bốn ngày ấy, về sau, có khi phải dùng tới.
Không chữa, bốn ngày ấy còn nguyên. Đổi lại, sáng mười tám hắn rời kinh, Phan Trung theo hắn lên chợ biên. Toàn binh trong kinh còn ai cầm? Dã Tượng giữ cửa Tây với con Mộc. Lý Ông Trọng ở tận Ải. Người đứng trước bốn hàng giáo này, sáng nào cũng là Phạm Ngũ Lão. Mà người đứng trước hàng giáo, lúc có việc, phải cầm giáo bằng hai tay.
Hắn bước xuống bãi.
Lính thấy vua thì dừng cả lại. Phạm Ngũ Lão quay người, hạ giáo, định quỳ.
– Đứng.
Y đứng. Hắn đi tới trước mặt y, giữa bãi, trước bốn hàng lính. Hắn không gọi y vào trong. Hắn muốn lính thấy.
Hắn đặt bàn tay phải lên vai trái y.
Qua lớp áo vải, cái lạnh dâng lên lòng bàn tay hắn. Không gắt, không buốt. Chỉ nằm im dưới thịt, sát xương, như món đồ sắt người ta bỏ quên dưới đáy một chum nước.
【Tiêu hao 100 Hương Hỏa: trị thương cho Phạm Ngũ Lão.】
Một làn sáng lam mờ tỏa ra dưới bàn tay hắn, lan khắp bả vai, chảy xuống bắp tay, xuống khuỷu, xuống cổ tay còn nằm trong dải vải. Mấy hàng lính đứng gần nín thở. Có người đã thấy làn sáng ấy trên gò, hôm hai mươi mốt tháng trước. Phần đông chưa thấy bao giờ.
Làn sáng tắt. Hắn nhấc tay ra.
Phạm Ngũ Lão đứng im một nhịp. Đoạn y rút cánh tay trái khỏi lớp vải treo. Co lại. Duỗi ra. Nắm năm ngón, mở năm ngón. Y giơ cả cánh tay lên quá đầu, hạ xuống, xoay vai một vòng. Mặt không đổi.
Y tháo vòng vải khỏi cổ, gấp đôi, gấp đôi nữa, thành một dải ngắn bằng bàn tay. Y buộc nó vào cán giáo của mình, ngay trên chỗ tay trái cầm, thắt hai nút, kéo chặt. Xong, y cầm giáo bằng cả hai tay, hạ mũi xuống, đứng thẳng trước mặt hắn.
– Bẩm. Mạt tướng xin cầm giáo bằng hai tay.
Hắn gật đầu. Hôm trên gò, y không nhận. Hôm nay, hắn không để y chọn.
Hắn quay lên thành. Phan Trung đi sau, không nói gì. Lên tới bậc đá thứ ba, lão khẽ hắng giọng như định nói, đoạn lại thôi. Sau lưng, tiếng Phạm Ngũ Lão lại hô, bốn hàng giáo cùng đâm. Lần này, mũi giáo của y rút về cùng một nhịp với lính.
* * *
Đêm mùng mười, ba chiếc thuyền Tô gia ngược tới khúc sông hẹp thì trời vừa tối hẳn.
Thuyền nhẹ. Số thóc đã giao hết. Mười một làng dưới xuôi, làng nào cũng nhận đủ số bao ghi trong sổ, có chữ ký, làng nào không ai biết chữ thì điểm chỉ. Ba chiếc thuyền thóc kéo theo sau, giờ rỗng, nổi cao, mạn gõ vào nhau mỗi lần có sóng.
Yết Kiêu đứng ở mũi chiếc đi đầu.
Mấy hôm nay, nước lạch lên. Mưa đầu tháng Bảy dồn xuống, những con lạch nhỏ dẫn vào làng, tháng trước còn trơ đáy, giờ thuyền thóc lách vào được. Y đi trước, xuống nước dò từng khúc. Chỗ nào có cọc cũ, chỗ nào có bãi ngầm, y cắm một cây sào. Thuyền theo sào mà vào.
Ở ba làng cuối, lúc thuyền rời bến, người ta đã dựng sẵn một cái mái lá ở đầu lạch. Bốn cây tre, mái lợp lá dừa nước, một tấm ván kê trên hai hòn đá. Trên ván cắm mấy nén nhang. Mấy ông già trong làng đứng đó, chắp tay, gọi y là ông dẫn lạch. Không ai hỏi tên y. Y cũng không nói. Y không sửa. Người ta gọi thế, thì là thế.
Lúc đi xuôi qua khúc này, y đã dẫn thuyền men sát bờ bên kia, cách xa chỗ chiếc thuyền lớn chìm. Lúc ngược về, y cũng dẫn đúng như thế. Người cầm lái già của Tô gia không hỏi vì sao. Ông chỉ bảo người chèo theo đúng chỗ y chỉ tay.
Bờ bên kia nhiều bụi tre, nước sâu, chảy xiết hơn. Thuyền ngược chậm. Tới nửa đêm mới qua được nửa khúc.
Y ngồi ở mũi thuyền, không ngủ.
Lần trước ngồi ở khúc này, cũng gần nửa đêm, cánh tay trái y lạnh lên một lần. Lạnh từ rất xa, như năm ngón tay đặt xuống đúng chỗ cũ, rồi nhấc đi. Một thứ gì nhờ nhờ trôi ngang mặt nước, xuôi về hướng cửa sông. Từ đêm ấy, y tin sẽ không có lần nào nữa. Mười mấy ngày, cánh tay ấy không lạnh lại.
Thuyền đi ngang chỗ chiếc thuyền chìm, cách một quãng sông. Y không ngó sang.
Cánh tay trái y lạnh lên.
Một lần. Đúng chỗ vòng hồng.
Không giống lần trước. Lần trước, cái lạnh tới từ xa, đặt xuống, nhấc lên. Lần này không có năm ngón tay nào. Nó ở ngay bên dưới, dưới lớp nước đen, dưới ván thuyền, như hơi lạnh tỏa lên từ một vật chìm dưới bùn đã lâu. Chỉ có một thứ nằm dưới kia, yên, nặng, và lạnh.
Ngọn đuốc ở mũi thuyền vẫn nghiêng theo gió. Mặt sông không có vệt gì.
Một lúc, cánh tay y thôi lạnh.
Y ngồi yên. Y đã không tin sai. Năm ngón tay kia không đặt lại nữa. Thứ vừa rồi là thứ khác. Nó không trôi đi đâu cả.
Ở đuôi thuyền, cô nương họ Tô ngủ ngồi, lưng tựa vào vách khoang, hai tay vẫn ôm cuốn sổ. Người cầm lái già ngó y một cái, thấy y ngồi yên, lại ngó ra mặt nước.
Y không nói với ai.
Tới tảng sáng, thuyền ra khỏi khúc hẹp. Sông rộng ra, nước chảy hiền hơn. Y đứng dậy, cầm sào, đi ra mũi.
* * *
Sáng mười hai, ba chiếc thuyền Tô gia cập bến chung.
Lạc Thiên đứng trên mặt thành cửa Đông, thấy chúng từ lúc còn là ba chấm nâu ở khúc sông quành. Cờ Thiên Hưng trên cột buồm chiếc đi đầu. Ba chiếc thuyền thóc kéo phía sau, nổi cao, mạn khô. Đám cung thủ trên mặt thành đứng cả dậy ngó ra. Dưới bãi, lính Vũ Thành đang tập cũng ngừng một nhịp, tới khi tiếng Phạm Ngũ Lão hô mới đâm tiếp. Hai tay y cầm giáo, nhịp rút đều với lính. Mảnh vải buộc trên cán phất lên mỗi lần đâm.
Yết Kiêu lên trước. Y nhảy khỏi mũi thuyền khi thuyền chưa cập hẳn, lội mấy bước lên bậc đá, đi thẳng lên thành. Ống quần còn ướt tới gối.
– Bẩm. – Y quỳ một gối. – Mười một làng nhận đủ thóc. Không làng nào giữ thuyền lại, không ai đòi gì thêm. Nước lạch đã lên, tháng sau thuyền thóc vào được sâu hơn.
– Khúc hẹp?
– Bẩm, qua được. Tiểu nhân dẫn sát bờ bên kia.
Hắn gật đầu, đợi. Yết Kiêu ngừng một chút.
– Ba làng cuối dựng mái lá ở đầu lạch. – Y nói. – Gọi tiểu nhân là ông dẫn lạch.
Hắn không nói gì. Yết Kiêu cũng không nói thêm. Y đứng dậy, cúi đầu, xuống thành, đi về phía mái lá bến Đông.
Dưới bến, người nhà Tô gia khiêng sổ sách lên bờ. Một người ôm cuốn sổ bọc vải chàm, đi thẳng về phía thư phòng. Tô Nguyệt Hà sai người mang sổ lên cho Trạng Quỳnh. Nàng không lên. Thuyền nàng neo ở bến chung, người nhà dỡ mấy thứ đồ lặt vặt xuống, rồi nằm yên.
Đêm qua, tay đặt trên Trống, hắn đã tìm về phía dưới xuôi, chỗ thuyền thóc vừa đi qua. Không có sợi nào mới. Những sợi cũ vẫn ở chỗ cũ. Phía dưới xuôi vẫn tối, như chưa có ai thắp gì. Vậy mà ở đầu lạch kia, có một mái lá, có nhang.
Hắn không biết vì sao. Hắn cũng không vội.
* * *
Chiều mười hai, Trạng Quỳnh xuống ngục phía Đông cùng Trịnh Khê.
Ngục là một dãy nhà đá thấp, tường dày, mái ngói ám đen, mỗi phòng một ô cửa nhỏ trổ cao gần nóc. Trời tháng Bảy, trong ngục vẫn mát. Trịnh Khê ôm theo giấy, bút, nghiên. Lính ngục dẫn hai người đi hết dãy. Qua mấy phòng đầu, Trạng Quỳnh không ngó vào. Người trong ấy, y đã hỏi đủ, Trịnh Khê đã ghi đủ. Lính ngục mở cửa phòng cuối.
Hoàng Tích ngồi trong góc. Ba tháng trong ngục, gã gầy đi trông thấy. Râu mọc lởm chởm, áo quan đã đổi thành áo tù vải thô. Thấy hai người vào, gã đứng dậy, chắp tay, cúi xuống.
– Tội thần Hoàng Tích.
Lính ngục mang vào một chiếc ghế, một tấm ván kê. Trạng Quỳnh ngồi. Trịnh Khê trải giấy lên ván, mở nghiên.
– Ngày hai mươi, Bệ hạ lên gặp thủ lĩnh Tam Bộ. – Trạng Quỳnh nói. – Ngươi đi theo.
Gã không hỏi để làm gì. Gã hiểu.
– Trước mặt người Tam Bộ, ngươi sẽ phải nói. Hôm nay, ngươi nói trước với tại hạ. Hôm nay nói thế nào, hôm ấy nói y như thế. Thêm một chữ, bớt một chữ, người Tam Bộ có khi không biết. Tại hạ biết.
Gã im một lúc.
– Tội thần không xin gì. – Gã nói. – Ở Pá Hốc, Bệ hạ đã bảo: không mua.
Trạng Quỳnh gật đầu. Y đã sửa soạn cho một cuộc mặc cả. Mang theo sẵn mấy lời để từ chối. Giờ không dùng tới câu nào.
Trịnh Khê mở một gói vải nhỏ, đặt lên mặt ván một mũi tên. Thân tre, mũi sắt, đuôi gắn ba chiếc lông nhuộm đỏ, màu đã ngả sang nâu. Mũi tên này, ba năm trước, rút ra từ ngực nhị hoàng tử. Cả triều nói người Tam Bộ bắn.
Hoàng Tích ngó nó. Không cầm lên.
– Lông gà. – Gã nói. – Lông đuôi gà trống, nhuộm phẩm đỏ mua ở chợ Tây Lĩnh. Người Tam Bộ không dùng thứ ấy. Họ dùng lông trĩ núi, nhuộm bằng rễ cây của họ, màu thẫm hơn, sợi lông cứng hơn. Người kinh thấy đỏ là nghĩ tới Tam Bộ. Người Tam Bộ cầm lên, vuốt một cái, là biết.
Trịnh Khê ghi. Ngòi bút chạy đều, không ngập ngừng.
– Ai làm?
– Một thợ làm tên ở châu lỵ. Làm tên cho lính châu đã hai chục năm. Tội thần đặt mười mũi, dặn làm theo kiểu bên kia núi. Chín mũi thừa, tội thần đã đốt. Người thợ không biết tên ấy để làm gì. Giờ ông ấy vẫn còn ở châu lỵ.
– Ai bắn?
– Một thợ săn người Tây Lĩnh. Bắn giỏi nhất châu. Tội thần trả bạc. Gã bắn một mũi.
– Người ấy đâu?
– Chết rồi. Mùa đông năm sau, ngã khe lúc đi săn. Năm ấy rét sớm, đá khe nào cũng trơn, trong châu ngã mấy người.
Trạng Quỳnh ngồi nghe, quạt phe phẩy trong tay. Một mũi tên, hai người làm, một người còn sống. Đủ để người Tam Bộ cầm lên mà vuốt. Đủ để ba năm hận của một vùng núi có chỗ đặt xuống. Còn một việc chưa đủ.
Trong sổ tiền hương của gã, năm nào cũng có một dòng Gửi xuôi. Tiền từ Tây Lĩnh đi xuôi, theo đường nào, tới giờ Trịnh Khê vẫn chưa lần ra hết. Nhưng tiền đi xuôi, thì lệnh phải đi ngược. Một lá thư viết ở kinh, muốn tới tay một quan châu sát biên giới mà không qua trạm, không qua ai, thì phải đi bằng một thứ gì đó năm nào cũng lên núi, không ai buồn mở ra xem.
– Còn một việc. – Trạng Quỳnh nói. – Lệnh tới tay ngươi bằng đường nào?
* * *
Hoàng Tích không đáp ngay.
Gã ngồi xuống lại góc tường, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Ánh chiều lọt qua ô cửa trổ cao, rọi một vệt vàng xuống nền đất, chậm chạp bò về phía chân gã. Ngoài hành lang, tiếng chân lính ngục đi qua, dừng ở đầu dãy, rồi thôi. Trịnh Khê cầm bút, không chấm mực, đợi.
Trạng Quỳnh biết gã đang cân. Không phải cân lời. Gã không còn gì để đổi, và gã biết thế. Gã đang cân chỗ cái tên kia nằm. Ba tháng nay, hỏi tới cái tên ấy, gã chỉ đáp một câu: không nhớ.
– Tại hạ không hỏi tên. – Trạng Quỳnh nói. – Chỉ hỏi đường.
Gã ngẩng lên.
Người đứng sau lá thư ba dòng đã chết trước cổng phía Bắc. Người nhận lá thư ấy đang nằm sốt trong nhà, có lính canh. Gã ngồi đây, trong ngục, hai cổ tay không xích, chẳng còn ai ở trên mà phải giữ. Chỉ còn cái tên kia. Mà đường đi, thì không phải tên.
Trạng Quỳnh gập quạt.
Tiếng nan tre xếp vào nhau, khô, gọn, trong căn phòng đá.
– Ba năm trước, – Hoàng Tích nói, – lệnh ấy tới tay tội thần trong một bao muối Hoành Châu.