Đêm hai mươi bốn, vua ngồi dưới địa thất, cạnh Trống, không đặt tay lên.
Thạch Sanh đứng ở chân bậc đá, như mọi đêm. Ngọn đèn dầu trên bậc cháy thấp. Cao Lỗ đã lên từ chập tối. Trong địa thất chỉ còn tiếng bấc nổ, thỉnh thoảng một tiếng, khô và nhỏ.
Vua ngồi như thế đã hơn một canh giờ. Hai bàn tay đặt trên đầu gối. Bàn tay phải thỉnh thoảng co lại, duỗi ra, như người thử xem nó còn nghe lời mình không.
Thạch Sanh chưa từng xin nói điều gì với vua. Từ ngày ra khỏi Trống, vua hỏi thì y đáp, vua sai thì y làm. Y không biết chữ, không biết lễ triều, không biết nên mở lời thế nào cho phải. Y chỉ biết, sáng nay ở sân Thái Miếu, hai kẻ quỳ cạnh vạt áo rách đã khai một câu, và câu ấy từ sáng tới giờ vẫn nằm trong ngực y như một hòn đá.
Hai kẻ ấy, trên sườn gò hôm hai mươi mốt, y đã quật ngã bằng sống búa. Y đã không giết. Hôm ấy y không biết chúng là ai. Giờ thì y biết. Những bàn tay lấp miệng hang trên đầu y và vua, là những bàn tay y đã buông ra.
Y không định nói chuyện ấy. Chuyện ấy là của y.
Chuyện cũ của y dài, mà y nhớ nó như người nhớ một con đường đã đi qua một lần: chỗ nào có hang, chỗ nào có sông, chỗ nào người đi cùng bỏ y lại. Y chưa bao giờ kể hết với ai.
Y bước tới, quỳ xuống trước bệ Trống, cách vua ba bước.
– Bẩm. Đời trước, người tiểu nhân gọi bằng anh hại tiểu nhân, tiểu nhân tha.
Vua ngẩng lên.
Thạch Sanh cúi đầu. Y không kể người ấy hại y bao nhiêu lần, hại thế nào. Đêm trên đường quan lộ, vua đã nghe y kể một đoạn. Đoạn còn lại, vua không cần nghe.
– Tiểu nhân tha, không phải vì người ấy đáng tha.
Y nói tới đó thì hết chữ. Y quỳ nguyên chỗ ấy, không nói thêm. Trong lòng y có một câu nữa, mà y không biết nói ra sao cho đúng: tha, là vì y không muốn mang người ấy theo mình suốt phần đời còn lại. Câu ấy y giữ lại.
Vua không đáp ngay.
Trên bậc đá có tiếng chân. Chậm, nặng, có tiếng giáp sắt va vào vách. Phan Trung xuống tới chân bậc, đi qua Thạch Sanh, đứng trước bệ Trống. Lão không quỳ.
– Bệ hạ. Lão phu xin cầm kiếm thay.
Lão nói xong thì đứng yên. Mặt lão dưới ngọn đèn như một tảng đá cũ, nứt mấy đường.
Vua đứng dậy. Vua quay sang Thạch Sanh trước.
– Người ấy hại ngươi, nên ngươi tha được. Đại ca hại ta, ta cũng tha được. Nhị ca, mười một cái thẻ ở gốc bàng, những người bị đẩy ra đứng trước mũi giáo — những cái ấy không phải của ta mà tha.
Thạch Sanh cúi đầu thấp hơn. Y hiểu. Y không cần vua nói thêm.
Vua quay sang Phan Trung.
– Lão tướng quân dạy ta cầm kiếm. Mai, ta cầm.
Phan Trung đứng đó một hồi. Đoạn lão cúi đầu, cúi rất thấp, thấp hơn mọi lần lão cúi trước vua. Lão không nói gì. Lão quay lưng, đi lên bậc đá, tiếng giáp sắt nhỏ dần trên đầu.
Thạch Sanh vẫn quỳ. Vua đặt tay lên vai y một cái, nặng, xong buông.
* * *
Gần nửa đêm, Lạc Thiên đi xuống ngục phía Đông.
Suốt từ chiều, hắn đã cân ba lối.
Tha. Để đại ca sống, trong một gian nhà có người canh, tới hết đời. Lối ấy, hắn bỏ trước tiên. Mười một cái thẻ tre không tha.
Đày. Đưa đại ca ra khỏi nước, về phía Bắc. Hắn nghĩ tới người đã đưa đại ca từ phía Bắc về, tới thứ đại ca giấu trong ngực áo mà giờ đã nằm dưới đáy sông. Đày về phía Bắc, là trả đại ca lại cho người ấy. Hắn bỏ.
Ban một tấm lụa trắng, trong ngục, lúc nửa đêm. Không ai thấy. Sáng ra người ta chỉ nghe một tin. Lối ấy êm nhất, sạch nhất. Các đời vua trước làm thế với người trong họ. Hắn bỏ. Người dân đứng ở sân Thái Miếu sáng nay đã nghe đại ca nói ba chữ. Họ phải thấy nốt phần còn lại.
Còn một lối. Lối ấy có cái giá của nó. Hai chữ Thiên Hưng, Trạng Quỳnh từng nói với hắn, là niên hiệu của một người giết em. Hắn đã bảo, để hắn dùng lại cho tử tế. Từ mai, người ta sẽ nói hắn giết anh. Nói tới trăm năm sau. Hắn không thấy sợ tiếng ấy. Hắn chỉ biết từ mai mình phải mang nó, đi đâu cũng mang, như mang một vết sẹo ở chỗ ai cũng thấy.
Đêm kinh thành im. Phố không đèn, chỉ có tiếng mõ cầm canh ở xa. Hắn đi bộ, Thạch Sanh theo sau, không ai nói câu nào. Tới cửa ngục, hắn để Thạch Sanh đứng ngoài, xuống một mình.
Gian trong cùng tối, chỉ có ngọn đèn hắn cầm theo. Đại ca ngồi trên ổ rơm, lưng tựa vách, hai tay đã được tháo trói. Áo bào đã thay bằng áo vải. Tóc đã chải lại. Thấy ánh đèn, đại ca ngẩng lên.
Hai anh em ở hai bên song gỗ.
Hắn đặt ngọn đèn xuống bậc. Đại ca nhìn hắn một hồi lâu. Nhìn mặt hắn, nhìn bàn tay phải đang buông bên mình.
– Ngươi gõ cái trống ấy, mất gì?
Lạc Thiên không đáp.
Đại ca không hỏi lại. Như đã biết trước sẽ không có câu trả lời. Đại ca ngả đầu ra vách, nhắm mắt một chốc, xong mở ra. Ngọn đèn hắt lên mặt đại ca một nửa sáng, một nửa tối.
– Đám tang nhị đệ, ta khóc thật.
Lạc Thiên đứng đó.
Hắn nhớ đám tang ấy. Đại ca đứng đầu hàng, áo sô, khóc. Hắn đứng cuối hàng, mười lăm tuổi, không khóc được. Đêm ấy về cung, hắn đã nghĩ mình là đứa em vô tình. Ba năm sau, hắn mới biết người khóc ở đầu hàng là ai.
Hắn không biết câu kia là đại ca nói để hắn tin, hay để chính đại ca tin. Có lẽ cả hai. Có lẽ nước mắt hôm ấy thật, mà mũi tên lông đỏ cũng thật.
Hắn đứng thêm một lúc, cầm lại ngọn đèn, không nói tha, không nói không tha.
Đoạn hắn quay lưng, đi lên.
Thạch Sanh vẫn đứng ở cửa ngục. Y không hỏi gì. Hai người đi về trong đêm, như lúc tới.
* * *
Sáng hai mươi lăm, Thanh Vân xin ra cửa Bắc.
Nàng đã thức gần trọn đêm. Đứng trong miếu thì không thấy gì. Ra đứng giữa dân thì người ta sẽ dạt ra quanh nàng, và nàng sẽ thành một thứ cho người ta ngó. Nàng không biết mình nên đứng đâu. Gần sáng, nàng chải tóc, cài chiếc lược gỗ, ngồi đợi tam ca ở cửa địa thất.
Tam ca nghe nàng xin, không hỏi vì sao.
– Muội đứng đâu, muội chọn.
Nàng chọn mặt thành.
Gần giờ Ngọ, nàng đứng trên mặt thành cửa Bắc, ngay trên vòm cổng. Hai người lính Vũ Thành đứng sau lưng nàng, như mọi khi. Nắng tháng Sáu đổ thẳng xuống, đất nện trên mặt thành nóng rẫy qua đế giày.
Dưới kia, bãi đất trước cổng kín người. Dân đứng từ chân tường ra tới tận bờ hào, đứng trên bờ hào, đứng lên cả mấy gò đất xa. Không ai chen. Không ai nói to. Cổng này, đêm hai mươi lăm tháng Chạp, đã mở cho giặc vào. Con đường vòng phía sau nó, đêm ấy, cháy suốt tới sáng. Nàng không ở kinh đêm ấy. Nàng chỉ được nghe người ta kể lại.
Hồi nàng còn nhỏ, đại ca là người anh đứng xa nhất. Nhị ca bế nàng lên lưng ngựa. Tam ca dắt nàng ra bờ ao thả thuyền lá. Đại ca thì đứng trên thềm, mỉm cười, gật đầu với nàng một cái mỗi dịp Tết. Nàng nhớ nụ cười ấy. Nàng không nhớ đại ca từng nói với nàng câu nào.
Ngay trước cổng, Phan tướng quân đứng đầu, rồi Phạm tướng quân, tay trái treo trên dải vải. Thạch Sanh. Dã Tượng. Cao lão chống gậy. Trạng Quỳnh, Trịnh lão. Hai lão gia phía Đông đứng ở một góc, tay trói, có lính kèm. Lão gầy lần một tràng hạt. Lão béo không dám ngẩng lên.
Giữa bãi, lính dọn ra một vòng đất trống.
Đại ca đứng giữa vòng đất ấy, hai tay trói sau lưng, áo vải, đầu để trần. Không quỳ.
Tam ca bước ra từ dưới vòm cổng. Áo vải xanh cũ, không long bào, tay cầm một thanh kiếm. Tới trước mặt đại ca chừng ba bước thì dừng, quay ra phía dân.
– Lạc Hạo. Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, mở cổng này cho giặc. Ba năm trước, giết nhị hoàng tử ở biên giới Tây. Đem nước đi xưng thần. Đẩy người phía Đông ra đứng trước mũi giáo. Tội chết. Người xử là ta. Người cầm kiếm cũng là ta.
Giọng không to. Bãi đất im tới mức người đứng trên bờ hào cũng nghe thấy.
Tam ca quay lại.
– Đại ca.
Chỉ hai chữ ấy.
Đại ca ngẩng đầu. Đại ca không đưa mắt về phía người cầm kiếm. Đại ca ngẩng lên mặt thành, nhìn khắp một lượt, từ đầu này tới đầu kia, chậm, như người đứng ngoài cổng nhà mình lần chót. Ánh mắt ấy đi qua chỗ nàng đứng. Không dừng ở nàng.
Nàng không lùi.
Tam ca giơ kiếm.
Mắt nàng vẫn mở.
Một nhát.
* * *
Bãi đất không reo. Không ai hô.
Một hồi, chỉ có tiếng gió lùa qua vòm cổng. Có một người đàn bà khóc. Khóc to, giữa đám đông, không biết khóc cho ai. Có người đỡ bà. Tiếng khóc ấy vẫn không dứt.
Thanh Vân đứng trên mặt thành thêm một hồi. Nàng không khóc. Nàng thấy Phạm tướng quân sai người mang chiếu tới. Nàng thấy Cao lão quay mặt đi. Nàng thấy Phan tướng quân rời hàng, tới đứng trước tấm chiếu, đứng thẳng như cây cột, một lúc lâu mới quay vào. Nàng thấy tam ca đứng nguyên chỗ cũ, thanh kiếm đã trao cho người khác, hai tay buông thõng.
Nàng đi xuống.
Bậc đá dài. Dưới chân thành, dân đứng chật. Nàng đi qua giữa họ, người ta dạt ra, không ai nói gì. Nàng đi qua dưới vòm cổng, qua Phan tướng quân, qua Thạch Sanh, tới đứng cạnh tam ca.
Bàn tay phải của tam ca đang run. Không run nhiều. Chỉ mấy ngón, khẽ, như người vừa xách một vật quá nặng.
Nàng cầm lấy bàn tay ấy.
Tam ca không quay sang. Nàng cũng không ngẩng lên. Hai người đứng cạnh nhau dưới nắng giờ Ngọ, giữa bãi đất đông người, không ai nói gì.
* * *
Hắn đợi một dòng chữ. Không có dòng nào.
Lúc thanh kiếm hạ xuống, hắn đã đợi. Đợi lúc đứng giữa bãi. Đợi cả lúc Thanh Vân cầm tay hắn. Bao nhiêu lần trước, cứ có một việc lớn, trước mắt hắn lại hiện lên một dòng, báo được, báo thiếu. Hôm nay không có. Hắn không biết vì sao.
Chiều hai mươi lăm, ở sân Thái Miếu, hắn xử những người còn lại.
Dân vẫn đông, mà khác buổi sáng hôm qua. Không ai hô. Họ đứng nghe, như người đứng nghe đọc bảng thuế đầu năm, nghe xong mỗi câu thì quay sang nhau gật đầu. Hắn không ngồi. Mỗi việc, hắn nói một câu, Trạng Quỳnh ghi một dòng.
Đầu tiên, hắn nói một câu cho tất cả.
– Người cầm dao cho kẻ khác, ta giam. Người sai họ cầm dao, ta đã xử.
Hai lão gia phía Đông: ruộng, thuyền, gia binh, nộp hết; giam ở kinh; vợ con, cháu chắt, không ai động tới. Nghiêm Thọ nghe xong thì quỳ sụp xuống, khóc như trẻ con. Lã Khiêm xin một việc trước khi vào ngục: ra gốc bàng bến Đông. Lão đứng đó, đọc từng cái tên trên mười một thẻ tre, đọc thành tiếng, xong mới để lính dẫn đi.
Lão già sốt ở nhà họ Lương, đi được thì giải về, xử như hai lão kia.
Người vết chàm, hai kẻ lấp hang, gã áo the và đường dây trong kinh: giam.
Gia binh nhà Lương: ba năm đắp đường cái phía Đông.
Đám áo xám được hỏi từng người: ở lại làm dân phu, hay qua Ải về Bắc. Quá nửa xin về. Lão áo xám ném giáo đầu tiên ở lại. Lão không nói vì sao.
Người chèo thuyền, người kéo thuyền, người bị gom: trong ân xá, như đã nói.
Ruộng ba nhà về triều đình. Năm nay không ai nộp tô. Gặt xong, chia.
Trạng Quỳnh ghi tới dòng cuối thì ngẩng lên. Hắn nói với y thêm một câu, không to:
– Có chứng rồi. Tháng Bảy, ta lên chợ biên.
Trạng Quỳnh gật đầu, ghi thêm dòng ấy. Lần này, y không mở quạt.
Dân về dần khi nắng đã nghiêng. Có người đi qua cổng Thái Miếu, dừng lại trước ba cái chum, thắp nhang, xong mới về. Trịnh Khê đứng ở bậc cổng, đếm, không ghi. Phan Trung đứng một mình ở góc sân, tay vẫn đặt trên chuôi kiếm mà không siết. Hắn không tới chỗ lão. Có những chỗ đứng, người khác không nên tới gần.
* * *
Đêm, Lạc Thiên xuống địa thất.
Cao Lỗ không ở đó. Thanh Vân ngủ ở gian trên. Hắn ngồi xuống cạnh bệ, đặt tay trái lên mặt Trống.
Những sợi dây nằm yên dưới bàn tay hắn. Bản Khê. Pá Hốc. Bến Đông. Chợ Đông. Những sợi ở xa hơn, mảnh hơn, mà hắn chưa từng đặt tên. Sợi nào cũng ấm. Đều, như hơi thở người ngủ say. Không có sợi nào lạnh.
Hắn ngồi đó hồi lâu, tay không nhấc.
Lần đầu tiên, cái ấm dưới tay không làm hắn dễ thở hơn.