Chùm vết thấp nhất ở cao quá đầu người.
Thạch Sanh đứng dưới chân vách Bắc, ngẩng lên, đo. Bốn vết một chùm, sâu tới đốt ngón tay, đá vỡ trắng. Y giơ thẳng tay lên, đầu ngón còn cách chùm vết ấy chừng một gang. Nhún lên mà bám, thì bám được. Bám rồi mà không có chỗ đặt chân, thì treo đó bằng mười đầu ngón tay, chờ rơi.
Nắng giờ Tỵ đã rọi xuống gần tới đáy, xiên một vệt dài trên vách. Trong vệt sáng ấy, hàng vết móng hiện ra rõ hơn lúc sáng sớm, chùm này chồng lên chùm kia, leo xiên lên mãi, tới chỗ cái gờ nhô ra như một cái mái hiên đá, rồi khuất.
Sau lưng y, giữa lòng hang, xác con chim nằm nghiêng cạnh bộ xương trâu. Dưới đáy hang này, không có lấy một con ruồi tìm tới.
Vua tới đứng cạnh y, nhìn lên theo.
– Đứng lên vai ta. – Vua nói.
Thạch Sanh không động.
Y nghe rõ câu ấy. Y chỉ không biết phải đặt chân mình vào đâu cho đúng. Đời này y đã quỳ trước người ấy, đã cúi trước người ấy, đã đứng sau lưng người ấy nửa bước. Chưa bao giờ y đứng lên trên.
Vua không nói lại câu ấy. Vua quỳ xuống.
Một gối, rồi gối kia, ngay dưới chân vách, hai tay chống vào đá, lưng thẳng. Đầu cúi xuống một chút, để vai bằng ra.
– Lên. – Vua nói.
Thạch Sanh quàng cuộn thừng của mình lên lưng, buộc chéo qua ngực. Cái búa giắt thắt lưng. Cây cung, ống tên, y đặt dưới chân vách, cạnh bó đuốc. Vua sẽ mang lên sau.
Y đặt bàn chân trái lên vai trái vua. Vai ấy không lún. Y đặt bàn chân phải lên vai phải. Hai tay y áp vào vách đá, tìm chỗ bám.
Vua đứng dậy.
Chậm, như người gánh một gánh nặng mà không muốn nước trong thùng sóng ra. Hai đầu gối duỗi dần. Thạch Sanh lên theo, người áp sát vách, mười đầu ngón tay lần trên mặt đá. Tới lúc vua đứng thẳng, chùm vết thấp nhất đã ở ngang hông y. Hai bàn tay y với tới chùm kế trên.
Y bấu vào.
* * *
Bốn đầu ngón tay lọt vào tới đốt.
Y kéo người lên. Chân trái tìm được chùm vết thấp nhất, chân phải tìm được một kẽ đá. Sức nặng rời khỏi vai vua. Y nghe dưới chân mình vua thở ra, nặng.
Y leo.
Tay phải bấu, chân trái đạp, tay trái bấu, chân phải đạp. Từng chùm một. Có chùm vết sâu, bám chắc như bám vào bậc thang. Có chùm nông, đá mủn, y phải thử hai lần mới dám đặt sức nặng. Những vết này không khoét cho người. Con chim khoét chúng bằng móng, nhiều năm, lên xuống cái hang này. Khoảng cách giữa hai chùm là bước chân của nó, không phải của y. Có chỗ y phải vươn hết tay, nghiêng cả người sang bên, mới với tới.
Vai trái y kéo căng.
Ba vệt sẹo chạy từ bả vai xuống bắp tay. Sáng nay, dưới bàn tay vua, thịt đã khép kín. Không còn máu, không còn nhức. Nhưng da mới còn non, mỗi lần y vươn tay trái lên là cả ba vệt căng ra, như ba sợi dây ai buộc vào xương.
Y không dừng. Người leo vách dừng lâu ở lưng chừng là người mỏi tay trước khi tới nơi.
Y không nhìn xuống.
Càng lên cao, cái tiếng ấy càng rõ.
Cộc. Một lúc. Cộc.
Từ phía trên, phía cái gờ. Không đều. Có lúc liền hai tiếng, có lúc im lâu tới mức y tưởng nó đã thôi, xong lại vang lên. Không phải đá gõ vào đá. Tiếng ấy có cái ngân rất mỏng ở đuôi, như gõ vào sắt.
Y đã từng nghe một tiếng như vậy, trong một cái hang khác.
Y bấu chùm vết tiếp theo.
* * *
Mép gờ ló ra trên đầu y.
Y bám vào mép đá, đu người lên, gác một bên cánh tay qua, rồi kéo cả thân lên.
Cái gờ rộng hơn y tưởng. Dài chừng bốn sải, sâu vào vách hơn một sải. Mặt gờ phủ một lớp cành khô bện vào nhau, dày tới gối, cành gãy chĩa ra tứ phía. Giữa lớp cành ấy là xương. Xương nhỏ, xương to, xương sườn của một con gì đó cong lên trắng hếu. Lông đen rụng khắp nơi, có chiếc dài hơn cánh tay y. Hơi lông ướt, mùi máu cũ, mùi thịt để lâu dồn lại ở đây, đặc tới mức y phải nín thở một nhịp.
Cái tổ. Y đã đứng trước một cái tổ như thế này một lần.
Nàng nằm sát vách trong.
Áo vải nâu, rách một vạt dài nơi vai. Tóc rối, bết lại thành từng mảng. Hai tay co trước ngực. Trên vách đá cạnh đầu nàng có một vệt nước rỉ, chảy dọc xuống từ một kẽ nứt, mỏng như sợi chỉ. Đá quanh vệt nước ấy nhẵn hơn chỗ khác. Mười hai ngày, nàng sống nhờ nó.
Môi nàng nứt. Má hóp vào. Nhưng đôi mắt mở.
Nàng nhìn y.
Y quỳ xuống trên lớp cành khô, cách nàng một sải, không tới gần hơn.
Đôi mắt ấy đi từ cái búa trên thắt lưng y, lên vai y, lên mặt y. Dừng lại ở đó. Y thấy nàng nhận ra y. Người vẫn ngồi ở chân bậc đá địa thất những đêm nàng ngủ cạnh Trống. Người đứng trên mái ngói Thái Miếu sáng hai mươi bốn, giương cung, rồi không buông mũi thứ ba.
Môi nàng động, không ra tiếng.
– Bẩm. – Y nói. – Bệ hạ ở dưới.
Nàng nhắm mắt lại. Hai giọt nước mắt chảy ra hai bên khóe, lăn xuống tóc. Nàng không khóc thành tiếng. Có lẽ cũng không còn sức để khóc thành tiếng.
Cộc.
Tiếng gõ vang lên ngay sau lưng y. Gần tới mức y quay phắt lại.
Phía cuối gờ, chỗ vách đá lõm vào, có một cái hốc. Tối. Y bước tới, gạt mấy cành khô sang bên, cúi nhìn vào.
Một cái cũi.
Song sắt to bằng ngón tay cái, gỉ đỏ, gỉ tới mức có chỗ bong thành vảy. Cánh cửa sắt khóa bằng một ổ khóa to bằng nắm tay, cũng gỉ. Thứ ấy đã nằm ở đây từ lâu lắm, gỉ ăn lẫn vào màu đá.
Bên trong song sắt, một con vật cuộn tròn.
Dài hơn cánh tay y. Thân thon như thân rắn, nhưng có bốn chân ngắn, móng nhỏ. Vảy xanh sẫm, xỉn đi như đồng để lâu ngoài trời. Hai sợi râu dài, mảnh như sợi cước, rủ xuống nền sắt. Nó ngẩng đầu lên khi bóng y che lối sáng. Đôi mắt nhỏ, đen, ướt.
Nó đập đầu vào song sắt.
Cộc.
Yếu. Chậm. Như một kẻ đã đập như thế rất nhiều ngày, không còn mong ai nghe, chỉ đập vì không biết làm gì khác.
Thạch Sanh đứng nhìn nó.
Đời trước, trong hang của con chim, y cũng gặp một cái cũi như thế này. Y đã mở. Không ai bảo y. Y thấy một kẻ bị nhốt thì y mở, như người ta thấy một con cá mắc cạn thì thả xuống nước.
Lần này, y không đưa tay ra.
Y quay lại mép gờ.
* * *
Y tháo cuộn thừng trên lưng, tìm một mỏm đá nhô ra ở mép gờ, to bằng bắp đùi, chân bám sâu vào vách. Y buộc đầu thừng vào đó, buộc ba vòng, thắt nút kép, kéo thử bằng cả sức nặng của mình. Mỏm đá không suy chuyển.
Y thả cuộn thừng xuống.
Sợi thừng trôi xuống theo vách, bung từng vòng, quật nhẹ vào đá, xuống mãi. Dưới đáy, vua đã đứng đợi, cây cung buộc ngang lưng, ống tên bên hông, cuộn thừng của vua quàng chéo trước ngực.
Vua nắm lấy đầu thừng, kéo thử một lần, rồi leo.
Thạch Sanh nằm sấp trên mép gờ, một tay giữ dây, một tay chìa xuống. Vua leo chậm hơn y, tay bám thừng, chân tìm vết móng. Không nhanh. Nhưng không dừng lâu ở chỗ nào. Tới gần mép, Thạch Sanh nắm lấy cổ tay vua, kéo lên.
Vua quỳ trên lớp cành khô, thở dốc, tóc bết mồ hôi.
Lúc ấy vua mới thấy nàng.
Thạch Sanh lùi lại, tới tận đầu kia gờ, chỗ cái hốc.
Y nghe tiếng cành khô gãy dưới gối vua. Y nghe tiếng nàng, khản, nhỏ, như hơi gió qua kẽ đá.
– Tam ca.
Vua không đáp ngay. Y nghe tiếng vải sột soạt. Tiếng lá dong được mở ra. Y không nhìn, nhưng y biết đó là nắm cơm. Sáng qua, ở sân miếu, y đã thấy vua nhét nó vào ngực áo.
– Ăn đi. – Vua nói. – Từng chút một.
Tiếng giấy. Khẽ hơn. Một tờ giấy gấp, đi từ tay người này sang tay người kia. Cả hai không nói gì về nó.
Thạch Sanh quay mặt vào vách đá.
Đây không phải chỗ của y.
* * *
Một lúc sau, vua tới chỗ y đứng.
Y tránh sang bên. Vua cúi xuống nhìn vào cái hốc. Con vật sau song sắt ngẩng đầu lên, nhìn người mới tới. Nó không đập đầu nữa.
Đó là gì, vua không hỏi.
Thạch Sanh đợi. Vua cũng đợi, như biết y có điều muốn nói.
– Bẩm. – Y nói. – Cái này, bệ hạ mở.
Vua nhìn y một nhịp. Vì sao, vua không hỏi. Vua chỉ nhìn cái ổ khóa gỉ, nhìn con vật cuộn tròn trong song sắt.
– Mở. – Vua nói.
Thạch Sanh rút cái búa khỏi thắt lưng. Y kê ổ khóa lên một hòn đá, nhắm, bổ một nhát. Sắt gỉ vỡ toác như một miếng vỏ cây khô. Y gỡ cái khóa vỡ ra, kéo cánh cửa sắt. Nó kêu lên một tiếng khô, rít, như răng nghiến.
Con vật không ra ngay.
Nó nằm yên một lúc, như không tin. Đoạn nó duỗi người ra, chậm, từng khúc một, bò tới chỗ cánh cửa mở. Ra tới mép, nó dừng lại, ngẩng đầu lên, nhìn vua.
Đôi mắt đen nhỏ nhìn lâu. Hai sợi râu khẽ động.
– …Máu Lạc Long. – Nó nói.
Giọng nó nhỏ, rè, như tiếng nước chảy qua khe đá hẹp.
Vua không đáp. Cũng không hỏi lại.
Con vật quay đi. Nó bò tới vệt nước rỉ trên vách, chỗ nàng nằm cạnh mười hai ngày, áp thân vào vệt ẩm ấy, rồi trườn xuống. Nó đi theo vệt nước xuống vách, thân uốn qua những kẽ đá, xanh sẫm lẫn vào đá ướt. Mỗi lúc một nhỏ. Tới gần đáy, nó rẽ về phía Nam, phía có tiếng nước, phía ngả nước dẫn qua chỗ thắt đã sập. Đá đổ chặn được người. Không chặn được nước, và không chặn được một thứ sống trong nước.
Chẳng bao lâu, không thấy nó nữa.
Thạch Sanh cất búa.
Lần trước, kẻ y thả ra đã trả ơn y. Một cây đàn. Một ơn cứu mạng lúc y bị đổ oan. Lần này, người mở cũi là vua, và vua không đòi gì. Nó là ai, đi đâu, có nhớ ai đã mở cho nó không, vua để yên.
Y nghĩ, có khi như thế lại đúng.
* * *
Đoạn trên của vách, từ gờ lên tới miệng hang, y leo một mình.
Vua đưa cuộn thừng của mình cho y. Y quàng nó lên lưng như lần trước. Vết khoét ở đây thưa hơn, nông hơn. Con chim ít leo đoạn này. Từ gờ ra miệng, nó vẫn bay. Mãi tới hôm nay mới phải leo.
Nắng đã ngả. Miệng hang trên đầu y không còn rọi thẳng xuống, chỉ còn là một vòng sáng trắng, mỗi lúc một to.
Gần tới miệng, đá thôi là đá trơ. Rễ cây bắt đầu lòa xòa. Rễ lớn bằng cán giáo, rễ nhỏ như sợi gai, buông từ trên mép xuống, đung đưa trong làn gió núi lùa vào miệng hang. Y bám rễ mà leo. Rễ dai, chắc, không tuột.
Y trồi lên khỏi lỗ trời như một người trồi lên khỏi mặt nước.
Gió. Gió thật, gió núi, thổi qua mặt y, mang mùi lá rừng, mùi đất ẩm. Trên đầu y là trời, rộng, xanh, vài đám mây trắng trôi chậm về phía Đông. Y nằm úp trên mép đá một lúc, thở.
Đoạn y đứng dậy.
Miệng hang là một cái hõm tròn giữa sườn đèo, quanh mép cây mọc chen, rễ thò xuống. Cách mép mấy bước có một cây dẻ già, thân to một người ôm. Y quấn thừng của vua quanh gốc cây ấy hai vòng, để thân cây đỡ bớt sức nặng những lúc tay y phải đổi. Y thả cuộn thừng xuống miệng hang. Thừng trôi xuống, mất hút trong bóng tối.
Chốc sau, dây giật hai cái từ dưới lên.
Y kéo.
Nàng nhẹ. Nhẹ như một bó củi khô. Y kéo từng sải, tay này qua tay kia, chân đạp vào gốc cây. Sợi thừng cọ vào mép đá, y phải lót vạt áo mình dưới chỗ cọ. Từ dưới vọng lên tiếng vua, mỗi lúc một xa: “Chậm… Được…”
Đầu nàng ló lên khỏi miệng hang, kế đó là vai. Thừng buộc ngang nách, lót một tấm áo gấp đôi. Áo của vua.
Y nắm lấy hai cánh tay nàng, kéo lên, đặt nằm trên thảm lá rụng cạnh gốc cây, tháo nút thừng dưới nách nàng, thả đầu thừng xuống lần nữa.
Nàng không nằm yên. Nàng lật người, bò tới mép miệng hang, nhìn xuống.
Dưới ấy chỉ có bóng tối, và một sợi thừng.
– Tam ca… – Nàng gọi xuống.
Thạch Sanh đứng sau lưng nàng, nhìn sợi thừng đang căng trên mép đá.
Đời trước, người y gọi là anh đứng ở đúng chỗ y đang đứng bây giờ, cầm đúng đầu dây y đang cầm.
Y nghĩ, mà không nói ra: Bệ hạ cũng có một người để gọi bằng anh.
Dây giật hai cái.
Vua lên sau cùng.
Y giữ dây. Hai tay quấn thừng, hai chân đạp vào gốc dẻ, lưng ngả ra sau. Sức nặng của vua treo trên hai bàn tay y, nặng hơn nàng nhiều, chậm, từng sải một. Vai trái y căng. Ba vệt sẹo kéo như muốn rách.
Y không buông.
* * *
Mặt trời xuống tới ngang đèo thì vua trèo lên được mép đá.
Vua ngồi bệt bên miệng hang, thở, cây cung vàng vẫn buộc ngang lưng. Thạch Sanh tháo thừng khỏi gốc cây, cuộn lại. Nàng nằm trên thảm lá, mắt nhắm, một tay vẫn nắm tờ giấy gấp.
Từ chỗ họ đứng, nhìn xuống được cả thung lũng.
Bản Khê nằm dưới chân đèo, mấy chục nóc nhà sàn, khói bếp chiều bốc lên thành sợi, ngả theo gió. Phía trên bản, lưng chừng sườn núi, là ngôi miếu. Nhỏ như cái hộp gỗ. Sau lưng nó, trên vách đá, có một vệt trắng. Một vệt dài, mới, trắng như chỗ vỏ cây vừa bị bóc, chạy từ đỉnh vách xuống.
Vua và y cùng nhìn vệt trắng ấy. Không ai nói gì.
Trời tối nhanh trên đèo.
Thạch Sanh gom củi khô, nhóm lửa trong một hốc đá khuất gió. Lửa bén, ấm. Nàng ngủ, đầu gối lên cuộn thừng. Vua ngồi cạnh nàng, không ngủ.
Gần nửa đêm, vua lên tiếng.
– Mười người ấy. – Vua nói. – Ngươi biết tên ai?
Thạch Sanh im.
Y nghĩ lâu. Mười ngày đường cùng họ. Ba đêm đứng sau lưng họ trước tấm rào. Y biết gã nào ngáy, gã nào mở miệng là nói tới cơm, gã nào khắc vạch lên cán giáo. Y biết dáng đứng của từng người.
Tên thì không.
– Bẩm. – Y nói. – Tiểu nhân chỉ biết tên Sẻ.