Giờ Mão hai mươi, Trạng Quỳnh đặt lên án hai tờ giấy.
Hai tờ giống nhau từng chữ. Giấy thô, dày, chữ chép tay, nét chân phương, không ký tên người viết. Một tờ nhàu nát, mép rách, dính hồ và bùn đất. Tờ kia còn phẳng, hồ chưa khô hẳn ở bốn góc.
– Tờ nhàu, người buôn trầm của Trịnh lão phi ngựa mang về đêm qua. – Trạng Quỳnh nói. – Bóc ở cổng chợ huyện phía Đông, chiều mười tám. Tờ phẳng, sáng nay dán ở gốc đa chợ Đông, ngay cạnh gian thờ của tại hạ. Người gác chợ nói, đêm qua có một chiếc thuyền buôn từ phía Đông lên, neo ở bến chung. Sáng ra, thuyền đi rồi, tờ giấy ở lại.
Lạc Thiên cầm tờ phẳng lên đọc.
Đại hoàng tử Lạc Hạo, trưởng tử của tiên đế, cáo cùng quan dân trong nước.
Con trưởng nối ngôi cha, từ xưa vẫn thế. Tiên đế băng giữa lúc giặc tới, quốc thống chưa định. Tam hoàng tử Lạc Thiên nhân lúc nước nguy, chiếm Trống Đồng, tự lập làm vua. Đêm đêm xuống dưới đất thờ quỷ, gọi âm binh về giữ thành, lại dựng đền thờ khắp nơi cho quỷ ăn hương. Tháng này, đền dưới chân thành kinh bị lửa thiêu ngay giữa đêm, trước mắt quân dân. Ấy là trời phạt.
Nay ta dựng cờ ở phía Đông, cùng các nhà trung nghĩa, phục lại quốc thống, trả lại Trống Đồng cho tổ miếu. Người theo thì giữ ruộng, giữ nhà. Kẻ trái thì tự biết.
Dưới cùng, ba cái tên. Lương Uyên, nguyên Thị lang Lại bộ. Nghiêm Thọ. Lã Khiêm.
Hắn đọc hết một lượt, đặt tờ giấy xuống.
Con trưởng nối ngôi cha. Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, bên sập phụ hoàng, đứa con trưởng ấy đứng cách hắn ba bước, cửa Bắc đã hẹn mở cho giặc vào giờ Dần. Hắn hỏi một câu về nhị ca. Đại ca cười, rồi rút kiếm. Phụ hoàng gầm lên một tiếng, gắng lao tới, rồi đổ gục xuống mép sập. Rạng sáng hôm sau, chuông Thái Miếu gióng lên.
Trong tờ giấy này, đêm ấy không có.
Ba nhà. Từ hôm mười sáu, hắn đã đếm được hai nhà kéo thuyền lên bãi và một nhà khóa cổng ở kinh. Giờ cả ba cái tên nằm cạnh nhau, dưới cái tên của đại ca.
Ngoài thềm, Trịnh Khê quỳ từ sớm. Tờ nhàu tới tay lão trước tiên, từ đêm qua. Lão đợi vua đọc xong mới dám bẩm.
– Bẩm. Nhà họ Nghiêm ruộng nhiều nhất phía Đông, tá điền mấy trăm hộ. Nhà họ Lã có hơn hai chục thuyền lớn, chở thóc thuê khắp sông Cái. – Lão nói. – Hai nhà ấy có người, có thuyền. Nhà họ Lương có chữ. Lương Uyên làm Thị lang Lại bộ mười năm, quan châu, quan huyện phía Đông, một nửa do tay lão ấy bảo cử.
– Một nửa. – Lạc Thiên nhắc lại.
– Bẩm, tội thần đếm rồi. Chín người.
Chín viên quan ăn lương triều đình, ngồi ở chín cái châu, huyện phía Đông, mà người cất nhắc họ vừa ký tên dưới một lá cờ khác.
– Hoành Châu hầu không đứng tên. – Trạng Quỳnh nói.
– Không đứng tên. – Lạc Thiên đáp.
Muối thôi lên, thuyền thôi chở, mà tên thì không ký. Người ấy đứng ở chỗ lui được, tiến được. Hắn không lạ.
– Còn một điều. – Trạng Quỳnh chỉ vào tờ phẳng. – Thuyền từ phía Đông ngược lên kinh mất ba ngày. Tờ này tới kinh đêm qua, thì thuyền phải rời phía Đông từ hôm mười bảy. Cờ dựng hôm mười tám. Họ gửi giấy đi trước khi dựng cờ.
– Họ định ngày từ trước. – Lạc Thiên nói.
– Và họ viết tờ này sau đêm mái lá cháy. – Trạng Quỳnh nói tiếp. – Lửa cháy nửa đêm mười bốn. Tin ấy phải có người phi ngựa xuôi ngay trong đêm, mới kịp vào tờ giấy này. Họ viết đền cháy. Họ không viết chiều hôm sau dân dựng lại. Không biết, hay biết mà không viết, tại hạ không đoán được.
Lạc Thiên nhìn dòng chữ trời phạt. Nét bút ở hai chữ ấy đậm hơn mấy chữ chung quanh.
Hịch không nhắc Đại Hạo. Không nhắc đêm hai mươi lăm tháng Chạp. Không nhắc nhị ca. Thứ gì không có trong tờ giấy này, hắn đọc thấy rõ hơn thứ có.
* * *
Giờ Thìn, điện Cần Chính chật người.
Tin đã chạy khắp kinh từ lúc chợ Đông họp. Quan văn đứng một bên, quan võ một bên, mặt ai cũng như vừa thức trắng. Tờ hịch phẳng đặt trên án trước long ỷ. Không ai nhìn thẳng vào nó, mà ai cũng biết nó nằm đó.
Lão thần Hàn lâm bước ra trước.
– Bệ hạ. – Lão nói, giọng run mà không yếu. – Việc huynh đệ trong nhà, xin bệ hạ nghĩ cho kỹ. Xin sai một vị sứ, mang thư xuống phía Đông, hỏi cho rõ. Đại hoàng tử dẫu sao cũng là con trưởng…
Lão dừng lại ở chữ ấy, như vừa lỡ miệng. Mấy vị quan già sau lưng lão cúi đầu, không gật, cũng không lắc.
Lạc Thiên nhìn lão thần. Tháng Hai, lão quỳ đập trán xuống nền gạch vì vua thắp hương thay dân. Tháng Tư, lão quỳ xin vua đừng lên núi xin lỗi người núi. Năm hôm trước, lão dâng sớ xin xuất tiền cung dựng đền ngói cho mái lá bến Đông. Lão không phải người xấu. Lão chỉ là người cả đời tin rằng có những chữ đứng trên mọi việc, và chữ con trưởng là một trong những chữ ấy.
Phan Trung không đợi lão thần Hàn lâm lui về hàng.
– Bệ hạ. Gia binh ba nhà ấy, hôm nay chưa tới nghìn người. Tá điền, người kéo thuyền, cầm gậy cầm dao. Cho lão phu năm trăm người, thuyền xuôi ba ngày, đánh lúc họ chưa đứng vững. Chậm một tháng, là chậm mười tháng.
Trạng Quỳnh bước lên sau cùng.
– Bệ hạ. Tại hạ xin viết một tờ đáp. – Y nói. – Nói cho rõ đêm hai mươi lăm tháng Chạp, ai mở cổng kinh cho giặc. Tờ của họ đi tới đâu, tờ của ta theo tới đó.
Cả điện im, chờ.
Lạc Thiên ngồi trên long ỷ, nhìn ba người đứng dưới điện. Ba lời xin, lời nào cũng có lý. Lão thần Hàn lâm muốn giữ chữ hiếu, chữ đễ. Phan Trung muốn đánh trước khi lửa lan. Trạng Quỳnh muốn giữ lòng người bằng chữ.
Hắn nghĩ tới tờ hịch. Một tờ giấy kể tội từng điều, viết ra cho người ta đọc mà nổi giận. Kẻ viết nó muốn ai nổi giận trước nhất?
– Không xuất quân. – Hắn nói.
Phan Trung ngẩng lên.
– Phía Bắc, Đại Hạo vẫn ở đó. Lý Ông Trọng giữ một con đèo, không giữ được cả biên giới. – Lạc Thiên nói. – Năm trăm người xuôi ba ngày, kinh còn lại bao nhiêu? Tờ giấy này kể tội ta từng điều, là để ta giận mà đem quân ra. Quân ra rồi, kinh trống. Ta không làm điều tờ giấy muốn.
Phan Trung mím chặt môi. Lão không cãi trước điện. Lão chỉ siết bàn tay quanh chuôi kiếm, tới khi khớp ngón trắng ra.
Hắn quay sang lão thần Hàn lâm.
– Không sai sứ. Sai sứ, là ta nhận ở phía Đông có một triều đình thứ hai để mà hỏi.
Lão thần Hàn lâm cúi đầu thấp xuống.
Hắn nhìn Trạng Quỳnh.
– Không viết tờ đáp. – Hắn nói. – Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, người trong kinh nhớ. Không cần ta viết.
Trạng Quỳnh gập quạt lại.
– Người trong kinh nhớ. – Y nói khẽ. – Người phía Đông thì không có đêm ấy mà nhớ.
– Ta biết.
Ở phía Đông, tờ giấy này sẽ ăn sâu. Người ta chưa từng đứng trên mặt thành đêm ấy, chưa từng thấy cổng kinh mở ra cho giặc. Họ chỉ có tờ giấy. Lạc Thiên biết cái giá ấy. Nhưng một tờ giấy đáp lại một tờ giấy, thì thành chuyện anh em cãi nhau bằng chữ, ai viết hay hơn người ấy đúng. Đêm ấy không phải chuyện chữ.
– Không đốt hịch. Không cấm đọc. Không bắt người dán. – Hắn nói tiếp. – Ai muốn đọc, cứ đọc. Ai ở phía Đông muốn về kinh, cứ về. Không ai hỏi họ từ đâu tới.
Hắn dừng lại một chút. Ở cuối hàng văn, có ai thì thầm ba chữ nhị hoàng tử, rồi im bặt.
– Còn chuyện nhị ca, ta đã nói ở chợ biên. Chưa có chứng, ta không nói tên ai.
Không ai trong điện lên tiếng. Phía sau hàng võ, Phạm Ngũ Lão đứng cạnh Dã Tượng, áo ngắn nâu giữa những tấm áo bào. Y bước ra một bước, chắp tay.
– Bệ hạ không đánh, thì phải có quân để lúc cần mà đánh. – Y nói. – Mạt tướng xin luyện quân.
– Cho. – Lạc Thiên nói. – Phan Trung chia người cho tướng quân.
Phan Trung nhìn người trẻ tuổi áo ngắn ấy, nhìn từ đầu tới chân, rồi gật đầu, chậm.
– Giữ kinh. Giữ sông. – Lạc Thiên nói, như khép lại. – Trạng Quỳnh, Trịnh Khê, việc của hai người là lòng người. Chữ không đáp được thì việc đáp.
Bãi chầu. Quan văn lui ra từng tốp, không ai nói to. Trong hàng văn có hai viên quan quê ở phía Đông. Cả buổi chầu, hai người ấy đứng cúi đầu, mặt tái đi mỗi lần có người nhắc tới ba cái tên. Lúc lui ra, một người ngoái lại nhìn long ỷ, như muốn nói gì, rồi thôi.
Lạc Thiên thấy cái ngoái lại ấy. Hắn không gọi. Trước điện, hắn vừa nói người phía Đông về kinh thì không ai được hỏi. Người quê phía Đông đã ở sẵn trong kinh, càng không ai được hỏi.
Hắn chỉ dặn Trạng Quỳnh một câu, khẽ: tháng này, đừng để ai đổi chỗ hai người ấy.
* * *
Chiều, Lạc Thiên đứng trên mặt thành Đông.
Trạng Quỳnh từ chợ Đông về, leo bậc thành, đứng thở bên cạnh hắn.
– Gốc đa đông từ trưa. – Y nói. – Người biết chữ đứng đọc to cho người không biết chữ. Đọc xong, người ta bàn nhỏ với nhau. Không ai xé. Không ai đứng lâu. Có một ông lão bán chiếu nghe xong thì nhổ toẹt xuống đất, đi thẳng. Có hai người đàn bà nghe tới chữ thờ quỷ thì đứng xa ra khỏi gian thờ tại hạ mấy bước.
Lạc Thiên không đáp. Hắn nhìn xuống bến.
Từ phía chợ Đông, người ta đi ra bến, từng tốp nhỏ. Không phải đi thắp. Đi xem. Họ đứng trước mái lá dựng lại hôm rằm, nhìn tấm ván cửa có hai chữ than vụng về, nhìn bát hương sành, nhìn ba tấm bia đá. Có người ngẩng lên nhìn mặt thành một cái, rồi quay về.
Chu tẩu vẫn ra như mọi chiều. Chị thắp sáu nén, ba nén trước tấm ván, ba nén dưới chân bia, cúi đầu một lúc lâu rồi mới đứng dậy. Đứa con trai ngồi dưới mái lá, vá lưới, không ngẩng lên nhìn những người đứng xem.
Chiều nay, người đứng thắp dưới mái lá thưa hơn hôm qua. Không vắng như mấy chiều trước đêm cháy. Nhưng thưa.
【Phía Đông dựng cờ, lòng dân dao động: Quốc Vận −2.】
【Quốc Vận: Tiểu An (12 → 10/100)】
Hắn đọc hai dòng chữ, không nhắm mắt.
Hai điểm. Không phải vì phía Đông có mấy trăm người cầm gậy. Mà vì một phần đất nước vừa giương lên một lá cờ khác, và ở chính kinh thành này, có người đọc tờ giấy ấy xong thì đứng xa gian thờ ra mấy bước.
Mười. Đúng con số hôm đầu tháng Tư hắn bước lên Tiểu An. Hòa ước với Tam Bộ cho ba điểm, mái lá lấy đi ba, tờ giấy này lấy hai. Hắn đứng lại đúng chỗ bắt đầu.
– Bệ hạ biết sẽ mất điểm. – Trạng Quỳnh nói, không phải hỏi.
– Biết.
– Tờ đáp có khi giữ lại được.
– Có khi. – Lạc Thiên nói. – Có khi mất nhiều hơn.
Dưới bãi trống ngoài cửa Đông, có tiếng hô đều đều vọng lên. Mấy chục người lính đứng thành hai hàng, giáo dài trong tay. Một người áo ngắn nâu đi dọc trước hàng, cầm một cây sào tre thay giáo, gõ nhẹ vào từng đôi vai chưa thẳng.
Phan Trung đứng ở đầu bãi, khoanh tay, nhìn. Lão đứng thế suốt một buổi chiều, không nói câu nào. Tới lúc người áo ngắn bắt cả hàng đứng yên, giáo chĩa ra trước, không ai được động cho tới khi y bảo, lão tướng già mới gật đầu một cái, quay lưng đi về.
– Phan lão tướng quân chịu cái hàng giáo rồi. – Trạng Quỳnh nói, giọng nhẹ đi một chút. – Lão ấy chịu cái gì, chưa bao giờ nói. Chỉ quay lưng đi về là chịu. Còn chịu người, thì còn lâu.
Lạc Thiên không cười. Nhưng từ sáng tới giờ, đó là lần đầu hắn thở ra được một hơi dài.
* * *
Đêm, trong địa thất, Thanh Vân đọc tờ hịch.
Nàng ngồi trên chiếu cạnh bệ Trống, tờ giấy nhàu đặt trên đầu gối, đọc dưới ngọn đèn mỡ. Đọc hết một lượt, nàng không đặt xuống. Nàng đọc lại từ đầu, chậm hơn, ngón tay lần theo từng dòng.
Lạc Thiên ngồi bên bệ Trống, không giục.
Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, nàng ở hành cung Vân Sơn, cách kinh mười ngày đường. Chuyện ai mở cổng, nàng nghe người trong kinh kể, hồi về dự giỗ trăm ngày. Từ hôm ấy, hắn chưa nghe nàng nhắc tới người anh cả lần nào.
Nàng đọc tới dòng cuối, tới ba cái tên, rồi ngẩng lên.
– Đại ca còn sống. – Nàng nói.
– Còn.
Nàng gật đầu. Không vui, cũng không buồn. Như người nghe tin một căn nhà cũ mình từng ở vẫn còn đứng, mà mình sẽ không bao giờ về đó nữa.
Nàng gấp tờ giấy lại theo nếp cũ, đặt xuống cạnh chân bệ Trống.
– Tam ca có giận không? – Nàng hỏi.
– Có. – Lạc Thiên nói.
Hắn không giấu. Cả ngày nay hắn giữ mặt mình yên trước điện, trên mặt thành, trước Trạng Quỳnh, trước Phan Trung. Ở đây, dưới đất, cạnh cái Trống mà tờ giấy kia gọi là thứ hắn cướp, hắn không cần giữ.
Thanh Vân gật đầu, như câu trả lời ấy là điều nàng muốn nghe.
– Tam ca. – Nàng nói. – Tờ này kể tội tam ca từng điều. Trống, đền, quỷ, cả mái lá bến Đông. Đại ca kể đủ cả.
Nàng im một nhịp.
– Đại ca không nhắc tới muội. – Nàng nói. – Một chữ cũng không.