Rạng sáng mười ba, Hà Tiểu Ngư lại quỳ ở cửa Anh Linh Điện, áo ướt tới ngực.
– Bẩm bệ hạ. Bãi giữa. Con trâu nhà Đinh Tám, ở cuối bãi.
Gã không cần nói thêm. Lạc Thiên đã đứng dậy.
Thuyền Tiểu Ngư nhỏ, chở được bốn người là chật. Dã Tượng bước xuống, mạn thuyền lún sát mặt nước, Tiểu Ngư phải dồn Cao Lỗ lên mũi cho thuyền khỏi chúi. Không ai nói câu nào. Thuyền ra khỏi bến Đông, vòng qua khúc quanh, đi ngang chỗ chiếc thuyền muối lạ neo bảy đêm. Mặt nước chỗ ấy giờ không khác gì chỗ khác.
Bãi giữa hiện ra sau bãi lau. Một dải đất phù sa dài, chạy giữa hai nhánh sông, đầu trên lau mọc kín, đầu dưới có bến đò sang bờ bên kia. Giữa bãi là xóm chài, mươi lăm nóc nhà sàn thấp, lưới phơi trên những cây sào tre, khói bếp chưa ai nhóm.
Ở bến đò, cạnh cây cọc còn mẩu dây đứt, có một nấm mả mới đắp, đất còn ướt. Lão Thìn đò nằm đó từ chiều hôm kia. Không bia. Chỉ có một mái chèo cắm ở đầu mả.
Lúc thuyền đi ngang, Lạc Thiên bảo Tiểu Ngư dừng lại một chút. Hắn không lên bờ, cũng không đứng dậy. Thuyền đã chật, đứng lên là chao. Hắn chỉ ngồi nguyên chỗ, cúi đầu trước nấm mả ấy, một lần. Không khấn, không lễ. Cao Lỗ ngồi đầu mũi, mắt để ngoài mặt sông, như không thấy. Mái chèo cắm đầu mả còn mới, cán gỗ bóng tay, chỗ người lái đò nắm hai mươi năm nay. Người bãi giữa bảo, lão không có con cái gì. Cái mái chèo ấy là thứ duy nhất lão để lại.
Chuồng trâu nhà Đinh Tám ở cuối bãi, sát mép nước.
Người ta đứng kín quanh chuồng, nhưng không ai đứng gần quá ba bước. Thấy vua tới, họ dạt ra, có người quỳ xuống, có người quên quỳ, chỉ đứng nhìn.
Con trâu nằm nghiêng trong chuồng, đầu gục vào góc, bốn chân co lại dưới bụng như lúc còn nằm nhai cỏ. Da nó dán sát vào xương sườn, từng đốt sống nổi lên dọc lưng như một hàng đá cuội. Hai hốc mắt trũng sâu. Không có mùi. Mấy con ruồi bay vòng trên mái chuồng, không con nào sà xuống.
Cửa chuồng vẫn cài. Cái chốt gỗ ngang cửa còn nguyên chỗ cũ.
– Thú rừng không cài lại cửa. – Cao Lỗ nói khẽ.
Đinh Tám là một người đàn ông chừng bốn mươi, mặt đen sạm, hai tay buông thõng. Gã kể, giọng run. Tối qua gã cho trâu ăn rơm, cài cửa chuồng, vào nhà ngủ. Con chó nhà gã cả đêm không sủa tiếng nào. Sáng ra đi thăm lưới, gã thấy cửa chuồng còn cài, nhìn qua khe vách thì thấy con trâu như thế.
– Con trâu ấy, nhà tiểu nhân nuôi từ lúc nó còn là con nghé. – Gã nói, rồi không nói tiếp được.
Dã Tượng bước tới, ngồi xổm xuống trước cửa chuồng. Y nhìn con trâu hồi lâu. Y không chạm vào nó. Mắt y đi từ hai cái sừng xuống bốn cái chân co lại, tới chỗ cổ nó gục vào góc chuồng.
Một người nuôi voi nhìn một con vật chết, thì biết nó chết lúc đang nằm hay đang đứng, có kịp giãy không. Con trâu này không kịp giãy.
Dã Tượng đứng dậy. Y không nói gì. Y chỉ quay sang nhìn Lạc Thiên một cái, rồi nhìn ra mặt sông.
Lạc Thiên hiểu cái nhìn ấy.
Lão Thìn đò, rồi tới con trâu. Một người, một con vật. Cùng ở bãi giữa.
* * *
Ông lão đầu xóm bãi giữa quỳ trước mặt vua. Sau lưng ông, mấy chục người đàn ông, đàn bà, trẻ con quỳ theo.
– Bẩm bệ hạ. – Ông nói. – Dân bãi giữa sợ. Nhưng dân bãi giữa sống bằng con sông này. Tháng Năm là mùa cá. Bỏ lưới một đêm, cả nhà nhịn một ngày.
Lạc Thiên nhìn ông lão. Nhìn những khuôn mặt sau lưng ông. Đàn bà ôm con, đàn ông nắm chặt mấy cái sào chống thuyền như nắm giáo.
Hắn có thể ra lệnh cả bãi dọn vào thành. Một lệnh vua, chiều nay bãi giữa trống không. Nhưng thuyền, lưới, chuồng trâu, mấy mảnh vườn bãi trồng ngô, không mang vào thành được. Vào thành rồi ăn gì, ngủ đâu, bao giờ được về, không ai biết. Ép dân rời đất mình, là thêm một cái sợ lên trên cái sợ họ đang có.
Hắn cũng có thể đưa lính sang. Mười người, hai mươi người, đứng canh quanh bãi suốt đêm, đuốc thắp sáng rực. Nhưng con trâu chết trong chuồng cài cửa, chó trong nhà nằm im, lão Thìn đò không kịp kêu một tiếng. Thứ ấy, chưa chắc đã sợ đuốc. Đưa hai chục người cầm giáo sang, là đưa thêm hai chục người cho nó chọn.
– Ai muốn, thì vào thành. – Hắn nói. – Dãy kho cũ của Hộ bộ trong cửa Đông còn trống. Gạo, triều đình cấp. Ngủ nhờ bao lâu cũng được. Ai không muốn, ta không ép.
Ông lão đầu xóm ngẩng lên.
– Bệ hạ… không đưa lính sang canh?
– Không. – Lạc Thiên nói. – Ta đưa một người.
Hắn quay sang Tiểu Ngư.
– Đêm nay, bảo Yết Kiêu canh nước quanh bãi này. Chỉ nhìn. Không lên bãi. Không đánh. Thấy gì, sáng mai về báo.
– Bẩm.
Dân bãi giữa xì xào bàn với nhau. Tới trưa, có bốn nhà dọn đồ xuống thuyền, chở theo nồi niêu, chiếu gối, mấy đứa trẻ ngồi trên bao gạo. Nhà Đinh Tám đi đầu. Những nhà còn lại đứng trên bờ nhìn theo, rồi quay về vá lưới.
* * *
Chiều mười ba, Lạc Thiên đứng trên mặt thành Đông nhìn xuống.
Dưới chân tường, mái lá vắng hơn mọi chiều. Bát hương trước tấm ván gỗ mít chỉ có mấy nén lơ thơ. Mấy hôm trước, giờ này người đứng chen nhau dưới mái, khói nhang bay lên tận mặt thành. Hôm nay chỉ có vài người. Chu tẩu vẫn ra, như mọi chiều, đứa con trai lẽo đẽo sau lưng. Chị thắp sáu nén, ba nén dưới chân bia, ba nén trước tấm ván, đứng lặng một lát rồi dắt con về.
Ở chợ Đông, người ta kể nhau nghe, giọng hạ thấp. Quỷ nước dưới khúc quanh. Nó bắt người sông nước, bắt trâu bò của người sông nước. Bắt lão lái đò đêm mùng chín, bắt con trâu đêm qua. Có người bảo nhau tối đừng xuống bến. Có bà hàng cá bảo, từ mai không mua cá bãi giữa nữa, cá ăn xác người.
Phan Trung báo lại những lời ấy, rồi chắp tay.
– Bệ hạ. Có nên cho lính đi dọc chợ, cấm người ta đồn nhảm?
– Cấm được cái miệng. – Lạc Thiên nói. – Không cấm được cái sợ. Cấm miệng, thì cái sợ chui vào trong nhà, nói nhỏ với nhau, còn to hơn.
Phan Trung không nói thêm. Lão chỉ đứng cạnh vua, nhìn xuống bến, tay đặt trên chuôi kiếm.
Thanh Vân đứng sau lưng hắn từ lúc nào.
– Tam ca. – Nàng nói. – Muội xin ra mái lá, thắp nén chiều.
Hắn quay lại nhìn em gái.
– Người ta sợ, thì đứng xa. – Nàng nói tiếp. – Đứng xa lâu, thì quen đứng xa. Muội ra thắp, cho người ta thấy chỗ ấy vẫn có người tới. Thắp xong, muội về, trước khi trời tối.
Hắn im một nhịp.
Ra mái lá, là ra sát mép nước. Thứ dưới khúc quanh kia, chưa ai biết nó đi được tới đâu.
Nhưng nàng nói đúng. Một chỗ thờ mà vắng ba hôm, thì hôm thứ tư sẽ không còn ai nhớ đường. Và từ tháng Tư, hắn đã hứa với chính mình, những ngôi đền trong kinh là của dân, hắn không đứng ra làm chủ lễ. Hắn ra thắp, thì cả chợ Đông sẽ kể rằng vua sợ đền mất hương mới phải tự ra. Nàng ra, thì chỉ là một người giữ đền đi thắp nén chiều, như nàng vẫn làm ở chợ Đông, ở cổng Thái Miếu.
– Hai lính theo. – Hắn nói. – Về trước khi nắng tắt trên ngọn gạo.
Thanh Vân cúi đầu, đi xuống bậc thành.
Hắn đứng trên mặt thành nhìn theo. Nàng đi qua cổng Đông, đi dọc bờ sông, tới dưới mái lá. Nàng không thắp ngay. Nàng cúi nhặt mấy chân nhang tàn, vun gọn tro trong bát, lau tấm ván gỗ bằng vạt áo. Chu tẩu đang đi về, quay lại, đứng nhìn. Mấy người đàn bà khác cũng dừng chân.
Thanh Vân thắp ba nén.
Lúc nàng quay về, dưới mái lá đã có thêm bảy tám người đứng thắp. Không nhiều. Nhưng có.
* * *
Canh một đêm mười ba, Yết Kiêu xuống nước ở đầu bãi lau.
Nước tháng Năm ấm. Ban ngày nắng nung cả mặt sông, tới đêm nước vẫn còn giữ hơi nắng, ấm như nước tắm ai pha sẵn. Y lặn sát đáy, mắt mở, nhìn lên mặt nước bạc dưới trăng mười ba. Y đi dọc bãi, chậm, từng sải một, như con rái cá đi kiếm ăn.
Bệ hạ dặn: chỉ nhìn. Không lên bãi. Không đánh.
Y nhớ câu ấy, như nhớ một cái thừng buộc ngang lưng.
Ngày xưa, y cũng từng nằm dưới nước như thế này, nhiều đêm. Nằm dưới gầm những chiếc thuyền lớn của giặc, tay cầm đục, nghe trên đầu tiếng chân người đi lại trên sàn ván, tiếng gươm giáo va nhau, mà không được đục. Phải đợi. Đợi tới khi người trên bờ ra hiệu. Đợi không phải vì sợ. Đợi vì một người đục sớm một nhịp, thì cả trăm chiếc thuyền kia biết dưới nước có người. Y quen đợi. Nhưng những đêm ấy, y biết mình đợi cái gì. Đêm nay thì không.
Gần bến đò cuối bãi, y gặp chỗ nước lạnh đầu tiên. Y chạm phải nó trước khi biết nó ở đó: đang sải tay trong nước ấm, chợt một bên vai buốt lại. Y lùi ra ngay.
Không lớn. Chỉ rộng chừng một cái chiếu, quanh chân cây cọc gỗ còn mẩu dây đứt. Nước ở đó lạnh hơn nước xung quanh, lạnh như nước khe đá đầu nguồn. Y lần theo mép nó một vòng, chỉ đưa đầu ngón tay vào cho biết, rồi rút ra. Không có gì động. Không có hình gì dưới đáy. Chỉ có cái lạnh, nằm yên một chỗ, như một vũng nước ngầm từ đâu trào lên.
Cá ở đây không quẫy. Cả một khúc sông, không nghe một tiếng cá đớp mồi.
Y lui xuống phía dưới dòng, nằm im cách chân cọc mươi sải, chỉ trồi lên lấy hơi rồi lại lặn xuống.
Canh hai, vệt lạnh rời chân cọc.
Y không thấy nó đi. Y chỉ thấy nước quanh mình chợt lạnh đi, rồi một luồng lạnh trôi ngang qua, chậm, sát đáy, cách y chỉ mấy sải, như ai kéo một tấm vải ướt dưới lòng sông. Nó đi xuôi, dọc theo mép bãi. Y theo nó, giữ khoảng cách, thỉnh thoảng sấn lại cho đầu ngón tay chạm mép lạnh, biết nó còn đó, rồi lùi ra.
Luồng lạnh trôi tới gần cuối bãi, chỗ bờ thoai thoải, nước nông chỉ tới ngực người. Ở đó, ven bờ, mấy cái đó, cái lờ cắm thành hàng, và một tấm lưới giăng ngang. Có ánh đèn dầu leo lét trên một chiếc thuyền nan neo sát bờ. Có người đang kéo lưới đêm.
Luồng lạnh đi vào chỗ nước nông ấy.
Yết Kiêu dừng lại.
Chỗ ấy nước nông. Muốn theo vào, y phải trồi lên khỏi mặt nước, phải đi trên đáy cát như người đi bộ, cách bờ chưa tới chục bước. Muốn theo vào, là lên bãi.
Bệ hạ dặn: không lên bãi.
Y nằm sát đáy ở chỗ nước sâu, mắt nhìn về phía ánh đèn dầu trên chiếc thuyền nan. Ánh đèn vẫn leo lét. Y nghe tiếng mái chèo gõ nhẹ vào mạn thuyền, tiếng lưới kéo lên sột soạt.
Bệ hạ dặn chỉ nhìn. Nhưng gọi một tiếng, chưa phải là đánh.
Y trồi lên, khum tay trước miệng, gọi thật to về phía ánh đèn:
– Lên bờ! Lên bờ ngay!
Tiếng gọi chạy trên mặt nước, đập vào bãi cát rồi tan. Tiếng lưới ngừng. Ánh đèn vẫn sáng. Không ai đáp. Y gọi thêm một lần nữa. Bãi cát im, chỉ có tiếng nước liếm mép bờ.
Y đợi, lâu tới mức phải trồi lên lấy hơi ba lần. Lần thứ ba, ánh đèn trên chiếc thuyền nan đã tắt.
Không có tiếng kêu. Không có tiếng nước khua. Chỉ có ánh đèn tắt, như người kéo lưới xong, thổi tắt đèn, nằm xuống ngủ.
Yết Kiêu nghĩ, có lẽ là thế. Người kéo lưới mệt, ngủ trên thuyền, giữa sông đêm nghe có tiếng người gọi thì sợ, không dám thưa. Lão Thìn đò cũng ngủ ngoài đò. Y nghĩ thế, và y biết mình đang tự dỗ mình.
Y muốn trồi lên, đạp nước mà lao thẳng vào bờ, tới chiếc thuyền nan ấy. Hai bàn chân đã co lại dưới nước, sẵn sàng. Y không đi. Bệ hạ không dặn y nằm nhìn người ta chết. Bệ hạ chỉ dặn y không lên bãi. Đêm nay, hai câu ấy hóa ra là một.
Canh tư, y quay lại chân cọc bến đò. Chỗ ấy không còn lạnh. Y lặn dọc bãi, từ đầu dưới lên đầu trên, tìm. Không thấy gì. Nước chỗ nào cũng ấm như nhau.
Gà gáy, y tìm thấy nó ở đầu bãi trên, cạnh bãi lau.
Lần này nó không trôi. Nó nằm yên sát đáy, chỗ nước sâu nhất trước bãi lau, chỗ chiếc thuyền muối lạ từng neo bảy đêm. Vệt lạnh dài hơn lúc đầu hôm, dẹt ra, như một cái gì đó đang nằm nghiêng mình dưới bùn. Đầu vệt lạnh hướng lên phía khúc quanh. Phía ấy, qua khúc quanh, là bến Đông, là mặt thành, là mái lá dưới chân tường.
Y không tới gần. Y nằm cách nó một quãng, nhìn tới khi trời hửng sáng.
Nó không động. Như đang chờ.
* * *
Rạng sáng mười bốn, Yết Kiêu trồi lên ở chân cọc bến đò cuối bãi, nơi Tiểu Ngư neo thuyền đợi.
Tiểu Ngư thấy mặt y, vội đưa tay kéo y lên thuyền. Y không lên. Y bám mạn thuyền, nước nhỏ tong tỏng từ tóc xuống, mắt nhìn về phía cuối bãi.
Phía ấy, dọc bờ cát, trong sương sớm, có tiếng một người đàn bà.
– Thế nào? – Tiểu Ngư hỏi, giọng lạc đi.
Yết Kiêu nghe tiếng gọi ấy một lúc. Giọng khàn, mỗi lần gọi lại cao hơn một chút, xa hơn một chút.
– Ở cuối bãi, – y nói, giọng khô khốc, – có một người đàn bà đi dọc bờ gọi chồng. Gọi tới lần thứ năm, vẫn không ai thưa.