Chương 105: Dạ khách vô tức

Chạng vạng mười ba, lão Hòe quét lại bậc đá sau vườn lần thứ hai. Bậc đá ấy không bẩn. Sáng nay lão đã quét một lần rồi. Nhưng lão gia dặn đêm nay có khách, mà khách đêm của nhà này, xưa nay vẫn vào bằng lối sau. Nhà họ Lương nằm sát sông, ba lớp nhà ngói, một vườn cau, một ao cá. Cửa trước mở ra đường cái, có cổng gạch, có hai con chó vện. Cửa sau mở xuống một cái bến nhỏ, tám bậc đá xanh, một cây cọc lim cắm sâu dưới bùn. Con sông chảy qua đây, ba mươi dặm nữa thì ra cửa biển. Nước lên xuống theo con nước, ngày hai lần. Nước lớn, thuyền biển nhỏ ngược lên được tới tận bến. Lão Hòe giữ cổng nhà này bốn mươi năm. Năm lão mười tám tuổi vào giữ cổng, lão gia đã hơn hai mươi, còn là anh học trò gầy, đêm nào cũng ngồi đèn tới canh ba. Năm lão gia đỗ, lên kinh làm quan, lão ở lại giữ nhà. Ba mươi mấy năm lão gia ở kinh, lão ở đây, giữ cổng trước, giữ bến sau. Khách vào cổng trước là khách ai cũng thấy. Khách vào bến sau, thì chỉ lão thấy. Năm sáu năm nay, đầu tháng Tư năm nào cũng có một chiếc thuyền muối từ phía Hoành Châu ghé bến sau, để lại một cái hòm gỗ, rồi đi ngay. Hòm nặng. Lão chưa bao giờ hỏi trong hòm có gì. Lão chỉ khiêng vào, đặt ở gian sau, khóa cửa, đưa chìa cho bà lớn. Đầu tháng Năm, lão gia về. Thuyền lão gia cập bến sau. Lão gia lên bờ, lưng thẳng, bước lên tám bậc đá không cần ai đỡ. Người ta nói lão gia cáo bệnh. Lão Hòe nhìn lão gia đi qua vườn cau, không thấy bệnh ở đâu. Từ hôm về, đêm nào lão gia cũng ngồi trong thư phòng tới khuya. Thư tới, thư đi. Lão Hòe không biết chữ. Lão chỉ đếm số người đưa thư. Mười ngày, bảy người. Có người tới từ phía Hoành Châu. Có người tới từ hai nhà lớn ở mạn trên sông, những nhà bao đời nay vẫn cưới gả, buôn bán với nhà này. Có người không nói tới từ đâu. Người nào lão gia cũng tiếp trong thư phòng, cửa đóng, không để gia nhân tới gần. Trưa nay, có một người cưỡi ngựa tới cổng trước. Người ấy không xưng tên, không nói từ đâu tới, chỉ đưa ra một mảnh giấy gấp làm tư. Chữ trên ấy, lão không đọc được. Nhưng thứ giấy dó ấy, lão nhận ra. Giấy của nhà này. Lão gia đọc xong, cho người ấy vào thư phòng, đóng cửa. Lúc người ấy ra, ngựa đã được cho ăn, cho uống. Người ấy không ở lại. Lúc dắt ngựa ra cổng, gã nói một câu với đứa hầu giữ ngựa, giọng hạ lưu sông Cái. Đứa hầu kể lại với lão: người ấy dặn cho ngựa uống ít thôi, nó chạy từ Hoành Châu tới, mới nghỉ có một đêm. Chiều, lão gia gọi lão Hòe vào. – Đêm nay, canh ba, ngươi mở cửa sau. – Lão gia nói. – Một ngọn đèn thôi. Gia nhân cho ngủ sớm. Chó xích lại ở sân trước. – Bẩm lão gia. Khách mấy người? – Mấy người, ngươi đếm. Ai lên bậc, ngươi soi đèn vào mặt người ấy. Nhớ cho ta. Lão Hòe cúi đầu. – Có một câu. – Lão gia nói tiếp. – Khách đủ rồi, người lên sau cùng sẽ nói với ngươi: nước lên, thuyền về bến cũ. Nghe đúng câu ấy, thì đóng cửa. Không đúng, ngươi gọi to lên. – Bẩm. Lão không hỏi khách là ai. Bốn mươi năm, lão chưa hỏi lần nào. Chạng vạng, lão làm đủ những gì lão gia dặn. Lão xích hai con chó vện vào gốc cây khế ở sân trước, cho chúng ăn sớm. Lão bảo đám gia nhân dưới bếp, đêm nay lão gia mệt, ai cũng phải ngủ trước canh hai, đứa nào thức thì sáng mai bị đuổi. Bà lớn ở gian giữa sai người ra hỏi có chuyện gì. Lão đáp, lão gia có khách buôn từ mạn biển lên, bàn chuyện thóc. Bà lớn không hỏi thêm. Ba mươi mấy năm làm vợ một vị quan, bà biết có những đêm không nên hỏi. Lão rót đầy dầu vào ngọn đèn, cắt bấc cho ngắn lại, để lửa cháy đều, không khói. * * * Canh ba, trời vẫn oi. Cả buổi chiều không có một ngọn gió. Mặt sông phẳng lì, đen bóng dưới trăng mười ba, như một tấm lụa người ta trải ra mà quên chưa cuộn. Muỗi bay từng đám dưới mấy gốc cau. Lão Hòe ngồi trên bậc đá trên cùng, lưng dựa cánh cửa gỗ đã mở, ngọn đèn dầu đặt bên cạnh, áo ướt đẫm mồ hôi. Ngồi chờ, lão nhớ lại năm ngoái. Năm ngoái lão gia mừng thọ, khách trên kinh về đông chưa từng thấy. Thuyền khách neo kín bến đò đầu làng, kiệu đỗ kín đường cái trước cổng. Có một vị Thượng thư người mập mạp, đi đâu cũng có hai người hầu che lọng, ngồi uống rượu ở hiên tới khuya, cười rất to. Lão đứng ở cổng trước, đếm kiệu, nhớ mặt từng người. Khuya, hai nhà lớn mạn trên sông mới có người tới. Họ không ngồi ở hiên. Họ vào bằng bến sau, như đêm nay. Nước đang lên. Lão nghe được tiếng nước liếm vào từng bậc đá, mỗi lúc một cao. Bậc thứ tám ngập. Bậc thứ bảy ngập. Thuyền tới lúc nước lên tới bậc thứ sáu. Lão không nghe thấy tiếng chèo trước. Lão chỉ thấy, trên mặt sông đen bóng phía cửa biển, có một cái bóng thấp, sát mặt nước, đi ngược dòng, chậm, êm. Một chiếc thuyền biển nhỏ, buồm đã hạ, không đèn. Người ta không chèo. Họ để con nước đẩy thuyền lên, chỉ chống sào cho nó khỏi dạt vào bờ. Thuyền cập bến. Một người áo ngắn ngồi ở mũi quăng dây quấn vào cây cọc lim, kéo thuyền sát bậc, rồi ngồi yên. Người ấy không lên bờ. Trăng chiếu lên mặt gã một thoáng. Không phải người cưỡi ngựa trưa nay. Nhưng cùng một kiểu nón rộng vành, cùng một kiểu áo, như người cùng một nhà sai đi. Gã dẫn thuyền lên, rồi ngồi đợi để dẫn thuyền xuống. Gã không nhìn lên bậc đá. Gã nhìn xuống nước. Lão Hòe đứng dậy, nhấc ngọn đèn lên. Người thứ nhất lên bậc. Một người còn trẻ, chừng hai mươi lăm, hai mươi sáu, áo vải sẫm, đầu quấn khăn, ôm trước ngực một cái bọc vải dầu buộc chặt. Lão Hòe giơ đèn lên. Mặt trắng, lông mày rậm, mắt sắc. Người ấy nhíu mắt vì ánh đèn, nhưng không quay đi. – Người của đại hoàng tử. – Gã nói khẽ. Giọng kinh, không lẫn được. Lão Hòe không đáp. Lão nhớ mặt. Đại hoàng tử. Lão giữ cổng ở chốn quê này, nhưng tin kinh thành rồi cũng về tới cổng. Hồi tháng Chạp, người ta kể, đêm hai mươi lăm, có người mở cổng kinh thành cho giặc. Người ta kể nhỏ, nhìn trước nhìn sau mới kể. Người ấy, người ta gọi là đại hoàng tử. Người thứ hai, thứ ba, thứ tư lên bậc. Đều trẻ, đều khỏe, đeo dao ngắn bên hông. Lão soi từng người. Một người mặt rỗ. Một người có vết chàm xanh dưới mắt trái. Một người tai bên phải sứt một miếng nhỏ. Lão nhớ hết. Bốn mươi năm giữ cổng, lão không biết chữ, nhưng lão chưa quên một khuôn mặt nào đã đi qua bến này. Người cuối cùng lên bậc chậm hơn. Người ấy cao, cao hơn cả bốn người kia nửa cái đầu. Áo dài vải thô, cổ áo cài kín tới cằm, giữa đêm oi như thế này. Người ấy không đeo dao. Hai tay buông xuôi, giấu trong ống tay áo. Lão Hòe giơ đèn lên. Khuôn mặt ấy không có gì lạ. Mặt một người đàn ông chừng bốn mươi, gầy, gò má cao, nước da sạm như mọi người làm nghề sông nước. Mắt nhìn lão, không chớp. Người dẫn đầu đứng trên bậc cao hơn, đã quay lại. Gã không nói câu mật hiệu. Gã chỉ nhìn người cuối cùng, chờ. Người cao ấy ghé sát lại ngọn đèn. Sát tới mức, nếu là người khác, hơi thở đã làm ngọn lửa ngả nghiêng. – Nước lên. – Người ấy nói. Giọng khàn, nhỏ, chữ nào cũng tách khỏi chữ nào. – Thuyền về bến cũ. Ngọn lửa không lay. Lão Hòe đứng yên, ngọn đèn vẫn giơ trên tay. Lão đếm. Người ấy nói sáu chữ. Sáu chữ, sát ngay miệng đèn, mà ngọn lửa vẫn đứng thẳng, vàng, im, như trong một gian phòng đóng kín. Cái lạnh tới sau. Lão thấy nó ở cổ tay trước, chỗ cầm đèn. Một luồng buốt, như ai vừa áp vào da lão một miếng sắt ngâm qua đêm dưới nước. Nó bò dần lên khuỷu tay, lên vai. Giữa đêm oi, người lão ướt mồ hôi, mà da gà nổi lên từng lớp dưới áo. Người cao ấy đi qua trước mặt lão, lên bậc trên cùng, đi vào vườn cau. Lão không quay đầu nhìn theo. Lão không dám. Ở sân trước, hai con chó vện bị xích từ chiều. Cả đêm chúng sủa mấy lần vì tiếng ếch, tiếng chuột. Bây giờ, có năm người lạ vừa đi vào vườn, cách chúng chưa tới năm mươi bước. Không con nào sủa. Lão Hòe hạ đèn xuống. Lúc ấy, lão thấy một điều lão chưa từng thấy suốt bốn mươi năm. Lão gia đứng ở đầu lối đi giữa vườn cau, cách cửa sau chừng mươi bước. Áo đơn, không đội mũ, tay cầm một cây quạt giấy, quạt không mở. Lão gia ra tận đây đón khách. Bốn mươi năm, khách vào bằng bến sau thì lão Hòe đưa vào. Lão gia ngồi trong thư phòng chờ. Lão gia chưa từng ra tới vườn đón ai. Kể cả những năm làm quan trên kinh, về thăm nhà, có khách quý tới, lão gia cũng chỉ đứng ở hiên. Đêm nay, lão gia ra tận đầu vườn, cúi đầu trước người cao áo kín cổ. Cúi thấp hơn cả khi cúi trước người trẻ ôm bọc vải dầu. Người trẻ ấy nói với lão gia mấy câu, rất khẽ. Lão Hòe đứng sau, cách bảy tám bước, chỉ nghe lọt nửa câu. – …rằm này… ba nhà… Lão gia gật đầu. Không nói gì. Lão gia dẫn khách đi qua vườn cau, vào gian sau, gian vẫn đặt những cái hòm gỗ đầu tháng Tư. Cửa gian ấy đóng lại. Lão Hòe đứng một mình ở bậc đá. Dưới bến, người áo ngắn đã tháo dây. Chiếc thuyền biển nhỏ quay mũi, chống sào ra giữa dòng. Nước đã đứng, chưa rút. Thuyền đi rất chậm, khuất dần sau một khúc quanh. Lão khép cánh cửa gỗ, gài chốt. Việc ấy lão làm bốn mươi năm, chưa lần nào tay lão phải gài tới hai lần chốt mới vào. * * * Gần sáng, lão Hòe vẫn ngồi trong cái lều nhỏ cạnh cổng sau. Ngọn đèn dầu đặt trước mặt, đã tắt từ lâu. Lão không thắp lại. Lão ngồi đó, hai tay đặt trên đầu gối, nhìn ra vườn cau. Lão không ngủ. Gian sau vẫn đóng cửa. Không có tiếng người nói. Không có ánh đèn qua khe cửa. Năm người khách vào đó từ canh ba, mà gian nhà im như không có ai. Tiếng gà gáy đầu tiên vang lên từ phía xóm. Cửa gian sau mở. Lão gia đi ra một mình, khép cửa lại sau lưng. Dưới ánh trời còn xám, mặt lão gia tái đi, như người thức trắng. Lão gia đi ngang qua lều cổng, dừng lại. – Mấy người? – Lão gia hỏi. – Bẩm, năm. – Nhớ đủ mặt chưa? – Bẩm, đủ. Lão gia đứng im một lúc. Bàn tay cầm quạt của lão gia khẽ siết lại. – Bốn người trước, ngươi nhớ. – Lão gia nói. – Người cuối, quên đi. Đi được mấy bước, lão gia dừng lại, không quay đầu. – Từ nay tới rằm, cổng trước đóng. Ai hỏi, nói lão gia bệnh nặng, không tiếp khách. Lão gia đi vào nhà trên. Lão Hòe nhìn theo cái lưng thẳng của lão gia, thấy nó không còn thẳng như lúc chiều. Hai con chó vện ở sân trước vẫn chưa sủa lại tiếng nào. Một con rên ư ử. Con kia nằm bẹp, đầu gối lên hai chân trước, mắt nhìn về phía gian sau, không chớp. Trời rạng. Nắng lên. Nắng tháng Năm ở chốn ven biển này lên rất nhanh, rất gắt. Mới giờ Mão mà sân gạch đã hầm hập. Mấy đứa gia nhân dậy, quét sân, gánh nước, nhóm bếp, như mọi ngày. Không ai hỏi đêm qua có chuyện gì. Lão gia dặn ngủ sớm, thì chúng ngủ sớm. Lão Hòe đưa tay phải ra nắng. Bàn tay ấy, đêm qua cầm đèn. Giờ nắng đã chiếu lên mu bàn tay, nóng rát trên da. Nhưng ở bên trong, dưới lớp da, chỗ xương cổ tay, vẫn còn lạnh. Lão nắm tay lại, mở ra, nắm lại. Các ngón tay cứng đờ, như vừa ngâm dưới nước suối giữa mùa đông. Đứa hầu giữ ngựa đi ngang qua, thấy lão ngồi đó, dừng lại. – Bác Hòe không ngủ à? Lão không đáp. Đứa hầu đứng thêm một lúc, thấy lão cứ ngồi nhìn bàn tay phải của mình, nắm lại rồi mở ra, thì không hỏi nữa. Nó lặng lẽ xách đôi thùng gỗ ra ao gánh nước, vừa đi vừa ngoái lại. Lão nhớ lại khuôn mặt từng người lên bậc đêm qua. Người trẻ ôm bọc vải dầu. Người mặt rỗ. Người có vết chàm. Người tai sứt. Lão nhớ hết, như lão gia dặn. Khuôn mặt người cuối cùng, lão cũng nhớ. Gầy, sạm, gò má cao. Một khuôn mặt bình thường, đi giữa chợ không ai ngoái lại nhìn. Thứ lão không quên được, không phải khuôn mặt ấy. Là ngọn đèn. Bốn mươi năm cầm đèn mở cửa cho khách, lão chưa thấy ai ghé sát ngọn lửa mà nói, lửa không lay.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ