Chương 104: Đối bộ tầm danh

Giờ Mão mười hai, Trịnh Khê lại đứng dưới thềm điện Cần Chính, lẫn trong đám thư lại chờ sai. Đây là buổi chầu đầu tiên từ hôm vua về. Trời chưa sáng hẳn, mấy ngọn đèn lồng dưới mái hiên còn cháy. Đám thư lại quanh lão thì thầm với nhau, toàn một chuyện. Sáng hôm kia, ở bến Đông, người ta khiêng từ dưới sông lên một cái xác khô. Có người nói là quỷ nước. Có người nói vua xuống tận bến, lật chiếu ra nhìn, rồi bảo dân đừng ai chạm tay vào. Trịnh Khê không góp lời. Lão chỉ nghe, rồi để những lời ấy nằm yên trong đầu, như cất một thứ chưa biết dùng vào việc gì. Qua khung cửa mở, lão nhìn được vào trong điện. Vua ngồi trên ngai. Trạng Quỳnh bước ra khỏi hàng văn, dâng lên một cuộn giấy. Vua không để ai đọc thay. Hắn mở cuộn giấy, tự đọc. Bốn điều. Lạc Việt từ nay không mượn tên Tam Bộ mà dọa ai, giặc cũng không, người cũng không. Ba con đèo qua Vạn Sơn, quân lạ nào muốn qua, Tam Bộ báo xuống chợ biên. Chợ biên họp lại mỗi phiên, một năm đổi muối không nộp thuế. Còn một món nợ về cái chết của nhị hoàng tử, vua chưa trả, Tam Bộ ghi lại. Đọc xong, vua cuộn tờ giấy lại, nói thêm một câu. – Ngoài phố, có người kể voi Lạc Việt thắng voi Tam Bộ. – Hắn nói. – Không phải. Voi của ta không đẩy được voi Tam Bộ một bước. Ba bộ ký hòa ước, không phải vì thua. Cả điện im. Trịnh Khê đứng dưới thềm, nghe câu ấy, thấy lạ. Làm quan ba chục năm, lão chưa thấy vị vua nào tự đứng ra cải chính một tin đồn có lợi cho mình. Tin đồn ấy mà để nó chạy, thì tới tháng sau, cả nước sẽ tin Lạc Việt có voi chiến đánh bại voi Tam Bộ. Vị vua trẻ ấy lại đi dập nó, bằng chính miệng mình, trước cả triều. Nghĩ thêm một nhịp, lão mới hiểu. Tin ấy mà ngược lên tới chợ biên, người Tam Bộ sẽ nghe ra là Lạc Việt khoe, và tờ hòa ước vừa ký sẽ thành tờ giấy kẻ thắng đưa cho kẻ thua. Vị Thị lang Hộ bộ bước ra khỏi hàng. – Bẩm bệ hạ. Thuế muối ở chợ biên là lệ cũ, đời tiên đế đã thu. Miễn một năm, Hộ bộ mất bao nhiêu, bệ hạ đã sai ai tính chưa? – Sổ chợ biên ghi từng phiên. – Vua nói. – Chỗ thuế, viên lại ở đó ghi một chữ: miễn. Một năm nữa, Hộ bộ cứ lấy sổ ấy ra mà cộng. Đổi lại, ba con đèo qua Vạn Sơn có người canh. Hộ bộ cũng nên cộng luôn, ba con đèo ấy, triều đình phải nuôi bao nhiêu lính mới canh nổi. Vị Thị lang đứng đó một lúc. Lão không cãi, cũng không tạ. Lão lui về hàng. Trịnh Khê cúi đầu thấp hơn. Lão nhận ra một điều. Tháng Tư, vị Thị lang ấy nói, vua đáp một câu rồi im, để lão tự đứng mà chờ. Hôm nay, vua đưa cho lão hai thứ phải tự cộng. Người ta có thể cãi một câu nói. Không ai cãi được một con số mình chưa đếm. Buổi chầu tan. Trịnh Khê đứng nép sang bên cho các vị quan đi qua. Không ai nhìn lão. Mấy tháng nay, lão đã quen thế. Đợi bá quan đi khuất, Trạng Quỳnh mới xuống thềm. Y không dừng lâu, không nhìn lão, chỉ đặt vào tay lão một tráp gỗ nhỏ và một tờ giấy có ấn vua. Trịnh Khê ôm cái tráp vào ngực. Hồi tháng Giêng, lão biết đường dây của Lục Phúc mà không báo, suýt làm mất cả kinh thành. Vua không chém lão. Vua cách hết chức tước, sai lão đi khiêng xác, chôn người chết giữ thành. Lão khiêng tới khi hai bàn tay phồng rộp, rồi chai lại. Từ hôm ấy, lão không xin lại chức gì. Lão chỉ xin được làm những việc không ai muốn làm, mà phải có người biết đường mới làm được. * * * Giờ Tỵ, Trịnh Khê đứng trước cửa kho văn thư Lại bộ. Gã thư lại giữ kho mở cửa, thấy lão, thoáng sững lại, rồi cúi chào. Gã cúi thấp, hai tay chắp, như chào một vị Thượng thư. Đầu năm nay, lão còn ngồi ghế Thượng thư Lễ bộ, mỗi lần qua Lại bộ, gã này còn đứng hầu ở cuối gian. Giờ áo lão là áo vải thô, người lão gầy rộc đi một nửa, mà gã vẫn cúi như thế. Người giữ kho thì nhớ mặt. Họ không nhớ chuyện ai đã bị cách chức. Lão đưa tờ giấy có ấn. Gã thư lại đọc, mở rộng cửa, lui ra. Kho văn thư Lại bộ có bảy gian. Lão biết gian nào để gì. Gian thứ năm, những giá gỗ cao chạm trần, xếp sổ bổ quan các châu, mỗi năm một chồng, có dán giấy đề năm. Lão đã đứng ở đây nhiều lần, hồi còn phải lo lễ nhậm chức cho những vị quan mới. Lão mở tráp gỗ trên một cái bàn kê sát cửa sổ. Mấy cuốn sổ tiền hương Tây Lĩnh, mỗi cuốn một năm, chữ Hoàng Tích. Trạng Quỳnh đã kẹp vào mỗi cuốn một mảnh giấy đỏ, đúng trang có hai chữ ấy. Gửi xuôi. Năm nào cũng có, ngay sau rằm tháng Ba. Không ghi gửi ai, không ghi bao nhiêu. Cạnh mấy cuốn sổ là mảnh giấy ghi bảy cái tên, chữ của chính lão, nét đậm, lão nhét vào tay áo Trạng Quỳnh hôm hai mươi bảy tháng Tư. Lão xếp mấy cuốn sổ theo năm. Cuốn cũ nhất, sáu năm trước. Mở ra, trang sau rằm tháng Ba, đã có hai chữ ấy. Năm ấy, là năm đầu Hoàng Tích nhận ấn châu Tây Lĩnh. Không có cuốn nào cũ hơn. Trước năm ấy, châu Tây Lĩnh là của một quan châu khác. Lão đứng dậy, đi vào gian thứ năm. Chồng sổ bổ quan sáu năm trước nằm ở giá thứ ba, ngang tầm vai. Bụi phủ một lớp mỏng trên gáy. Lão lật từng tờ, chậm, không bỏ tờ nào. Quan châu các châu Tây Nam, quan huyện, quan trấn. Mỗi tờ một người, tên người được bổ, tên châu, ngày nhận ấn, và cuối tờ, tên người đứng bảo cử, có chữ ký, có triện. Tới gần giữa giờ Mùi, lão tìm thấy tờ của Hoàng Tích. Hoàng Tích, cử nhân, bổ quan châu Tây Lĩnh. Người bảo cử: Lương Uyên, Thị lang Lại bộ. Trịnh Khê đứng yên giữa hai dãy giá gỗ, tờ giấy trong tay. Lương Uyên. Tên thứ ba trong bảy tên. Người dâng sớ cáo bệnh trên thềm điện sáng hai mươi bảy tháng Tư, đi đứng không giống người bệnh chút nào, rồi xuống thuyền về quê phía Đông. Lão mang tờ giấy ra bàn, đặt cạnh cuốn sổ tiền hương cũ nhất. Một tờ bảo cử. Một dòng Gửi xuôi. Cùng một năm. Lão lật tiếp mấy chồng sổ năm sau. Ba năm trước, tới kỳ khảo công quan các châu, tờ của Hoàng Tích được xếp hạng ưu. Người ký duyệt hạng ấy, cũng là Lương Uyên. Một quan châu tham tới mức phải bắt giải về kinh, mà được xếp hạng ưu. Lão không lấy làm lạ. Hồi còn ngồi ghế Thượng thư, lão cũng từng ký những tờ như thế, cho những người mình đã bảo cử. Không ký, là tự nhận mình cử sai người. Lão lấy bảy cái tên ra dò lại với những tờ bảo cử khác trong chồng sổ ấy, rồi trong chồng sổ năm kế tiếp. Sáu cái tên còn lại, có người bảo cử quan huyện ở Bắc, có người bảo cử quan trấn ven biển. Không ai đứng tên cho một quan châu nào ở Tây Nam. Chỉ có tên thứ ba. Lão ngồi xuống, nhìn hai thứ giấy trên bàn. Lão biết một tờ bảo cử nặng bao nhiêu. Một vị Thị lang Lại bộ, mỗi năm đứng tên bảo cử chục người, có khi hơn. Bảo cử một cử nhân lên quan châu, là việc hợp lệ, có triện, có ngày tháng, không sai một chữ. Còn hai chữ Gửi xuôi, không có tên ai đi cùng. Đem hai thứ này ra trước triều, người ta chỉ cần hỏi một câu: thế thì sao? Không ai bị treo cổ vì đã bảo cử một kẻ sau này tham. Nhưng lão cũng biết một điều khác. Lão từng đứng ở đầu một con đường như thế. Tháng Giêng, Lục Phúc thòng dây xuống chân thành, dưới chân dây có người lạ ngựa béo đứng đợi. Lão biết chuyện ấy mà không ngăn, không quên. Một con đường có tiền chạy, thì đầu kia bao giờ cũng có một người đã mở nó ra từ trước. Thường là vào đúng cái năm người cầm tiền ở đầu này mới nhận ấn. Lão chép lại tờ bảo cử, chép cả dòng khảo công, từng chữ, rồi cất tờ gốc về đúng chỗ trên giá thứ ba, xếp chồng sổ đúng thứ tự cũ, như chưa từng có ai động vào. * * * Giờ Thân, Trạng Quỳnh xuống ngục. Buồng giam Hoàng Tích ở cuối dãy, ô thông hơi trên cao lọt vào một vệt nắng chiều. Y ngồi dựa vách, lưng đã lành, chỉ còn mấy vệt sẹo nhạt dưới lớp áo tù. Gần một tháng trong ngục, người y hốc hác, mặt xám, nhưng mắt vẫn còn cái nhìn của người từng ngồi sau án dinh châu. Trạng Quỳnh ngồi xuống chiếc ghế gỗ cai ngục kê ngoài song. Y không mang sổ, không mang giấy. Y không nhắc tới bảy cái tên. – Sáu năm trước, – y hỏi, – ai đứng tên bảo cử ngươi lên quan châu Tây Lĩnh? Hoàng Tích nhìn y. Câu hỏi ấy, ai đọc sổ bổ quan cũng biết. Y không có lý do gì để giấu. – Bẩm, ân sư của tội thần. – Y nói ngay. – Lương Thị lang. Hồi ấy ngài giữ chức Thị lang Lại bộ. – Ân sư? – Tội thần đỗ cử nhân, ngài là quan chấm. Ngài thương tội thần nhà nghèo, bảo cử lên châu Tây Lĩnh. Trạng Quỳnh gật đầu, như vừa nghe một chuyện ai cũng biết. – Tiền gửi xuôi, – y hỏi, giọng vẫn đều đều như câu trước, – có gửi ân sư không? Hoàng Tích không đáp ngay. Mắt y không nhìn Trạng Quỳnh. Mắt y nhìn sang vách đất bên trái, chỗ có một buồng giam khác. – Tội thần không nhớ. Bên kia vách, có tiếng ho khan. Một tiếng thôi, khô, ngắn. Trạng Quỳnh đứng dậy. Y không hỏi lại. Một người vừa nói tên ân sư không vấp một chữ, tới câu sau lại không nhớ, thì cái không nhớ ấy đã là một câu trả lời. Chỉ là thứ trả lời không ghi được vào sổ. * * * Chạng vạng, trong thư phòng, trên án có ba thứ giấy tờ. Trạng Quỳnh đặt chúng thành một hàng. Tờ chép bảo cử của Trịnh Khê, kèm dòng khảo công ba năm trước. Cuốn sổ tiền hương cũ nhất, mở ở trang có hai chữ Gửi xuôi. Bản lời khai của gã lính châu mắt tam giác, có dấu điểm chỉ, bản Cao Lỗ giữ. Lạc Thiên ngồi sau án. Cao Lỗ chống gậy ngồi ở góc. Trịnh Khê quỳ ngoài thềm, không dám bước vào. Ngoài cửa, Dã Tượng đứng gác, lưng dựa cột, cái bóng to lớn của y đổ dài lên sân. Trạng Quỳnh nhìn ba thứ ấy một lúc lâu. Một tờ có tên người bảo cử, không có tiền. Một tờ có tiền, không có tên. Một tờ có giọng nói và một khuôn mặt của người nhận hòm, không có tên ai đứng sau. Ba tờ đặt cạnh nhau, chỉ thiếu đúng một sợi dây nối tờ này sang tờ kia. Mà cái sợi dây ấy, lại là thứ người ta giữ kỹ nhất. – Bẩm bệ hạ. – Y nói. – Lương Uyên về quê từ cuối tháng Tư. Muốn hỏi, triều đình có thể mời lão về kinh. Hỏi bệnh. Bệ hạ thương quan già, mời về dưỡng bệnh trong kinh, có thái y coi sóc. Lạc Thiên không trả lời ngay. Hắn nhìn tờ chép bảo cử. Nét chữ đậm, gọn của Trịnh Khê, chép không sót một chữ. – Không. – Hắn nói. Trạng Quỳnh chờ. – Lão đã về đất nhà mình. – Lạc Thiên nói. – Một nhà lớn phía Đông, có ruộng, có bến, có người. Gọi lão về bằng chừng ấy giấy tờ, thì lão về, mà cả con đường cũng biết triều đình đã nhìn tới nó. Các nhà lớn phía Đông sẽ không hỏi lão có tội gì. Họ sẽ hỏi, hôm nay triều đình gọi một ông già về hỏi bệnh, mai gọi ai. Hắn đẩy tờ giấy lại phía Trạng Quỳnh. – Trong tay ta chưa có cái tên nào đi cùng tiền. Chưa có, thì chưa gọi. Trạng Quỳnh cúi đầu. Y không cãi. Y biết vua nói đúng, và cũng biết cái đúng ấy có giá. Lương Uyên ở nhà mình, giữa ruộng, giữa bến, giữa người nhà mình, thì làm gì triều đình cũng không thấy. Gọi về, thì ít ra còn có một người để mà nhìn. Không gọi, là để lão ngồi yên ở đầu kia con đường, trong một căn nhà triều đình chưa từng bước vào. Hắn nhìn ra thềm. – Trịnh Khê. – Có tội thần. – Ngươi lần tiếp. Người nhà Lương Uyên còn ai ở kinh. Thư từ phía Đông lên kinh, đi đường nào, qua tay ai. – Bẩm. – Trịnh Khê dập đầu. Cao Lỗ ngồi ở góc, chờ vua dặn xong mới lên tiếng. – Chủ công. Trưa nay, Trống đã đủ hai lượt. Lạc Thiên gật đầu, không đứng dậy. – Để đó. – Hắn nói. – Mười người lính Phàm, cầm giáo hay cầm cung, canh được một con thuyền, một cái cổng. Thứ làm ra cái xác trên bậc đá bến Đông hôm kia, không để lại một vết dao nào. Lính Phàm không canh được thứ ấy. Giữ lại, lúc có người bị thương còn có cái mà chữa. Cao Lỗ cúi đầu. Trạng Quỳnh nhìn vua, rồi nhìn ba thứ giấy tờ trên án. Hai trăm điểm trong Trống, từ hôm nay, là để chữa, không phải để gọi. Ngoài thềm, Trịnh Khê vẫn quỳ. Lão chưa lui. Một lúc, lão mới ngẩng lên, nói thêm. – Bẩm. Năm ngoái lão ấy mừng thọ, tội thần có tới. Nhà ấy, cửa trước mở ra đường cái. Cửa sau mở thẳng xuống bến sông.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ