Tôi không nhớ mình đã đến tang lễ của bố Thư bằng cách nào. Chỉ nhớ chồng đưa tôi ra sân bay, còn tôi ngồi trong xe khóc như chính mình vừa mất thêm một người thân.
Cái chết của bố Thư kéo tôi về quãng thời gian tồi tệ nhất trong đời, khi mẹ tôi mất đột ngột đúng lúc tôi đang thử việc. Tôi từng quay lại công ty sau tang lễ với đầu óc rỗng tuếch, không nhớ nổi mật khẩu máy tính. Đồng nghiệp không ác, họ chỉ nhanh chóng mất kiên nhẫn với một người luôn buồn bã và làm không khí nặng nề.
Tôi kể trải nghiệm ấy cho Thư, dặn cô đừng vội quay lại guồng công việc, cũng đừng tin rằng mình có thể chịu đựng mọi thứ chỉ vì trước nay vẫn chịu được.
Thư nói: “Công ty tao tốt lắm. Đồng nghiệp thương tao lắm, không giống bên bà đâu.”
Tôi im lặng.
Tôi đâu kể chuyện mẹ mất để tổ chức giải đấu xem công ty ai tử tế hơn. Tôi đang lấy phần đau nhất của mình ra cảnh báo cô.
Tôi nói: “Tao từng bị bỏ lại khi yếu nhất.”
Cô trả lời: “Tao thì không bị vậy đâu.”
Có lẽ cô không cố ý. Nhưng chính vì không cố ý nên tôi mới hiểu: cô thật sự không nhìn thấy tôi.
Sau tang lễ, tôi ở lại thêm hai ngày phụ Thư xử lý giấy tờ. Ra sân bay, đôi giày mới mua làm chân tôi chảy máu. Ba tuần sau, cô kể “chỉ có anh Khải” khiến cô được an ủi.
Tôi vẫn không giận ngay.
Tôi tiếp tục hỏi cô ăn chưa, ngủ được không. Tôi còn vui mừng khi công ty cho cô nghỉ phép và đề nghị tăng lương. Tôi khuyên cô ở lại ít nhất cho đến khi tinh thần ổn định.
Thư nghỉ việc.
Đó là lúc tôi bất ngờ bật cười.
Không phải vì cô nghỉ. Mà vì cuối cùng tôi nhìn thấy quy luật. Khi tôi khuyên ở lại, cô sẽ nghỉ. Khi tôi bảo nghỉ, cô sẽ nói người ta không cho. Nếu tôi im lặng, cô sẽ tìm cách khiến tôi lên tiếng để còn làm ngược lại.
Tôi không phải người bạn cô cần.
Tôi là tấm bảng để cô phóng phi tiêu.
Từ đó, tôi không chủ động nữa.
Thư vẫn nhắn vài lần. Cô kể công ty mới lạc lõng, đồng nghiệp không nhiệt tình như nơi cũ, Khải thi thoảng gọi hỏi thăm. Tôi trả lời lịch sự nhưng không còn đem cả tâm trí mình đặt vào từng dấu chấm của cô.
Một tối, không hiểu sao cô nhắc lại sinh nhật thời đại học. Tôi hỏi: “Bà còn nhớ đôi giày mọi người tặng tôi không?”
“Nhớ. Bà mang đến rách luôn mà.”
“Hồi đó bà nói cả nhóm góp đều.”
Bên kia hiện dòng “đang nhập” rất lâu. Cuối cùng Thư thú nhận: “Thật ra tôi trả gần hết. Nhưng có gì đâu. Bà không có giày đi thuyết trình, tôi thấy thì mua thôi.”
Có gì đâu.
Ba chữ ấy rơi xuống, nhẹ đến mức gần như không phát ra tiếng.
Tôi đã mang đôi giày đó trong lòng hơn mười năm. Mỗi lần Thư cần tôi, tôi lại nhớ tới nó. Mỗi lúc mệt mỏi vì hàng trăm tin nhắn, tôi tự nhắc một cô gái từng kiên nhẫn lừa mình nhận quà. Mỗi khi bị xem nhẹ, tôi lại nghĩ: người ta từng tốt với mình.
Còn đối với người mua, đó chỉ là một đôi giày.
Không phải giao kèo.
Không phải khế ước bán thân.
Không phải giấy phép sử dụng trái tim tôi vô thời hạn.
Tôi hỏi: “Vậy sao bà lại mua cho tôi?”
Thư đáp: “Vì hồi đó bà là bạn tôi.”
Tôi nhìn câu ấy rất lâu rồi cười.
Hồi đó tôi là bạn cô ấy.
Có lẽ về sau, tôi trở thành một thứ khác. Một người luôn trực tuyến. Một nơi cô ấy có thể đổ xuống mọi bực dọc mà không cần kiểm tra xem bên trong còn chỗ hay không. Một cô bạn nghèo từ thời đại học, dù cô ấy thăng tiến tới đâu vẫn sẽ đứng dưới chân ngước lên.
Tôi không trách Thư vì không biết những điều tôi chưa từng kể. Chính tôi giấu việc mình được đề bạt. Tôi chưa từng nói thu nhập của mình, không khoe căn hộ, không kể chồng đã yêu thương và bảo vệ tôi thế nào. Tôi đưa cô ấy xem toàn bộ những ngày mưa rồi thắc mắc tại sao cô ấy nghĩ đời mình không có nắng.
Nhưng một người không cần biết tôi kiếm bao nhiêu mới có thể tôn trọng tôi.
Tôi không cần nộp bảng lương để được đối xử như một người ngang hàng.
Sau đêm ấy, chúng tôi nhắn thêm vài câu. Không cãi nhau, không tuyệt giao. Tôi chỉ ngừng làm công việc trước đây mình vẫn làm: đặt câu hỏi tiếp theo.
Thư nói công ty mới không hợp. Tôi đáp “ừ”.
Cô nói Khải khuyên cô quay về nơi cũ. Tôi nói “bà cân nhắc kỹ”.
Cô nói dạo này không tâm sự với ai, tinh thần lại ổn hơn. Tôi trả lời “vậy tốt rồi”.
Cuộc trò chuyện chết tự nhiên khi không còn một người liên tục hô hấp nhân tạo.
Vài tháng sau, tôi được bổ nhiệm làm giám đốc vận hành khu vực. Công ty tổ chức một bữa tiệc nhỏ. Đồng nghiệp đăng hình và gắn tên tôi, nhưng tài khoản của Thư không còn trong danh sách bạn bè nên cô ấy không nhìn thấy.
Tôi không tiếc.
Tôi từng nghĩ ngày nào đó mình phải xuất hiện thật lộng lẫy trước mặt Thư, để cô ấy kinh ngạc vì cô gái nghèo năm xưa đã đi xa đến mức nào. Sau này tôi mới hiểu, khao khát ấy vẫn là xin cô ấy công nhận.
Mà tôi đã thôi xin rồi.
Tối hôm nhận chức, chồng tặng tôi một đôi giày. Không phải hàng hiệu, chỉ là kiểu tôi hay mang, màu đen và đế mềm.
Anh ngồi xuống buộc dây cho tôi, hỏi: “Có chật không?”
Tôi đi thử một vòng quanh phòng rồi lắc đầu.
“Vừa.”
“Chắc không?”
Tôi nhìn đôi giày một lúc, sau đó nói: “Nếu sau này chật, em sẽ đổi.”
Chồng tôi cười. “Thì đương nhiên phải đổi.”
Đúng vậy.
Một điều đơn giản như thế, tôi mất hơn mười năm mới học được.
Không phải thứ gì từng che chở cho mình cũng phải giữ đến khi rách nát. Không phải người từng tốt với mình thì mãi mãi được quyền bước qua ranh giới. Và không phải cứ đi đủ lâu, một đôi giày không vừa sẽ tự nhiên trở nên vừa vặn.
Có những thứ càng cố chịu, chân càng chảy máu.
Tôi từng nợ Minh Thư một đôi giày.
Sau này, tôi trả bằng hàng nghìn tin nhắn, hàng trăm đêm thức khuya, vài chuyến bay, một đôi chân phồng rộp và hơn mười năm luôn đứng về phía cô ấy.
Nếu tính cả lãi, tôi đã trả thừa.
Chỉ là trước đây tôi không dám rời đi, vì tưởng bước ra khỏi một tình bạn từng đẹp có nghĩa mình vô ơn.
Bây giờ tôi hiểu rồi.
Biết ơn là nhớ người ta từng cho mình một đôi giày.
Còn tự trọng là biết đôi giày ấy không thể bắt mình đi theo họ suốt đời.