CHƯƠNG 5 — MỘT CÂU TRẢ LỜI
Buổi chiều, ngày 8 tháng 7 năm 2039 — tại một trại trú ẩn ở Singapore.
Lukas rời khỏi khu vực nghỉ từ đầu giờ chiều để giúp nhân viên kiểm tra lại hệ thống điện. Sau khi thiết bị được sửa, một số khu vực trong trại đã có thể sử dụng điện trở lại, nhưng nguồn cung vẫn chưa ổn định nên mọi người phải hạn chế sử dụng những thiết bị không cần thiết.
Mikhail vẫn ngồi ở chỗ cũ.
Chiếc laptop đặt trên đầu gối, còn thiết bị đã được sửa nằm bên cạnh. Cậu đang kiểm tra lại những dữ liệu vừa thu được thì Tĩnh An ngồi xuống đối diện.
Cậu im lặng được vài phút.
Rồi lại hỏi:
"Dữ liệu này có liên quan trực tiếp đến luận án của anh không?"
"Có."
"Liên quan thế nào?"
Mikhail vẫn nhìn màn hình.
"Được dùng để phân tích."
"Phân tích cái gì?"
"Môi trường."
"Nhưng môi trường cụ thể là gì?"
Mikhail dừng tay.
"Rất nhiều thứ."
"Ví dụ?"
Mikhail ngẩng lên nhìn cậu.
"Anh muốn biết hết à?"
Tĩnh An suy nghĩ một lúc rồi gật đầu.
"Nếu có thể."
Mikhail nhìn cậu thêm vài giây.
Từ sáng đến giờ, Tĩnh An đã hỏi không biết bao nhiêu câu về thiết bị, dữ liệu và dự án. Cậu không có vẻ gì là sẽ dừng lại, mà mỗi câu trả lời của Mikhail dường như chỉ khiến cậu nghĩ ra thêm một câu hỏi khác.
Mikhail đưa hai ngón tay lên chỉnh kính.
"Cậu nghiên cứu gì?"
Tĩnh An hơi ngạc nhiên.
"Hả?"
"Chuyên ngành của cậu."
"À."
Cậu ngồi thẳng lại.
"Sinh học."
Mikhail gật đầu.
"Cụ thể?"
"Vi sinh vật."
Mikhail nhìn cậu.
"Loại nào?"
Tĩnh An suy nghĩ vài giây.
"Khá nhiều."
"Ví dụ?"
Câu hỏi vừa dứt, vẻ mặt Tĩnh An lập tức thay đổi.
Lukas nếu có mặt ở đây có lẽ sẽ nhận ra ngay.
Mikhail thì chưa.
Tĩnh An chống khuỷu tay lên đầu gối, đưa tay lên cằm rồi bắt đầu nói:
"Ví dụ như những vi sinh vật có khả năng tương tác với tế bào chủ. Thực ra nếu nói chính xác hơn thì điều tôi quan tâm không chỉ là bản thân vi sinh vật, mà là mối quan hệ giữa chúng với môi trường sinh học xung quanh. Một số loại có thể thay đổi hoạt động của tế bào, một số lại ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, còn có những loại gần như chỉ tồn tại khi môi trường thích hợp..."
Mikhail im lặng nghe.
Tĩnh An tiếp tục:
"Điều thú vị là cơ thể con người không phải một hệ thống hoàn toàn độc lập. Chúng ta có hàng loạt vi sinh vật sống cùng mình, trên da, trong đường tiêu hóa, trong khoang miệng và ở nhiều vị trí khác. Phần lớn chúng không gây hại, thậm chí còn tham gia vào quá trình chuyển hóa hoặc hỗ trợ hệ miễn dịch. Vì vậy nếu muốn nghiên cứu một vi sinh vật có khả năng tác động lên cơ thể thì không thể chỉ nhìn vào nó. Phải nhìn cả môi trường mà nó đang tồn tại."
Mikhail gật đầu.
Tĩnh An thấy anh vẫn nghe nên nói tiếp:
"Ví dụ như khi một mô bị tổn thương, phản ứng của cơ thể không chỉ đơn giản là tế bào chết đi rồi tế bào mới xuất hiện để thay thế. Trước tiên phải có phản ứng viêm, sau đó là xử lý phần mô hư hỏng, hình thành tín hiệu hóa học, huy động tế bào miễn dịch, kích thích tế bào phù hợp phân chia và cuối cùng là tái cấu trúc mô. Nếu một mắt xích bị sai thì quá trình có thể chậm lại hoặc thậm chí tạo ra mô không bình thường."
Mikhail nhìn màn hình nhưng không gõ nữa.
Tĩnh An tiếp tục:
"Đó cũng là lý do tôi thấy khả năng tái tạo rất thú vị. Con người thực ra đã có sẵn cơ chế sửa chữa, chỉ là nó bị giới hạn. Một số loài động vật có khả năng tái tạo những bộ phận mà con người gần như không thể tái tạo hoàn chỉnh. Nếu hiểu được cơ chế đó, về lý thuyết có thể tìm cách mở rộng giới hạn của cơ thể người."
Mikhail hỏi:
"Và cậu muốn làm điều đó?"
"Ừ."
"Để chữa bệnh?"
"Một phần."
Tĩnh An dừng lại một chút rồi nói tiếp:
"Nhưng chữa bệnh chỉ là một hướng. Tôi còn muốn biết cơ thể có thể thích nghi đến mức nào."
Mikhail hơi nhướng mày.
"Thích nghi?"
"Ừ. Ví dụ, nếu một cơ thể có thể phát hiện tổn thương nhanh hơn, huy động năng lượng hiệu quả hơn, kích thích tái tạo chính xác hơn và kiểm soát được quá trình đó, thì giới hạn sinh học của nó sẽ thay đổi. Khi ấy vấn đề không còn chỉ là chữa một vết thương. Nó trở thành câu hỏi về việc cơ thể có thể tự sửa chữa đến đâu."
Mikhail im lặng.
Tĩnh An tiếp tục nói, càng lúc càng nhanh:
"Nhưng vấn đề lớn nhất vẫn là năng lượng. Tái tạo mô cần vật chất và năng lượng. Không thể chỉ nói rằng tế bào phân chia nhanh hơn là mọi thứ sẽ tốt hơn. Nếu tốc độ tái tạo tăng lên mà nguồn cung không đủ thì cơ thể sẽ nhanh chóng cạn kiệt. Chưa kể còn phải kiểm soát nhiệt lượng, oxy, protein, glucose và hàng loạt quá trình chuyển hóa khác. Nếu không kiểm soát được thì hệ thống càng hiệu quả lại càng dễ tự làm tổn thương chính nó."
Mikhail nhìn cậu.
Tĩnh An không để ý.
"Chưa kể đến vấn đề kiểm soát tế bào. Đây mới là phần khó nhất. Nếu kích thích tế bào phân chia mà không xác định chính xác vị trí, thời điểm và số lượng cần thiết thì..."
Cậu dừng lại.
Mikhail chờ.
Tĩnh An nhìn anh.
"Anh có hiểu tôi đang nói gì không?"
"Hiểu một phần."
"Vậy là tốt."
Tĩnh An tiếp tục ngay lập tức:
"Nhưng phần đó vẫn chưa phải phần thú vị nhất."
Mikhail khẽ nhắm mắt trong chốc lát.
Tĩnh An nói:
"Điều tôi thực sự muốn nghiên cứu là liệu có thể tạo ra một hệ thống sinh học đủ thông minh để tự nhận biết tổn thương, tự xác định mức độ tổn thương, sau đó điều chỉnh phản ứng của cơ thể theo từng trường hợp hay không. Nếu làm được thì nó sẽ giống như một lớp điều khiển nằm giữa tổn thương và cơ chế tái tạo. Nó không nhất thiết phải thay thế cơ thể, chỉ cần hỗ trợ cơ thể đưa ra phản ứng chính xác hơn."
Mikhail im lặng vài giây.
"Giống một hệ thống điều khiển?"
"Đúng."
Tĩnh An lập tức chỉ vào chiếc laptop.
"Giống như hệ thống của anh."
Mikhail nhìn thiết bị bên cạnh.
"Không giống."
"Khác ở đâu?"
"Hệ thống của tôi không phải sinh vật."
"Nhưng nguyên lý thì giống."
"Không."
"Ít nhất là một phần."
Mikhail không trả lời.
Tĩnh An lại chống cằm.
"Thực ra nếu kết hợp sinh học với hệ thống điều khiển thì..."
Mikhail lập tức ngắt lời:
"Khoan."
Tĩnh An dừng lại.
Mikhail nhìn cậu.
"Tôi chỉ hỏi cậu nghiên cứu gì."
Tĩnh An chớp mắt.
"Đúng mà."
"Cậu đã trả lời được bao lâu rồi?"
Tĩnh An nhìn đồng hồ trên cổ tay.
"Không biết."
Mikhail thở ra.
Tĩnh An hơi nghiêng đầu.
"Anh thấy dài à?"
"Khá dài."
"Nhưng tôi còn chưa nói đến phần di truyền."
Mikhail im lặng.
Lúc đó, Lukas từ phía hành lang quay trở lại.
Anh vừa bước đến gần đã nghe thấy Tĩnh An đang nói rất say sưa.
"...và nếu thay đổi được khả năng thích nghi của tế bào thông qua cơ chế di truyền thì vấn đề sẽ còn thú vị hơn, bởi vì khi đó không chỉ một cá thể thay đổi mà đặc tính có thể được truyền lại cho thế hệ sau. Nhưng muốn làm vậy thì phải xác định xem đặc tính nào có thể duy trì ổn định, đặc tính nào gây tác dụng phụ, đặc tính nào phụ thuộc vào môi trường..."
Lukas đứng lại.
Anh nhìn Mikhail.
Mikhail nhìn Lukas.
Hai người im lặng trong vài giây.
Lukas khẽ nhướng mày như muốn hỏi chuyện gì đang xảy ra.
Mikhail chỉ đưa tay lên chỉnh kính.
Tĩnh An vẫn tiếp tục:
"...ngoài ra còn phải xem xét khả năng cơ thể tự điều chỉnh khi môi trường thay đổi. Nếu một đặc tính có lợi trong điều kiện này nhưng lại gây bất lợi trong điều kiện khác thì..."
Lukas ngồi xuống bên cạnh Mikhail.
Anh nhìn Tĩnh An.
"Anh ấy đang nói từ bao lâu rồi?"
Mikhail đáp rất bình thản:
"Không biết."
Tĩnh An lập tức quay sang.
"Tôi nghe thấy đấy."
Lukas mỉm cười.
"Tôi biết."
Tĩnh An nhìn hai người rồi lại tiếp tục:
"Nhưng mà tôi vẫn chưa nói đến phần quan trọng nhất."
Mikhail nhìn Lukas.
Lukas nhìn lại Mikhail.
Lần này cả hai đều không nói gì.
Tĩnh An chống cằm, đôi mắt sáng lên.
"Nếu thật sự có thể tạo ra một hệ thống như vậy thì giới hạn của cơ thể người sẽ thay đổi rất nhiều."
Mikhail hỏi:
"Đó là mục tiêu nghiên cứu của cậu?"
Tĩnh An gật đầu.
"Một trong số đó."
"Vậy cậu nghiên cứu được đến đâu rồi?"
Tĩnh An im lặng.
Lần đầu tiên từ khi bắt đầu nói, cậu không lập tức trả lời.
"Chưa xa lắm."
Mikhail gật đầu.
Lukas nhìn Tĩnh An.
"Vậy những thứ cậu vừa nói..."
"Tôi đang suy nghĩ."
Lukas bật cười.
Mikhail cũng khẽ cong khóe miệng.
Tĩnh An nhìn hai người.
"Có gì buồn cười?"
"Không có gì."
Mikhail cúi xuống laptop.
Tĩnh An nhìn anh vài giây rồi lại hỏi:
"Vậy dự án của anh có liên quan đến những thứ tôi vừa nói không?"
Mikhail dừng tay.
Anh nhìn Tĩnh An.
"Cậu lại hỏi rồi."
Tĩnh An cười.
"Ừ."
Mikhail im lặng một lúc rồi mở lại tập dữ liệu.
"Có một phần."
Tĩnh An lập tức dịch lại gần.
"Phần nào?"
Mikhail nhìn cậu.
Lần này anh không trả lời ngay.
Lukas nhìn hai người, rồi khẽ lắc đầu.
Có vẻ như câu hỏi ban đầu của Mikhail đã không giúp cuộc trò chuyện kết thúc.
Nó chỉ khiến Tĩnh An tìm được thêm một chủ đề mới để hỏi.