Con đường Đông Nam dẫn xuống núi, lúc sáng sớm còn ướt sương.
Gã trai Bản Khê dẫn đường đi đầu, chân đất, bước thoăn thoắt trên những phiến đá trơn. Sau gã là hai chục lính châu thay nhau khiêng chiếc cáng tre. Hoàng Tích nằm sấp trên cáng, hai cổ tay buộc vào thanh tre ngang, lưng phủ tấm chăn mỏng. Gã mắt tam giác đi cạnh cáng. Tám người lính Thiên Trường đi sau, hai người còn phải co duỗi bàn tay liên tục cho ngón đỡ cứng.
Đường dốc, cáng chao. Mỗi lần cáng chao, Hoàng Tích lại rên lên một tiếng. Đám lính châu khiêng cáng không ai nói gì. Mấy hôm trước, cũng con đường này, chúng lên núi giáo dựng thẳng, roi mây cầm tay. Lạc Thiên nghe tiếng rên ấy, không ngoái lại. Người này phải sống mà về tới kinh. Quyển sổ tiền hương trong hành lý y, phải đặt cạnh quyển sổ của Trạng Quỳnh, trước mặt cả triều.
Dã Tượng đi sau cùng. Sườn buộc vải, tay trái để thõng, tay phải vác bó nỏ lớn, mười cây buộc làm một, nặng hơn cả cái cáng. Thạch Sanh đi trước y, búa trên vai, cung vàng quấn vải đeo sau lưng.
Trạng Quỳnh đi cạnh vua. Y đã thay áo giao lĩnh, vấn lại khăn, bỏ lại cây gậy tre lão buôn thuốc ở nhà mế Nhuôn. Không còn dáng lão buôn, bước chân y vẫn chậm, vẫn thong thả, như người vừa ra khỏi công đường đi dạo.
Lạc Thiên đi bằng chân mình. Nhưng mỗi con dốc, hắn vẫn phải dừng lại thở.
Tới con dốc thứ ba, Trạng Quỳnh cũng dừng theo, gập quạt lại.
– Hai ngày tới Pá Hốc. Một ngày tới bến đò. Ngựa gửi ở quán trọ dưới bến. Bốn ngày quan lộ. – Y ngừng lại một chút. – Rằm, còn bảy ngày.
– Thì không nghỉ. – Lạc Thiên nói, chống tay vào gối, đợi hơi thở đều lại.
Lượt gọi đêm rằm, phải đặt tay lên Trống mới dùng được. Lỡ đêm ấy, là lỡ cả tháng, lượt không cộng dồn. Đêm ấy, Trống sẽ lại bắt hắn chọn một lần nữa. Hắn muốn tự tay chọn, không để một khúc quan lộ nào chọn thay.
Trong rừng hai bên đường, có tiếng chim.
Hôm hai mươi ba tháng Ba, lúc lên núi, rừng dưới thung lũng này không có lấy một tiếng chim. Hôm nay, chim kêu lích chích trên ngọn cây, kêu từ lúc sương chưa tan. Có con bay sà xuống bụi dẻ ven đường, nghiêng đầu nhìn đoàn người, lại vụt đi.
Dã Tượng nghe. Y dừng lại nửa bước, ngẩng đầu. Y không nói gì, lại vác bó nỏ đi tiếp.
* * *
Gần trưa, đoàn người xuống tới cuối thung lũng phía Nam.
Con suối uốn quanh chân một ngọn núi đá dựng đứng. Dưới chân núi, miệng hang dưới há ra, tối om. Từ trong lòng núi, dòng nước ngầm trồi ra, chảy qua một bãi sỏi trắng rộng, nhập vào con suối.
Xương trâu vẫn nằm đó, trắng dưới nắng trưa. Xương hoẵng, xương lợn rừng, vùi nửa trong sỏi. Nhưng trên đá, trên xương, không còn sương đọng. Lạc Thiên cúi xuống vốc nước. Lạnh, trong, lạnh như nước suối đầu nguồn. Không còn cái lạnh cắt vào xương ngón tay như sáng mùng một.
Ở sát mép nước, nấm mả đá sỏi vẫn còn nguyên.
Hòn to xếp dưới, hòn nhỏ xếp trên. Đàm Thạch xếp. Hắn xếp cùng. Bảy ngày, không hòn nào lăn xuống.
Lạc Thiên quỳ xuống trước nấm mả. Hắn mở gói vải, lấy hòn cuội trắng ra, đặt lên đỉnh mả.
Hòn cuội nằm đó một lúc. Không ấm lên. Không hiện chữ. Chỉ là một hòn cuội trắng giữa trăm hòn cuội trắng.
Hắn cầm nó lên, cất lại vào gói vải.
Một năm, bàn tay xương nhỏ bé ấy nắm hòn cuội này, không chịu buông. Hắn mượn nó từ sáng mùng một, mang nó về bản, mang lên miếu, mang qua đêm mùng năm. Hòn cuội không cứu được ai. Nhưng lần đầu nó ấm lên trong tay hắn, hắn biết mình không đi lạc đường.
– Ta mượn thêm ít ngày. – Hắn khẽ nói. – Làng anh ngươi, ta biết rồi.
Sáng qua, bên bếp lửa nhà trưởng bản, Trạng Quỳnh đã đọc cho hắn nghe tờ giấy nợ nhà Cốm, từng chữ. Sáu tiền, vay của phó bản Xôm, nộp tiền hương hai năm. Lãi ba phần. Người vay, điểm chỉ: Thóc. Bên dưới, một dòng mực khác, viết sau: em gái là Cốm, mười bốn tuổi, lên núi ở đợ ba năm, trừ nợ. Làng Khe Trong, ven quan lộ.
Xôm khai, làng ấy cách quán nước lợp lá gồi hôm mười bảy chừng nửa buổi đi bộ. Khe Trong, là con khe nước trong.
Thạch Sanh không đợi ai sai. Y đã leo lên sườn núi đá, tới một cây nghiến mọc chênh vênh trong kẽ đá vôi, chọn một cành to bằng bắp chân. Y đặt búa xuống, lấy hơi.
Cốc.
Tiếng búa dội vào vách núi, dội lại, lan xuống bãi sỏi. Lần này, nó không vang giữa trận. Chỉ là tiếng người đốn củi, đốn một khúc gỗ làm bia.
Y vác khúc nghiến xuống, đẽo một mặt cho phẳng. Trạng Quỳnh ngồi xổm bên mép suối, rút con dao nhỏ, khắc. Y khắc chậm, từng nét, nét nào cũng sâu.
Cốm. Người làng Khe Trong.
Khắc xong, y đưa cho vua xem. Lạc Thiên gật đầu. Thạch Sanh cắm tấm bia gỗ xuống đầu nấm mả, ấn sâu vào sỏi.
Lạc Thiên đứng dậy, quay lại.
Hai chục lính châu đã đặt cáng xuống bên bờ suối, đứng túm tụm, không ai dám ngồi.
– Năm ngoái, – hắn nói, không to, – ai đứng giữa sân nhà trưởng bản Bản Khê, nói câu: Ăn cơm nhà ai, là người nhà ấy?
Không ai đáp.
Trên cáng, Hoàng Tích nằm im, mặt úp xuống mặt cáng.
Một lúc sau, gã mắt tam giác bước ra khỏi đám lính. Gã đi tới trước mặt vua, quỳ xuống sỏi, hai tay chống đất.
– Bẩm bệ hạ. Là tiểu nhân.
Giọng gã khàn, nhưng không run.
Lạc Thiên nhìn gã. Vệt sẹo trên cẳng tay hắn, là roi của bàn tay ấy. Hôm kia, cũng bàn tay ấy quất đủ hai mươi roi lên lưng quan châu của chính gã, không roi nào nhẹ.
Hắn có thể sai quất gã hai mươi roi. Có thể nói một chữ tha, cho xong chuyện.
Cả hai, đều dễ quá.
– Mả của nó xếp vội. – Hắn nói. – Mùa hạ nước lên, sỏi lăn, mả trôi. Ngươi xếp lại cho nó. Từng hòn. Cho cao, cho chắc.
Gã mắt tam giác ngẩng lên.
– Xếp xong, – Lạc Thiên nói tiếp, – về tới làng Khe Trong, ngươi tự nói lại câu ấy, trước mặt anh nó.
Gã quỳ im. Hồi lâu, gã mới dập đầu một cái, đứng dậy, đi ra mép suối, cúi xuống nhặt hòn đá đầu tiên.
Gã xếp tới xế chiều. Đêm nay, đằng nào đoàn người cũng phải nghỉ lại dưới thung lũng.
Gã gỡ từng hòn đá cũ ra, đặt sang bên, xếp lại móng bằng những hòn to nhất lăn từ lòng suối lên. Có hòn to bằng cái thúng, gã phải ôm cả vào ngực, lội nước, bê lên bờ. Một gã lính châu trẻ đứng dậy định xuống giúp. Gã mắt tam giác không ngẩng lên.
– Ngồi xuống. – Gã nói. – Việc của ta.
Không ai giục. Đám lính châu ngồi bên bờ suối, không ai giúp, cũng không ai cười. Tám người lính Thiên Trường nấu cơm. Dã Tượng ngồi tựa vách đá, nhắm mắt. Chỉ có tiếng nước chảy, và tiếng đá chạm đá, từng tiếng, từng tiếng một.
Tới khi mặt trời xuống thấp sau núi, nấm mả nhỏ bên suối đã cao ngang đầu gối, đá xếp khít như tường thành. Tấm bia gỗ nghiến đứng thẳng ở đầu mả.
Gã mắt tam giác quỳ trước nấm mả một lúc, rồi đứng lên, đi về phía cáng. Hai bàn tay gã, tróc da mười đầu ngón.
Dã Tượng mở mắt, nhìn nấm mả, nhìn những hòn đá xếp khít.
– Người này xếp được. – Y nói với vua, như khen một người lính vừa đắp xong một đoạn lũy.
Lạc Thiên không đáp. Hắn nhìn tấm bia gỗ nghiến, nhìn con suối. Nước chảy qua chân nấm mả, trong vắt, như suối nhà.
* * *
Đêm mùng tám, đoàn người dựng trại dưới một vách đá bên suối, cách bãi sỏi một quãng.
Hai đống lửa. Một đống cho đám lính châu và chiếc cáng. Một đống cho vua.
Gã mắt tam giác ngồi bên đống lửa của đám lính châu, cầm một thanh củi, cời than. Bàn tay ấy, hôm kia cầm roi. Hôm nay nhặt đá. Mười đầu ngón gã rát như bị bỏng, gã không để ý.
Sau lưng gã, trên chiếc cáng đặt sát vách đá, có tiếng thì thào.
– Ngươi.
Gã không quay lại.
– Cắt dây. – Hoàng Tích thì thào, giọng khô, gấp. – Đêm nay. Rừng tối, bọn chúng mệt. Khiêng bản quan về châu lỵ. Ở châu lỵ, bản quan còn người. Còn sổ. Còn chỗ dựa trên kinh.
Gã mắt tam giác không đáp. Thanh củi trong tay gã khều một hòn than đỏ ra khỏi đống lửa, đẩy nó vào lại.
– Ngươi theo bản quan sáu năm. – Hoàng Tích nói. – Về tới châu lỵ, ngươi muốn gì, bản quan cho nấy.
Gã vẫn không đáp.
Bên kia, ở đống lửa thứ hai, có tiếng người nói chuyện. Gió đêm thổi ngược về phía vách đá, nên gã nghe rõ.
Người khổng lồ đang hỏi người tiều phu.
– Đời trước, – Dã Tượng hỏi, – ngươi có gặp Đại vương không? Hưng Đạo Đại vương.
Thạch Sanh lắc đầu.
– Tiểu nhân chỉ gặp một con chằn, một con đại bàng, và một người tên Lý Thông.
Dã Tượng im một lúc, nhìn vào đống lửa.
– Thế thì đời trước, ngươi khổ.
Người tiều phu không đáp ngay. Y quay đầu nhìn sang bên cạnh. Ở đó, vua của họ ngồi dựa vào một tảng đá, đầu gục xuống ngực, đã ngủ từ lúc nào. Trạng Quỳnh kéo tấm áo khoác đắp lên vai vua, không đánh thức.
– Đời này, – Thạch Sanh nói, – tiểu nhân được ngồi cạnh bệ hạ.
Gã mắt tam giác nghe hết.
Gã cúi đầu, nhìn hai bàn tay tróc da của mình.
Năm ngoái, gã đứng giữa sân nhà trưởng bản, nói câu ấy to tới mức cả bản nghe thấy. Đứa con gái ở đợ đứng sau lưng Xôm, gầy nhom, tóc buộc bằng sợi lạt. Nó không khóc. Nó chỉ nắm chặt một thứ gì trong tay, nhìn gã. Gã không nhớ mặt nó. Gã chỉ nhớ, lúc ấy, gã thấy câu mình vừa nói là một câu khéo. Quan châu khen.
Hôm hai mươi tháng Ba, giữa chợ châu lỵ, gã vung roi vào một người đàn bà áo chàm, một tiểu tử mặt còn non giơ tay đỡ. Hôm kia, tiểu tử ấy giơ vết sẹo của chính ngọn roi ấy ra trước cả bản. Hôm nay, tiểu tử ấy không sai quất gã một roi nào. Chỉ sai gã xếp đá cho một đứa ở đợ đã chết.
Sau lưng gã, Hoàng Tích lại thì thào gì đó. Gã không nghe nữa.
Gã ném thanh củi vào đống lửa, đứng dậy, bước tới đầu cáng, kiểm lại mối dây buộc hai cổ tay quan châu. Thắt thêm một nút.
Đoạn gã ngồi xuống, dựa lưng vào cáng, ôm giáo, nhìn lửa tới sáng.
* * *
Cùng đêm ấy, ở kinh thành, trong dãy nhà Hộ bộ, chỉ còn một phòng sáng đèn.
Ninh Viễn ngồi trước án thư, cuốn sổ lương mở trước mặt, ngòi bút đã khô mực từ lâu. Y không viết. Y chỉ ngồi.
Trang sổ trước mặt y có một dòng chữ bị gạch ngang, nét gạch thẳng tắp, do chính tay y gạch hôm cuối tháng Ba. Hôm qua, trong điện tối, y thấy một bàn tay có vệt chai mái chèo. Đêm qua, y ngồi ở đây tới canh ba, không viết một chữ nào về bàn tay ấy. Sáng nay cũng không. Thuyền muối, sáng mai mới tới.
Ngọn đèn dầu trên án chợt lay động, dù cửa sổ đóng.
Y ngẩng lên. Chưa thấy gì, y đã cảm thấy nó. Một hơi lạnh sau gáy, như có ai mở cửa hầm băng ngay sau lưng.
Có người đứng sau lưng y. Y không biết người ấy vào từ lúc nào.
Ninh Viễn không quay lại. Y nhìn lên vách. Trên vách, dưới ánh đèn, chỉ có một cái bóng. Bóng của y.
Từ ngày vào kinh, y chỉ nhận lệnh qua những ống tre giấu dưới khoang thuyền muối. Từ cuối tháng Ba, nét chữ trong ống tre đã không còn là chữ Tống hầu. Người viết thứ chữ mảnh và đều ấy, y chưa thấy mặt lần nào. Đêm nay, y cũng không dám thấy.
– Hôm qua, – giọng nói sau lưng y khô khốc, như lá chết cọ lên đá, – người quỳ trong điện, tay thế nào?
Ninh Viễn nhìn ngòi bút khô trong tay mình.
– Tối quá. – Y nói. – Tiểu nhân không dám nhìn.
Sau lưng y, im một lúc.
– Không dám nhìn, – giọng ấy nói, – cũng là thấy.
Một bàn tay trắng bệch, ngón dài, vươn qua vai y, đặt lên án thư một phong thư. Không niêm. Giấy trắng, gấp làm ba. Mặt giấy tỏa ra một hơi lạnh mỏng, như sương tỏa khỏi mặt ao mùa đông.
– Sáng mai. – Giọng ấy nói. – Thuyền muối.
Hơi lạnh sau gáy tan đi.
Ninh Viễn ngồi im một lúc lâu mới dám quay lại. Sau lưng y chỉ có cánh cửa đóng then. Then cài vẫn nguyên.
Y ngồi như thế tới canh tư.
Canh tư, y mở phong thư ra, đọc. Đọc tới một chỗ, y dừng lại, đọc lại chỗ ấy lần nữa. Đọc xong, y gấp lại theo nếp cũ, đặt lên án. Đoạn y trải một tờ giấy mới, mài mực, chấm bút.
Y chép lại, từng chữ. Không thêm. Không bớt. Nét chữ thẳng, không run.
Tới khi gà gáy, trên án thư có hai tờ giấy giống hệt nhau.