Rạng sáng hai mươi sáu, người ta tìm thấy con chó.
Là con chó vàng nhà Lường Văn Nọi, ở một nóc nhà phía sau bản, sát hàng rào cây gai. Đêm qua nó còn tru. Sáng nay, nó nằm ở chân hàng rào, bên trong, cách nhà chủ chưa tới hai mươi bước.
Nằm nghiêng, bốn chân duỗi thẳng, hai hốc mắt trũng sâu. Lớp da khô quắt dán chặt vào xương sườn, như một tấm da thuộc phơi nắng cả mùa. Không một vết cắn. Không một giọt máu. Ruồi không đậu.
Lạc Thiên đứng lẫn trong đám người, nhìn cái xác ấy.
Hắn đã nhìn thấy một cái xác y như thế, ba hôm trước, bên bờ suối dưới thung lũng. Khi ấy là một con trâu, cách bản cả một ngày đường.
Sáng nay, là một con chó. Ở ngay trong hàng rào.
Dã Tượng từ ngoài lều đi vòng vào, đứng bên kia hàng rào cây gai, cúi nhìn qua. Người khổng lồ ngồi thức suốt đêm qua trước cửa lều, ngay chân con đường mòn lát đá dẫn lên miếu. Cách chỗ con chó nằm chưa tới năm chục bước.
– Không có gì đi qua. – Y nói, rất khẽ, chỉ đủ cho Lạc Thiên nghe. – Đêm qua, không có gì đi qua chỗ tiểu nhân.
Y nhìn cái xác một lúc nữa, rồi nói thêm.
– Nó không cần đi.
Lạc Thiên không đáp.
Đêm qua, bên cạnh Dã Tượng, hắn đã nhắm mắt, lần theo sợi dây lạnh buốt ấy một thoáng. Chỉ một thoáng. Như Trạng Quỳnh dặn.
Một thoáng, đã đủ.
Không ai nói với hắn điều ấy. Không ai cần nói. Hắn tự biết.
* * *
Gần trưa, người ta kéo tới trước gầm sàn nhà mế Nhuôn.
Hai ba chục người. Đàn ông cầm dao, đàn bà bế con. Lường Văn Nọi, chủ con chó, đứng đầu, tay xách xác con chó vàng giơ lên, giọng khàn đặc, nói một tràng bằng tiếng bản. Lạc Thiên không hiểu. Nhưng hắn không cần hiểu. Cứ mỗi câu, tay kia của gã lại chỉ thẳng lên sàn nhà, nơi Lò Thị Hiên đang ngồi co ro trong góc.
Có người nói theo bằng tiếng Kinh, lơ lớ, cho đám người lạ nghe.
– Yêu phụ về hai đêm. Đêm đầu, chó tru. Đêm sau, chó chết. Ông miếu đòi trước rồi.
– Trói mụ lại! Giải xuống châu!
– Để mụ ở đây, mùng năm chưa tới, cả bản chết!
Mười người lính của đoàn buôn thuốc đã đứng chắn quanh chân cầu thang, tay đặt lên cán dao quắm. Đàm Thạch đứng ở bậc thang dưới cùng, mặt lạnh như đá. Người khổng lồ không có ở đây. Theo lời đã giao, y không được vào bản.
Trạng Quỳnh chống gậy bước xuống cầu thang, chắp tay vái lia lịa.
– Bà con bớt nóng! Bà con bớt nóng! Người đàn bà này là người tiểu nhân thuê. Tiểu nhân đã bảo lãnh với trưởng bản…
– Bảo lãnh thì sao? Lão bảo lãnh được cho ông miếu à?
Đám người nhao nhao.
Tòng Văn Xôm bước ra.
Gã đi tới đứng giữa đám người và cầu thang, giơ hai tay lên, như một người hòa giải. Đám người dịu xuống một chút.
– Bà con nghe ta nói. – Gã nói bằng tiếng bản, rồi quay sang nói lại bằng tiếng Kinh, rất lịch sự, như để đám người lạ cũng thấy gã công bằng. – Ông chủ đây đã bảo lãnh, trói Hiên lại, là mất lòng khách. Nhưng để Hiên ở đây, lòng dân không yên. Chi bằng thế này. Hiên sang ở nhà ta. Nhà ta có người trông. Đợi quan châu lên, quan châu xét.
Gã quay sang Trạng Quỳnh, mỉm cười.
– Ông chủ thấy thế nào? Như thế, là hợp tình hợp lý.
Trạng Quỳnh nhìn gã. Lạc Thiên đứng sau lưng y, trên bậc thang thứ ba, nhìn gã.
Sang ở nhà Xôm. Đợi quan châu lên.
Cái tờ cáo thị trên vách gỗ giữa chợ Tây Lĩnh. Truy nã yêu phụ họ Lò. Thưởng năm quan.
Trạng Quỳnh chưa kịp mở miệng, thì một giọng nói khàn khàn vang lên từ phía sau đám người.
– Ta đã nhận lời.
Đám người tự dạt ra. Trưởng bản Cầm Văn Khăm chống cây gậy tre, chậm rãi bước vào giữa. Ông không nhìn Xôm. Ông không nhìn Trạng Quỳnh. Ông nhìn con chó vàng trong tay Lường Văn Nọi, nhìn hồi lâu.
– Lão buôn thuốc bảo lãnh, ta nhận lời. – Ông nói, bằng tiếng bản, rồi nhắc lại bằng tiếng Kinh. – Hiên ở nhà mế Nhuôn. Hiên trốn, ta trói lão buôn thuốc. Ai muốn đổi, thì đổi luôn cả trưởng bản.
Không ai nói gì.
Xôm vẫn mỉm cười. Nhưng Lạc Thiên đứng trên bậc thang, nhìn thấy nụ cười ấy khựng lại một thoáng, rất nhanh, như mặt nước vừa có một hòn sỏi rơi xuống.
Trong đám người, có một ông già chống gậy, lưng còng, vai đeo cái gùi mây rỗng. Là ông già bán sa nhân hôm qua. Ông khẽ ho một tiếng, rồi nói, không to, như nói với chính mình.
– Người buôn này mua sa nhân của ta, trả hơn giá châu. – Ông nói. – Người xấu, không trả hơn giá châu.
Vài người quay lại nhìn ông. Không ai cãi.
Đúng lúc ấy, từ trên sàn nhà, một giọng nói to như quát vang xuống.
– Năm ngoái nhà Xôm bốc trúng, ông miếu có đòi trước đâu!
Mế Nhuôn đứng ở đầu cầu thang, một tay chống vào cột nhà, một tay cầm cái gáo dừa múc rượu. Bà nói bằng tiếng bản, rồi, không biết cố ý hay không, nói lại một lần nữa bằng tiếng Kinh, to hơn.
– Năm ngoái nhà Xôm bốc trúng! Ông miếu có đòi trước đâu!
Cả đám người lặng đi.
Lần này, không ai nhìn Hiên nữa. Người ta nhìn nhau, rồi nhìn xuống đất.
Tòng Văn Xôm quay lại, ngẩng lên nhìn bà già trên đầu cầu thang. Nụ cười trên mặt gã không mất đi. Chỉ mỏng hơn.
– Mế lẫn rồi. – Gã nói, nhẹ nhàng, như nói với một đứa trẻ. – Mế uống nhiều quá.
Gã chắp tay vái trưởng bản một vái, vái Trạng Quỳnh một vái, rồi quay lưng bỏ đi. Đám người lục tục tản ra theo. Lường Văn Nọi xách con chó vàng đi sau cùng, vừa đi vừa ngoái lại nhìn lên sàn nhà, không biết nên giận ai.
Lạc Thiên đứng trên bậc thang, từ đầu tới cuối không nói một câu nào. Đúng như một đứa cháu theo chú đi buôn.
* * *
Trưa ấy, Trạng Quỳnh xin phép trưởng bản.
Y nói, đoàn buôn thuốc lên núi, nghe dân trong bản kể bên kia đèo Tây là đất bản cũ, lâu lắm không ai sang, vách đá nhiều tổ ong khoái. Mật ong khoái dưới xuôi bán giá bằng thuốc quý. Y muốn cho đứa cháu cùng người khiêng hàng sang lấy một chuyến. Chiều đi, mai về.
Trưởng bản Khăm nghe xong, im lặng hồi lâu.
– Đất bản cũ. – Cuối cùng ông nói. – Người Bản Khê không sang.
Ông nhìn Lạc Thiên. Đôi mắt già nua ấy nhìn thẳng vào mặt hắn, như đêm hai mươi tư bên bờ suối.
– Mai không về, ta không sai người đi tìm.
Ông gật đầu, chống gậy đi, không hỏi thêm câu nào.
* * *
Mế Nhuôn không hỏi họ sang đó làm gì.
Bà chỉ ngồi xuống bên bếp lửa, lấy một que củi, cời phẳng lớp tro, rồi vạch lên đó từng nét, run run.
– Ngược suối. – Bà nói, không to như mọi khi. – Tới chỗ suối chia hai, đi theo nhánh bên trái. Lên đèo. Đi về phía mặt trời lặn. Qua đỉnh đèo, xuống thung lũng. Tìm cây sung ba gốc. Miếu ở trên gò, sau cây sung.
Vạch xong, bà ném que củi vào lửa, thò tay vào trong cái túi vải nhỏ đeo bên hông, lấy ra một nắm hương. Hương bà tự làm, bằng bột vỏ bời lời trộn nhựa thông, cuộn trên que tre, đã cũ lắm, thân hương bạc màu.
Bà dúi nắm hương vào tay Lạc Thiên.
– Thắp cho ông một nén.
Lạc Thiên cầm nắm hương. Nhẹ bẫng.
Hắn định cất vào trong áo, thì mế Nhuôn túm lấy tay hắn, giữ lại. Bàn tay nhăn nheo của bà già lạnh ngắt, nhưng nắm rất chặt.
– Năm ngoái, – bà nói, rất khẽ, – đứa lên miếu, không phải người Bản Khê.
Trạng Quỳnh đang ngồi ghi sổ bên cạnh, ngừng bút.
* * *
Đứa con gái ấy tên là Cốm.
Người dưới xuôi. Nhà ở một làng ven quan lộ, xa lắm, đi bộ từ đó lên tới châu lỵ mất sáu bảy ngày. Cha mẹ mất sớm, chỉ còn một người anh trai. Nhà nghèo, mấy năm nộp không đủ tiền hương ông miếu. Mỗi năm, nộp tiền hương các bản lên châu xong, Tòng Văn Xôm lại xuôi quan lộ bán sa nhân, da thú, tiện đường cho vay. Nhà nó vay Xôm. Lãi ba phần.
Nợ không trả nổi. Năm Cốm mười bốn tuổi, anh nó đưa nó lên núi, ở đợ nhà Xôm. Ở đợ ba năm, trừ nợ.
– Đứa bé ấy chăm lắm. – Mế Nhuôn nói. – Sáng nào cũng ra suối gánh nước từ lúc gà chưa gáy. Gánh xong nước nhà Xôm, còn gánh giúp nước nhà ta. Nó nói, ở nhà nó cũng có một con suối, nước trong như suối này.
Bà dừng lại, nhìn vào đống lửa.
– Đầu tháng Giêng năm ngoái, bốc thăm. Trúng con trai út nhà Xôm. Mười hai tuổi.
Lạc Thiên nhìn bà.
– Xôm xuống châu, đi mất bảy ngày. – Mế Nhuôn nói tiếp. – Lúc về, dẫn theo mấy người lính châu. Lính châu đứng giữa sân nhà trưởng bản, nói một câu. Ăn cơm nhà ai, là người nhà ấy. Đứa ở đợ nhà Xôm, ăn cơm nhà Xôm, thì là người nhà Xôm. Nhà Xôm bốc trúng, thì người nhà Xôm đi.
– Đứa bé ấy mười lăm tuổi. – Bà nói. – Người trong bản không ai nói gì. Không phải người Bản Khê. Không ai nói gì.
– Trưởng bản? – Trạng Quỳnh hỏi, rất khẽ.
– Trưởng bản dắt nó lên. – Mế Nhuôn đáp. – Như dắt bảy đứa trước.
Bà lại im lặng một lúc lâu.
– Chạng vạng mùng năm tháng Tư năm ấy, nó đi ngang qua nhà ta. Nó không khóc. Trong tay nó nắm chặt một hòn cuội trắng. Ta hỏi, cầm gì thế. Nó nói, hòn cuội anh Thóc nhặt dưới suối nhà, cho nó mang theo lúc lên núi. Anh Thóc dặn, nhớ nhà thì cầm lấy, như cầm tay anh.
Lò Thị Hiên ngồi trong góc, vùi mặt vào đầu gối.
– Sáng hôm sau, người ta lên miếu. – Mế Nhuôn nói. – Không còn gì. Không có vòng bạc. Đứa ở đợ, làm gì có vòng bạc. Không có cả hòn cuội.
Bà ngẩng lên, nhìn Lạc Thiên. Đôi mắt kèm nhèm của bà già, lúc ấy, không còn kèm nhèm nữa.
– Người già trong bản ngày xưa nói, cái hang ấy thông sang bên kia núi. – Bà nói. – Nước ngầm trong núi chảy ra ở cuối thung lũng phía Nam, chỗ con suối uốn quanh ngọn núi đá dựng đứng. Chỗ ấy, mấy năm nay, người đi rừng thấy xác trâu, xác hoẵng, khô quắt, không thối.
Lạc Thiên nhớ tới con trâu đực nằm bên bờ suối, ba hôm trước. Nhớ tới rừng không có tiếng chim.
Và hắn nhớ tới một quán nước lợp lá gồi ven quan lộ, ngày mười bảy. Một gã trai trẻ ngồi ở góc quán, buột miệng nói một câu. Ông miếu ăn người. Quan châu ăn tiền. Và bà cụ chủ quán lẩm bẩm, trước khi quay vào cời than. Anh Thóc nhà ấy, có đứa em gái ở Bản Khê. Năm ngoái…
Hắn không nói ra. Trạng Quỳnh cũng không nói ra. Hai người nhìn nhau một lúc, rồi cùng nhìn xuống nắm hương trong tay hắn.
* * *
Giờ Mùi, Trạng Quỳnh tiễn hắn ra tận hàng rào phía sau bản.
Y đợi tới chỗ không còn ai nghe thấy, mới hạ giọng.
– Bệ hạ nghĩ kỹ chưa? – Y hỏi. – Một vua, một khổng lồ, sang một vùng đất mười hai năm không ai đặt chân tới. Bệ hạ ở lại, thị họ Lò có mười người lính, một người khổng lồ. Bệ hạ đi, thị còn mười người lính với một lão buôn chống gậy.
– Và một bà già. – Lạc Thiên nói.
Trạng Quỳnh không cười.
Lạc Thiên nhìn lên sườn núi đá vôi. Ngôi miếu nhỏ im lìm trên đó. Vệt đen sau miếu, dưới nắng trưa, vẫn đen.
– Chín ngày nữa là mùng năm. – Hắn nói. – Ngồi đây, là canh cái lễ. Đi, là tìm cách phá nó.
Trạng Quỳnh không đáp. Y lùi lại một bước, chắp tay, không vái, chỉ gật đầu.
Từ lúc sáng, Dã Tượng đã đưa bó nỏ cuộn chiếu cói qua hàng rào. Bốn người lính khiêng vào gầm sàn nhà mế Nhuôn, giấu sau mấy hàng vò rượu, lẫn giữa mấy bao da thú, mấy ống mật ong Trạng Quỳnh vừa mua. Điều kiện của trưởng bản chỉ cấm người khổng lồ vào bản, không cấm hàng. Đàm Thạch ra ngồi trước cửa lều, thay chỗ y.
Hai người lên đường. Một thiếu niên gầy gò đội nón lá, đeo một cái gùi mây rỗng. Một người khổng lồ vác côn sắt, trên lưng buộc một cuộn dây thừng dài.
* * *
Con đường mế Nhuôn vạch trên tro bếp, ngoài đời không còn là đường nữa.
Qua chỗ suối chia hai, lối mòn biến mất dưới một lớp cây bụi, dây leo, tre gai mọc dày như vách. Mười hai năm không ai đi, rừng đã lấy lại hết.
Dã Tượng đi trước. Y không chặt. Y chỉ vung cây côn sắt, gạt sang hai bên. Tre gai to bằng cổ tay gãy rắc rắc như que củi. Cây bụi rạp xuống. Đá lở chắn đường, y cúi xuống, nhấc lên, ném xuống khe. Mỗi bước y đi, là một con đường mới mở ra sau lưng.
Lạc Thiên đi sau, không nói gì.
Gần chiều, tới một vách đá dựng đứng, trên cao chi chít những tổ ong khoái bám vào vách, đen sẫm, to như cái nia.
Dã Tượng dừng lại, ngẩng đầu nhìn.
– Lấy một tổ. – Lạc Thiên nói. – Lão buôn thuốc cần mang về cái gì đó.
Người khổng lồ gật đầu. Y cởi cuộn dây thừng trên lưng, buộc một đầu vào gốc cây, đầu kia quấn quanh người, bám vào vách đá, leo lên. Ong bay ra đen kín cả một khoảng trời, đốt lên hai cánh tay trần của y. Y không chớp mắt. Y chỉ đưa bàn tay to bè ra, bẻ một tổ ong gọn gàng như bẻ một cái bánh, rồi tụt xuống.
Y đặt tổ ong vào cái gùi mây trên lưng Lạc Thiên, mật chảy vàng óng. Trên hai cánh tay trần của y, vết ong đốt sưng lên chi chít như sao.
– Không đau? – Lạc Thiên hỏi.
– Đau. – Dã Tượng đáp. Rồi y lại vác côn lên, đi tiếp.
* * *
Chạng vạng, hai người lên tới đỉnh đèo.
Đèo không cao. Chỉ là một yên ngựa giữa hai ngọn núi đá vôi, trên đỉnh có mấy cây thông già cong queo. Gió từ phía Tây thổi lên, lạnh, mang theo mùi đất ẩm.
Lạc Thiên đứng trên đỉnh đèo, nhìn xuống.
Bên dưới là một thung lũng nhỏ, hẹp hơn thung lũng Bản Khê, cỏ tranh mọc lút đầu người. Giữa thung lũng có một con suối nhỏ, gần như đã cạn, chỉ còn một vệt nước bạc lấp lánh dưới ánh chiều. Dọc hai bên bờ suối, lẩn trong cỏ tranh, là những hàng cột gỗ mục, đen sẫm, gãy ngang, xếp thành từng ô vuông. Nền nhà sàn cũ. Mấy chục nóc nhà.
Xa hơn một chút, trên một bãi đất cao, có những ụ đất nhô lên, xếp hàng, cỏ phủ kín. Mả. Mả của những người chết trong trận lũ quét năm nào.
Và ở cuối thung lũng, trên một cái gò cao, có một mái miếu.
Mái đã sập một nửa. Ngói vỡ vương vãi xuống sườn gò. Bên cạnh miếu, có một thân cây to, cháy đen, trơ trụi, như một ngón tay xương xẩu chỉ lên trời.
Giống hệt cây đa trước ngôi miếu bên này núi.
Hai tiếng sét. Một tiếng bên này núi. Một tiếng bên kia núi.
Lạc Thiên đứng im, nhìn cái gò ấy cho tới khi ánh chiều tắt hẳn.
Hắn không lần theo sợi dây. Hắn đã tự hứa như thế từ sáng nay, lúc đứng nhìn con chó vàng dưới chân hàng rào. Không lần, cho tới khi đứng dưới mái miếu ấy.
Dã Tượng đứng cạnh hắn, cũng nhìn xuống thung lũng. Người khổng lồ đứng lặng, nghiêng đầu, như đang nghe.
Rồi y khẽ nói.
– Bên này, chim cũng không ở.