Sáng mùng mười tháng Ba, ngoài cửa Nam kinh thành, trên một mảnh ruộng cháy đen, có một con trâu, một chiếc cày, và một vị hoàng đế không biết cày.
Chuyện ấy do lão thần Hàn lâm khởi xướng.
Mấy hôm trước, thóc giống Tô gia về tới kinh, Hộ bộ chia cho các làng quanh kinh, nhà nào cũng đem ngâm ủ, đợi nảy mầm. Lão thần Hàn lâm quỳ trên triều, run run tâu rằng, theo lệ xưa, đầu xuân vua phải thân cày ruộng tịch điền, cày ba đường cày đầu tiên, để cầu cho mùa màng tươi tốt, cũng để thiên hạ biết vua trọng nghề nông. Từ đời tiên đế, lễ ấy đã bỏ hơn hai chục năm.
Trạng Quỳnh nghe xong, lần đầu tiên không cãi lão thần Hàn lâm một câu nào. Y chỉ gật gù, nói lão đại nhân nói phải.
Lạc Thiên cũng không cãi. Hắn chỉ hỏi một câu.
– Cày thế nào?
Cả triều im lặng. Trong chín vị quan, không ai từng cày ruộng.
Cuối cùng, người dạy hắn cày là một ông lão nông dân gầy gò, chính ông lão hôm mùng năm đã quỳ trên bến Đông, vốc thóc giống áp lên mặt mà khóc. Ông lão họ Đinh, nhà ở làng Bãi Sậy ngoài cửa Nam, ruộng bị giặc đốt từ tháng Chạp, con trai chết trên tường thành đêm hai mươi bảy tháng Giêng. Tên con trai ông lão, khắc ở hàng thứ ba mươi mốt trên tấm bia thứ hai.
– Bẩm bệ hạ, tay trái giữ chuôi, tay phải cầm roi. – Ông lão lóng ngóng chỉ, tay run bần bật, không biết vì sợ hay vì xúc động. – Mắt nhìn thẳng, đừng nhìn xuống lưỡi cày. Trâu đi thẳng thì cày thẳng.
Lạc Thiên nắm lấy chuôi cày. Con trâu đen ông lão dắt tới, là con trâu duy nhất còn sống sót của cả làng Bãi Sậy, cả làng nhịn đói giấu nó, không ai nỡ giết, gầy trơ xương sườn, nhưng đôi mắt hiền lành. Nó quay đầu nhìn vị hoàng đế mười tám tuổi một cái, như đang đánh giá, rồi thong thả bước đi.
Đường cày thứ nhất, cong như lưỡi liềm.
Dân các làng quanh kinh đứng kín bờ ruộng, không ai dám cười. Chỉ có Trạng Quỳnh đứng đầu bờ, quạt che nửa mặt, vai rung rung.
Đường cày thứ hai, bớt cong hơn một chút. Lưỡi cày vấp phải một hòn đá dưới lớp tro, bật lên, suýt hất Lạc Thiên ngã sấp. Hắn loạng choạng, chống tay xuống bùn, cả cánh tay lấm đen tro ruộng cháy.
Bờ ruộng im phăng phắc.
Lạc Thiên đứng dậy, không phủi tay. Hắn cầm lấy chuôi cày lần nữa, nhìn thẳng về phía trước, như lời ông lão dạy.
Đường cày thứ ba, thẳng.
Không thẳng tắp như người cày ruộng cả đời. Nhưng thẳng. Lưỡi cày lật lên một luống đất, lớp tro đen trên mặt bị vùi xuống dưới, lớp đất nâu bên dưới lộ ra, ướt đẫm, bốc hơi trong nắng sớm.
Lạc Thiên dừng lại ở cuối luống, quay đầu nhìn ba đường cày của mình. Một cong, một bớt cong, một thẳng. Hắn chợt nhớ tới ba tháng qua. Ông lão họ Đinh đứng ở đầu luống, nhìn ba đường cày ấy, rồi đột nhiên quỳ xuống bùn, dập đầu ba cái, nước mắt ròng ròng. Dân trên bờ ruộng, không ai bảo ai, cũng quỳ xuống theo.
* * *
Sau lễ tịch điền, cả cánh đồng ngoài cửa Nam như bừng tỉnh.
Nhà nào có trâu thì cày, nhà nào không có trâu thì người kéo cày thay trâu. Người già vỡ đất, đàn bà gieo mạ, trẻ con chạy theo nhặt đá, nhặt gạch vỡ, nhặt cả những mũi tên gãy của quân Đại Hạo còn cắm lổn nhổn dưới lớp tro. Ruộng mạ được đắp thành từng ô vuông vức, thóc giống ngâm ủ đã nứt nanh, rải đều lên mặt bùn, như rắc một lớp vàng.
Cao Lỗ chống gậy đi dọc các bờ ruộng, cúi xuống xem từng chiếc cày. Xem xong một chiếc, lão lắc đầu. Xem xong chiếc thứ hai, lão lại lắc đầu.
– Lưỡi cày gỗ bịt sắt mỏng, cày đất tro thì được, gặp đất cứng là gãy. – Lão nói với Đoàn Kim, gã thợ rèn đi theo sau. – Về xưởng. Từ mai, nửa ngày đúc lẫy nỏ, nửa ngày rèn lưỡi cày. Lão phu vẽ cho ngươi một kiểu lưỡi cày khác, hình trái tim, năm ấy ở Cổ Loa dân Âu Lạc đúc bằng đồng. Nay rèn bằng sắt, còn tốt hơn.
Đoàn Kim ngơ ngác.
– Tiên sinh… tiên sinh còn biết cả rèn lưỡi cày?
– Nỏ bắn được giặc, nhưng không bắn ra cơm. – Cao Lỗ gắt. – Giữ được nước mà không có cơm ăn, thì giữ để làm gì?
Dưới bờ sông, Yết Kiêu dẫn mười người thủy binh đào mương. Mười người lính Bạch Đằng quen chèo thuyền, quen lặn sông, cầm cuốc lóng ngóng như cầm chèo. Nhưng họ đào rất nhanh. Chỉ một buổi sáng, con mương dẫn nước từ sông Cái vào ruộng làng Bãi Sậy đã dài hơn trăm bước. Khuyết Nhĩ đào hăng nhất, cánh tay trái vẫn quấn vải, vết thương đêm Hạc Khẩu không lành, mỗi nhát cuốc lại rỉ máu. Yết Kiêu bảo gã nghỉ, gã không nghe.
Trên những thửa ruộng khác, những người lính triệu hoán còn ở lại kinh cũng đang cày, đang cuốc. Không ai sai họ. Họ tự tới, từ sáng sớm.
Lạc Thiên đứng trên bờ ruộng, nhìn họ rất lâu.
Có một người lính trong đám dân binh Lam Sơn, người được gọi ra đêm mùng một Tết, đang cúi lưng gieo mạ. Động tác của y thuần thục, nhanh, đều, như đã gieo mạ cả đời. Lạc Thiên bước xuống bờ ruộng, lại gần.
– Ngươi biết làm ruộng?
Người lính dân binh ngẩng lên, lau mồ hôi trán, để lại một vệt bùn trên mặt.
– Bẩm bệ hạ, năm ấy ở Lam Sơn, giữa hai trận đánh, cũng về cày ruộng. – Y nói, giọng quê mùa. – Không cày, lấy gì mà ăn, lấy gì mà đánh tiếp.
Lạc Thiên im lặng một lúc.
– Mùa này gặt, sớm nhất cũng cuối tháng Năm. – Hắn nói, rất khẽ. – Ngươi…
– Tiểu nhân biết. – Người lính dân binh cười, hàm răng đen nhánh giữa gương mặt lấm bùn. – Tiểu nhân không ăn được. Nhưng người khác ăn.
Y lại cúi xuống, gieo tiếp. Từng nắm thóc nứt nanh rơi xuống mặt bùn, đều tăm tắp.
Lạc Thiên đứng nhìn tấm lưng cong cong của người lính không tên ấy, nhìn cả một cánh đồng những tấm lưng như vậy, cúi xuống, ngẩng lên, cúi xuống. Chưa tới hai mươi ngày nữa, họ sẽ tan thành những đốm sáng trắng đục. Mạ này hơn hai mươi ngày nữa mới đem cấy. Họ không kịp thấy mạ xuống ruộng, nói gì tới lúa chín.
Họ biết. Họ vẫn gieo.
Hắn quay đi, không để ai nhìn thấy mặt mình.
* * *
Cùng ngày mùng mười, trên con đường cái chạy từ Ải Bắc về phía Nam, có hai con voi đang chậm rãi bước đi.
Con Mộc đi trước, Vi Chấn ngồi trên cổ, chiếc móc sắt cầm tay. Con voi non đi sau, cái chân đau đã bớt tập tễnh, trên cổ nó là Lữ Thất, ngồi cứng đờ như pho tượng, hai tay bám chặt lấy dây thừng quấn quanh cổ voi, mặt xanh lét. Mới tập được mấy ngày, con voi non đã chịu cho gã ngồi lên cổ. Chưa chịu nghe gã. Nhưng đã chịu cho ngồi.
Dã Tượng đi bộ bên cạnh, cây côn sắt vác trên vai, sau lưng là hai chục người lính.
Y đã đợi ở Ải thêm mấy ngày. Đợi đoàn xe gạo từ kinh thành lên. Đợi hai mươi bảy người lính bệnh Đại Hạo đi bộ qua cổng Ải, từng người một, về phía Bắc. Hôm ấy, y đứng dưới cổng, nhìn họ đi qua. Có người quỳ xuống vái y. Có người vái lá cờ chim lạc trên nóc cổng. Có một người đi tới khúc quanh đầu tiên thì quay lại, chạy ngược về, quỳ trước mặt Lương Thiết Trụ, dập đầu ba cái, rồi mới đi.
Lương Thiết Trụ không đi theo họ. Gã theo đoàn xe không về kinh, như đã hứa.
Lời hứa của bệ hạ, đã giữ. Dã Tượng mới lên đường.
Con đường về xuôi y đã đi qua một lần, nhưng lần này khác. Qua Lũng Khẩu, trẻ con trong trấn ùa ra đường, reo hò chạy theo hai con voi, gọi ông khổng lồ vác côn ơi, ông khổng lồ vác côn ơi. Mạc Tư dẫn các cụ già trong trấn ra đứng hai bên đường, lần này không quỳ, chỉ chắp tay vái. Dã Tượng vái lại.
Đêm ấy, bên đống lửa, Vi Chấn hỏi y, về tới kinh rồi thì voi ở đâu, ăn gì, ai nuôi.
– Có ngươi nuôi. – Dã Tượng đáp. – Có Lữ Thất nuôi.
– Còn tướng quân?
Dã Tượng không đáp. Y ngồi nhìn đống lửa, nhìn con voi non đang nằm gác vòi lên chân con Mộc, ngủ ngon lành.
Ba mươi ngày. Không, hai mươi chín ngày.
Hai hôm sau, qua Bến Dâu, bãi đất cháy đen hồi tháng Chạp đã có mấy nóc nhà tranh mới dựng. Bảy người nghĩa binh quê Bến Dâu đang dựng nhà thứ tám, thấy đoàn voi đi qua, vội vàng buông cột, chạy ra. Dã Tượng không nói gì, chỉ đặt côn xuống, vác lên vai cây xà nhà dài nhất mà bảy người còn chưa khiêng nổi, đặt lên đỉnh hai cây cột, rồi mới đi tiếp.
Dưới gốc đa đầu làng, nấm mộ chung đã có người đắp lại, cắm mấy chân nhang.
Dã Tượng đi qua nấm mộ ấy, dừng lại một chút. Y không thắp hương. Y chỉ đứng im, cúi đầu, rồi lại đi.
* * *
Chiều mười ba tháng Ba, trên một con đường mòn trong núi, cách kinh thành mười ngày đường về phía Nam, Sẹo ghìm cương ngựa, nhìn xuống.
Hành cung Vân Sơn nằm trong một thung lũng nhỏ, xung quanh là rừng thông và những dãy núi đá vôi trùng điệp. Mấy dãy nhà ngói cũ kỹ, tường rêu phong, một hồ nước nhỏ, một ngôi chùa trên sườn đồi. Khói hương bốc lên từ một gian nhà phía sau, mảnh như sợi chỉ, bay thẳng lên trời chiều không gió.
Sáu người, sáu con ngựa, đi bảy ngày đường núi. Hà Tiểu Ngư ngã ngựa bốn lần, hai đùi trầy trụa, vẫn không kêu một tiếng.
Thị vệ gác cổng hành cung chặn họ lại. Sẹo không nói gì, chỉ đưa ra một tấm lệnh bài khắc chữ Thiên Hưng, rồi một phong thư gắn sáp. Thị vệ xem xong, vội vã chạy vào trong.
Một lúc sau, một bà lão nhũ mẫu tóc bạc bước ra, nheo mắt nhìn sáu người khách lạ từ đầu tới chân, nhìn gương mặt chằng chịt vết sẹo của Sẹo lâu nhất.
– Công chúa đang thắp hương. – Bà lão nói, giọng đầy nghi ngại. – Các ngươi đợi ở đây.
Sẹo không đợi. Y bước qua bà lão, đi thẳng về phía gian nhà có khói hương.
Gian nhà ấy nhỏ, tối. Giữa gian là một án thờ, trên án thờ là bài vị tiên đế, trước bài vị là một bát hương lớn, nhang cắm kín không còn chỗ trống. Bên cạnh bát hương lớn, còn có một hàng bát hương nhỏ, xếp ngay ngắn. Mỗi bát hương nhỏ có dán một mảnh giấy đỏ, chữ viết nguệch ngoạc, nét chữ con gái.
Chu Tứ, người làng chài.
Mạnh Tam, người Đại Hạo.
Ông tướng lặn sông.
Ông già làm nỏ.
Và ở cuối hàng, một bát hương nhỏ nhất, dán mảnh giấy đỏ lớn nhất.
Các anh lính không tên, bốn mươi chín người.
Sẹo đứng sững ở ngưỡng cửa.
Trước án thờ, một thiếu nữ đang quỳ, lưng quay ra cửa, tóc tết thành hai bím dài buông xuống sau lưng. Nàng đang thắp một nén nhang, cắm vào bát hương nhỏ nhất ấy, miệng lẩm nhẩm khấn. Giọng nàng nhỏ, trong, như tiếng suối.
– … các anh giữ thành cho tam ca, cho phụ hoàng. Muội không biết tên các anh. Tam ca nói, chính các anh cũng không nhớ tên mình. Vậy thì muội gọi là các anh. Các anh đừng đi đâu xa, đợi muội về…
Sẹo không nhúc nhích. Bàn tay y đặt trên quai khiên, siết chặt tới run lên.
Thiếu nữ khấn xong, cúi đầu vái ba vái, rồi quay lại. Nàng thấy một người đàn ông cao lớn đứng ở ngưỡng cửa, áo quần lấm bụi đường, gương mặt chằng chịt vết sẹo, trên lưng đeo một chiếc khiên mây. Nàng giật mình lùi lại một bước, suýt va vào án thờ.
– Ngươi… ngươi là ai?
Sẹo quỳ xuống.
Y không nói gì. Y chỉ rút trong ngực áo ra một gói vải nhỏ, mở ra, hai tay dâng lên. Trong gói vải, là một chiếc phao câu cá bằng lông ngỗng, cán tre vót, đầu phao tô son đỏ đã bạc màu, mép có một vết cắn nhỏ.
Thanh Vân nhìn chiếc phao. Rồi nàng đưa tay lên bịt miệng.
– Tam ca… – Nàng thì thào. – Tam ca vẫn còn giữ…
Nàng ngẩng lên nhìn người đàn ông đang quỳ trước mặt, nhìn những vết sẹo ấy, nhìn chiếc khiên mây sau lưng y. Rồi, không hiểu vì sao, nàng quay đầu, nhìn về phía bát hương nhỏ nhất trên án thờ. Bát hương dán mảnh giấy đỏ lớn nhất.
Khi nàng quay lại, nước mắt đã chảy dài trên má.
– Ngươi… – Nàng hỏi, rất khẽ. – Ngươi có phải là một trong bốn mươi chín người ấy không?
Sẹo quỳ trên nền gạch, cúi đầu thật thấp. Rất lâu, y mới đáp, giọng khàn đặc.
– Thuộc hạ phụng mệnh bệ hạ, tới đón công chúa về.
Thanh Vân lau nước mắt bằng mu bàn tay, như một đứa trẻ. Rồi nàng hít một hơi thật sâu, hỏi, giọng đã bình tĩnh hơn.
– Bao giờ đi?
– Đêm nay. – Sẹo đáp. – Không ai được biết.
Nàng gật đầu, không hỏi vì sao. Nàng quay lại nhìn án thờ, nhìn hàng bát hương nhỏ dán giấy đỏ, rồi nhìn Sẹo.
– Ta mang theo được không?
Sẹo nhìn theo tay nàng chỉ. Bát hương nhỏ nhất, dán mảnh giấy đỏ lớn nhất.
Y im lặng một lúc, rồi gật đầu.
Thanh Vân cẩn thận nhấc bát hương ấy lên, ôm vào lòng, như ôm một thứ gì rất dễ vỡ. Tro hương còn ấm. Nén nhang nàng vừa cắm vẫn đang cháy, khói bay lên, lượn quanh tấm lưng đầy sẹo của người lính không tên đang quỳ trên nền gạch, rồi tan vào bóng chiều.