Đầu canh một đêm mùng tám, nửa vầng trăng đứng phía Tây Nam, Cao Lỗ lên dây nỏ bên bờ hào.
Đêm lặng gió. Trong phố cửa Bắc, đèn đã thưa, chỉ còn vài nhà còn thắp, ánh vàng hắt ra ngõ. Có nhà còn đỏ lửa bếp muộn, sợi khói đứng im trong đêm không gió, như ai cắm một nén nhang dài trên mái. Mấy hôm nồm đã qua, trời ấm hơn, mây mỏng như một lớp lụa căng trên cao, trăng soi qua được, mờ mà không tối. Mặt hào phẳng, đen, chỗ trăng rọi xuống thì sáng lên một vệt dài như ai đặt một tấm bạc lên mặt nước. Bờ cỏ ướt. Mùi bùn hào, mùi rêu, mùi đất ẩm bốc lên trong hơi ấm đầu xuân.
Hắn đứng trên bờ, cách lão già mấy bước.
Lúc chạng vạng, hắn đi bộ từ cổng Bắc ra cùng em gái. Nàng xách cái đèn lồng chưa thắp, đi bên cạnh hắn, không nói gì suốt đoạn đường. Tới đầu cầu hào, nàng mới hỏi.
– Ra để xem Cao lão bắn, hay còn để làm gì khác?
– Để xem lão bắn. – Hắn nói.
Nàng gật. Nàng không hỏi tiếp. Mà hắn biết nàng chưa tin hẳn. Hai đêm trước, ở địa thất, nàng đã đứng sát vách mà ngó lưng hắn rất lâu. Hắn biết. Hắn đã nghe nàng nhịn thở. Hắn đã đứng trước Trống đêm ấy mà không đặt tay lên, vì có một điều hắn không muốn Trống thấy hắn nghĩ tới. Trống có thấy ý nghĩ của người đặt tay hay không, hắn không biết; Trống đọc được ý niệm của người nó gọi, thì biết đâu cũng đọc được của người gọi. Hắn không muốn thử.
Bó tên và ba bó rơm, người tiều phu đã mang ra từ lúc trời còn sáng, dựng bia xong thì về. Phía sau, cổng Bắc đã lên đèn. Trên mặt thành, lính gác đổi phiên, tiếng chân đi trên đá vọng xuống.
Lính giữ đèn, hắn đã cho lui từ lúc ra tới đây. Bờ hào phía cửa Bắc lúc này chỉ còn ba người: lão già quỳ một gối trên cỏ, cây nỏ đặt ngang đùi; em gái hắn đứng sau lão, tay cầm cái đèn lồng giấy dầu, ánh đèn vàng hắt lên một khoảng cỏ quanh chân; và hắn.
Cái lẫy mới, lão đã gọt xong từ chiều hôm kia. Hộ bộ tìm được ở một nhà nông ngoài cửa Tây một cặp sừng trâu già, con trâu đã cày mười mấy vụ, chết vì già. Lão cưa, ngâm nước, gọt, mài, ba ngày ba đêm. Cái lẫy mới sẫm màu hơn cái cũ, thớ sừng mịn hơn, cầm lên nặng tay.
Bên kia hào, trong tối, ba bó rơm chỉ còn là ba khối đen lờ mờ dưới trăng, không có đèn nào soi.
– Ở Ải, không ai thắp đèn cho người bắn. – Lão già nói, không quay lại. – Công chúa để đèn thấp xuống. Che bớt đi.
Em gái hắn hạ đèn lồng xuống sát cỏ, lấy vạt áo che một nửa. Ánh đèn thu lại thành một vòng nhỏ quanh đầu gối lão già.
Lão kéo dây. Tay lão kéo chậm, đều. Tiếng cạch của lẫy mới nghe trầm hơn, chắc hơn tiếng lẫy cũ. Lão đặt tên, nâng nỏ, ngắm vào khối đen bên kia hào. Lão giữ hơi. Lão bóp.
Tiếng dây bật vang lên giữa đêm lặng, rồi bên kia hào có tiếng phập nhỏ. Không ai thấy mũi tên trúng chỗ nào. Mà tiếng phập ấy, hắn biết, là tiếng tên cắm vào rơm, không phải vào đất.
Lão bắn mũi thứ hai. Mũi thứ ba. Lão không vội. Mỗi mũi một lần kéo, một lần ngắm, một lần thở. Có lúc lão dừng lâu hơn, nghiêng đầu như nghe, rồi mới bóp.
Hắn đứng nghe tiếng dây bật, tiếng tên cắm, tiếng thở của lão già. Nếu Ải phải đánh đêm, người bắn cũng chỉ có thế: nghe, đoán, bắn. Mắt chỉ giúp được một nửa.
Tới mũi thứ năm, lão già quay lại, chìa cây nỏ về phía hắn.
– Chủ công thử một mũi.
Hắn nhận lấy. Cây nỏ nặng hơn hắn tưởng. Lão chỉ cho hắn chỗ đặt chân, chỗ tì báng vào vai, chỗ đặt ngón tay lên lẫy. Hắn kéo dây. Dây cứng, tay hắn phải dồn sức mới mắc được vào lẫy. Hắn đặt tên, nâng lên, ngắm vào cái khối đen bên kia hào. Hắn bóp.
Báng nỏ giật vào vai hắn một cái đau nhói. Bên kia hào không có tiếng phập. Chỉ có tiếng tõm rất xa, ở mép nước.
Em gái hắn khẽ cười. Lão già không cười.
– Chủ công nghiến răng lúc bóp. – Lão nói. – Nghiến răng thì vai lệch. Người bắn nỏ phải thở ra mới bóp.
Hắn trả nỏ cho lão. Hắn nhớ câu ấy, như nhớ một điều người ta dạy mình về một việc mình không định làm, mà biết rồi thì không quên được.
* * *
Mũi thứ bảy vừa bay, mặt nước giữa hào động.
Không phải vì mũi tên. Mũi tên đã cắm vào rơm bên kia. Mặt nước giữa hào tự cuộn lên, không có gió, không có ai ném gì. Một vòng sóng lớn lan ra, rồi vòng thứ hai, lớn hơn. Sóng không chạy theo dòng hào. Sóng chạy ngược, ngược vòng thành, như có một thứ gì to lắm đang bơi ngược từ dưới đáy lên.
Lão già hạ nỏ xuống.
Em gái hắn lùi lại một chút, đèn lồng trong tay rung lên, vòng sáng trên cỏ chao qua chao lại.
Hắn không lùi. Hắn đứng nguyên chỗ cũ, ngó mặt nước.
Trong ngực hắn, có cái gì đó căng lên, không phải sợ. Hắn đã thấy anh linh hiện ra từ ánh sáng của Trống, đã thấy một người cao tới mức phải khom lưng dưới vòm đá địa thất, đã thấy hai chị em giáp da hiện lên trong ánh tím. Mà những thứ ấy, Trống gọi. Thứ đang trồi lên giữa hào này, Trống không gọi. Nó tự tới.
Giữa hào, nơi vệt trăng rọi xuống, mặt nước nhô lên thành một khối tròn. Nước chảy tràn xuống hai bên khối tròn ấy, rơi lại vào hào thành những dòng lấp lánh. Một cái mai. Rộng hơn một chiếc chiếu đôi, khum, có những ô vằn như vảy đan nhau. Dưới trăng, cái mai sẫm màu vàng, như đồng cũ lâu ngày không ai đánh.
Kế đó một cái đầu nhô lên trước cái mai. Đầu to, da nhăn, cổ dài. Hai con mắt mở ra, nhỏ so với cái đầu, mà sáng, như hai hòn than chưa tắt.
Rêu bám trên mai nó thành từng mảng sẫm màu, chỗ dày chỗ mỏng, như rêu trên một tảng đá đã nằm dưới nước rất lâu. Nước chảy từ mai xuống mang theo mùi bùn đáy, mùi của những chỗ sâu không ai lặn tới. Con rùa không bơi. Nó nổi ở đó, giữa hào, im, như một hòn đảo nhỏ vừa nhô lên, và mặt nước quanh nó gợn từng vòng chậm.
Con rùa nổi giữa hào, ngẩng đầu, ngó lên bờ.
Cao Lỗ là người động trước. Lão đặt cây nỏ xuống cỏ, quỳ cả hai gối, cúi đầu sát đất. Hắn chưa từng thấy lão quỳ như thế, kể cả trước hắn.
– Lão phu là kẻ làm nỏ cho vua Thục ngày trước. – Lão nói, giọng run mà rõ. – Kim Quy, lão phu xin ra mắt.
Hắn nghe cái tên. Hắn không biết cái tên ấy. Mà hắn biết, nghe giọng lão già, rằng đó là một cái tên lão đã mang theo từ đời trước tới tận đây.
Con rùa ngó lão già một lúc lâu. Xong nó quay đầu, chậm, ngó hắn.
Nó cất tiếng. Không phải tiếng thú. Tiếng người, mà không giống tiếng người nào hắn từng nghe. Trầm, đục, như nước chảy qua những hòn đá lớn dưới đáy suối sâu, mỗi chữ như phải lăn qua mấy tầng đá mới tới được mặt nước. Cả ba người trên bờ đều nghe. Hắn biết thế, vì hắn thấy em gái hắn đưa tay lên che miệng.
– Ngươi là vua ở đây. – Con rùa nói.
– Phải. – Hắn nói.
– Ngươi gọi người về, giao việc cho người, bắt người gánh cùng ngươi. – Nó nói. – Ta đã thấy.
Hắn không đáp. Câu ấy không phải câu hỏi.
Con rùa ngó hắn rất lâu. Hai con mắt sáng như than ấy không chớp.
– Ngươi giấu những người cùng gánh với ngươi một điều. Nói ra. – Con rùa nói.
* * *
Hắn biết nó nói điều gì.
Hắn biết ngay khi nghe câu ấy. Không phải vì nó nói thẳng ra. Nó không nói thẳng ra. Mà từ ngày cầm Trống, về chính mình, hắn chỉ giấu tất cả mọi người đúng một điều, giấu từ ngày ấy tới giờ, không nói với lão già, không nói với em gái, không nói với người áo xanh, không nói với lão tướng.
Hắn nghĩ một nhịp.
Lão già đang quỳ trên cỏ kia đã già. Lão đã gánh cái Trống cho hắn từ những ngày đầu, ngồi bên bệ mỗi đêm, không ngủ được thì gọt lẫy. Nói ra, lão sẽ mang thêm điều ấy.
Em gái hắn đứng sau lão, đèn lồng trong tay. Nàng kém hắn ba tuổi. Nàng đã mất cha, mất hai người anh, đã bị bắt đi một lần, đã thức với hắn qua bao nhiêu đêm. Nói ra, nàng sẽ mang thêm điều ấy, mang cả đời.
Giấu tiếp, thì hắn mang một mình. Một mình thì nhẹ cho người khác. Mà một mình, thì là hắn không tin họ đủ sức mang cùng.
Hắn nghĩ tới những người không có mặt đêm nay. Lão tướng ở doanh cửa Đông. Người áo xanh ở thư phòng, có lẽ vẫn còn thức với ngọn đèn. Người áo the. Hai người ở chợ biên. Người khổng lồ trên nóc cổng Ải. Những người ấy cũng gánh cùng hắn. Đêm nay hắn nói ra trước hai người, thì những người kia vẫn chưa biết. Hắn sẽ phải chọn lúc nói với từng người, hoặc không nói. Con rùa không đòi hắn nói với tất cả. Nó chỉ đòi hắn nói ra. Mà một điều đã nói ra một lần, thì đã hết là điều giấu kín.
Hắn ngó con rùa. Nó vẫn ngó hắn, không giục.
Hắn ngó lão già. Lão đã ngẩng lên, ngó hắn. Mắt lão không hỏi, chỉ chờ.
Hắn ngó em gái hắn. Mặt nàng trắng dưới ánh đèn lồng, đôi mắt mở to.
Hắn nói.
– Ba năm. Hôm gõ Trống ấy, ta mất ba năm. – Hắn nói.
Cả bờ hào lặng.
Hắn nói tiếp, chậm, đủ, không thêm. Hôm ấy, trên một ngọn gò ngoài đồng, hắn gõ Trống quá sức, khúc gỗ rơi khỏi tay, và trước mắt hắn hiện ra một dòng chữ không ai khác thấy: thọ nguyên trừ đi. Hắn đọc một lần. Hắn không nói với ai. Trên người hắn không có dấu gì, nên không ai biết.
Hắn nói xong thì thôi.
Em gái hắn không khóc thành tiếng. Hắn thấy nước mắt nàng chảy xuống, rơi xuống tay cầm đèn lồng. Nàng không lau. Nàng không bước tới. Nàng đứng đó, cái đèn lồng trong tay không rung nữa, chỉ có nước mắt chảy.
– Tam ca. – Nàng nói, chỉ hai chữ, rồi không nói được gì nữa.
Lão già vẫn quỳ. Lão ngó hắn rất lâu.
– Lão phu đoán có một điều. – Lão nói. – Lão phu không đoán ra là bao nhiêu.
Hắn gật. Hắn đã thấy cái ngó của lão mấy đêm nay. Hắn đã biết lão đoán. Có khi lão đoán từ trên ngọn gò hôm ấy, lúc lão ngồi bên kia Trống, ngó bàn tay phải của hắn run mà không hỏi.
Lão già im. Lão cúi xuống, ngó cây nỏ trên đùi mình, như ngó một vật vừa đổi khác. Hắn nghĩ, lão gọt lẫy cả đời, lão biết thế nào là một thứ chịu lực quá sức mình mà không nứt ra cho người ta thấy. Lão biết, có khi, rõ hơn ai hết.
Con rùa nghe hết. Nó không nói gì thêm. Nó ngó hắn thêm một lúc, rồi ngó lão già, rồi ngó em gái hắn đang đứng khóc trong vòng sáng nhỏ của cái đèn lồng.
Phía Tây Nam, nửa vầng trăng đã xuống thấp, sắp chạm ngọn tre bên kia cánh đồng. Ánh trăng trên mặt hào đã nhạt đi, vệt bạc ngắn lại. Mặt nước quanh cái mai vàng sẫm vẫn gợn những vòng sóng nhỏ, đều, như hơi thở.
Hắn đứng đó, giữa lão già và em gái, trước con rùa giữa hào. Lần đầu từ ngày cầm Trống, hắn thấy cái điều hắn mang không còn nằm một mình trong ngực hắn nữa. Nó đã ra ngoài, đã nằm trên bờ hào này, giữa ba người. Nó không nhẹ đi. Mà nó không còn là của riêng hắn.
Em gái hắn bước tới một bước, đứng sát bên hắn. Nàng không nắm tay hắn. Nàng chỉ đứng sát, vai chạm vai, cái đèn lồng vẫn cầm thấp bên người.
– Tam ca còn giấu gì nữa không? – Nàng hỏi, giọng nhỏ tới mức chỉ hắn nghe được.
– Không. – Hắn nói.
Hắn nói thật. Về chính hắn, đêm nay, hắn không còn giấu điều gì nữa. Hắn không biết những đêm sau sẽ thế nào. Mà đêm nay thì không.
Nàng gật. Nước mắt vẫn chảy, mà nàng đứng thẳng.
Hắn nghĩ tới những đêm nàng ngủ cạnh Trống, những sáng nàng quét sân Thái Miếu, những buổi nàng khâu áo với đàn bà trong phố. Từ đêm nay, mỗi lần ngó mặt hắn, nàng sẽ đếm. Hắn biết thế. Hắn đã chọn để nàng đếm, thay vì để nàng không biết mà đứng sát vách ngó lưng hắn mỗi đêm, đoán.
Cao Lỗ đã cầm lại cây nỏ, đặt ngang đùi, hai bàn tay úp lên báng. Lão không bắn nữa. Bên kia hào, ba khối rơm đen vẫn đứng đó, cắm mấy mũi tên lão bắn đầu đêm. Mũi tên của hắn nằm đâu đó dưới đáy hào.
Trăng chạm ngọn tre. Bờ hào tối thêm một chút.
Con rùa cúi đầu, chưa chìm.