Chương 272: Lưỡng vấn đồng sầu

Sáng mùng hai, Lê Lai ra khỏi Thái Miếu, tấm áo bào rách vẫn khoác trên vai. Y ngồi ở bậc đá dưới địa thất tới gần sáng. Cái lỗ tối trên đầu cầu thang không có ai đi xuống. Không có tiếng ngựa. Không có tiếng ai gọi tên y. Chỉ có tiếng thở của lão già trên chiếc chiếu cạnh cái trống đồng, đều, chậm, và tiếng người trẻ ở chân cầu thang trở mình mấy lần trong đêm. Gần sáng, lão già dậy, chống tay đứng lên, đi tới bên y, đặt xuống cạnh bát cháo nguội một bát cháo khác, còn ấm. – Ăn đi. – Lão nói. – Ở đây đói thì vẫn đói. Y ăn. Cháo loãng, có muối. Y ăn hết, đặt bát xuống, đứng dậy, leo cầu thang. Trên đầu cầu thang là một cái điện. Trong điện thắp ba ngọn đèn treo dưới xà. Một người đàn bà trẻ, áo vải, khăn chàm quấn cổ, đang ngồi cạnh cái giá đèn, ngẩng lên khi thấy y. Người ấy không sợ. Người ấy đứng dậy, nhìn tấm áo trên người y, nhìn nửa cây giáo trong tay y, không hỏi y là ai. Y nhìn qua người ấy, lên bàn thờ. Hàng trên là những tấm bài vị lớn, gỗ sẫm, chữ thếp vàng. Hàng dưới là những tấm nhỏ hơn, gỗ còn sáng. Ở đầu hàng dưới, tấm mới nhất, gỗ còn trắng như vừa bào, có hai chữ. Hai chữ ấy là tên y. Y đứng trước tấm gỗ ấy rất lâu. Y biết người ta làm bài vị cho ai. Ở làng y, người ta làm bài vị cho người đã chết. Tấm gỗ ấy đứng đó, tên y trên đó, và y đứng đây, thở, cầm nửa cây giáo, chân lạnh trên nền gạch. – Tấm này ai đặt? – Y hỏi. – Không ai đặt. – Người đàn bà nói. – Đêm qua nó tự có ở đấy. Tấm nào ở hàng ấy cũng thế. Y nhìn những tấm gỗ nhỏ khác trên hàng ấy. Hai chữ tên mình, y nhận được mặt chữ; chữ trên mấy tấm kia, y không đọc ra. Những người ấy ở đâu, sống chết thế nào, y chịu. Có điều họ cũng có tên trên một tấm gỗ, và có lẽ họ cũng từng đứng ở chỗ y đang đứng, nhìn tên mình. Y nghĩ tới làng. Tới mấy đứa con. Đứa lớn đã cầm được giáo. Đứa nhỏ còn bế trên tay mẹ. Hôm y khoác tấm áo của chúa công, y không kịp về nói với ai một câu. Giờ chúng ở đâu, y mù mịt. Cũng như bây giờ là năm nào, y mù mịt. Người đàn bà trẻ đứng sau y một bước, không nói gì. Một lúc, người ấy bưng tới một tấm áo bông cũ, độn dày, đưa cho y. – Ngoài trời rét. – Người ấy nói. – Ông khoác thêm cái này. Y cầm tấm áo bông, cảm ơn, mà không cởi tấm áo bào. Y khoác tấm áo bông vào trong, tấm áo bào vẫn ở ngoài. Người ấy ngó y một chốc, không bảo cởi, cũng chẳng hỏi han. * * * Lê Lai đi qua mấy con phố, lên mặt thành phía Bắc. Phố ngày mùng hai còn treo đèn, cửa nhà nào cũng mở, người đi chúc Tết từng tốp, áo mới, tay xách quà. Người ta trông thấy y thì dừng lại. Tấm áo vàng sẫm, rách tướp, xém lửa, khoác trên một người đàn ông mặt đen nhẻm vì khói, tay cầm nửa cây giáo gãy, đi giữa phố ngày Tết. Có người kéo con vào nhà. Có bà cụ chắp tay vái, vái mà chẳng rõ vái ai. Một ông già ngồi trước cửa nhà, trên cái ghế con, chìa ra một miếng bánh. Y lắc đầu. Ông già vẫn chìa. Y cầm lấy, cúi đầu một cái, đi tiếp, miếng bánh cầm trong tay mãi tới lúc lên tới mặt thành mới nhớ ra mà ăn. Đường sá ở đây, y chưa đi bao giờ. Y đi theo chân mình. Chân y biết đường lên tường thành. Đời y, tới chỗ lạ nào, việc đầu tiên y làm là leo lên chỗ cao nhất mà trông đường đi, đường chạy, đường địch tới. Trên mặt thành, gió thổi mạnh hơn dưới phố. Lính gác đứng dọc tường, giáo dựng, thấy y thì giương giáo lên. Một người đứng ở đầu vòm cổng quát một tiếng. Lính hạ giáo. Người vừa quát đi về phía y. Người ấy chừng ngoài hai mươi, vóc to, vai rộng, tay cầm một cây giáo dài, đầu cán quấn một dải vải cũ, màu đã phai gần trắng. Người ấy đi tới cách y mấy bước thì dừng, ngó tấm áo trên người y. Ánh mắt người ấy đổi khác. Có một cái gì đó sáng lên trong ấy, như người đi xa thấy khói bếp, rồi tắt ngay, khi người ấy ngó tới mặt y, mặt một người lạ. Người ấy không chào. Người ấy hỏi luôn, như hỏi một câu đã hỏi nhiều lần. – Đại vương đâu? – Phạm Ngũ Lão hỏi. Y không hiểu. Đại vương nào. Y ngó người ấy, ngó dải vải trên cán giáo. Y biết những người ở đời trước y gọi một người là Đại vương. Ông nội y kể, ông nội của ông nội y cũng kể, về một người cầm quân giữ nước từ hồi rất xa, lúc quân phương Bắc kéo xuống ba lần. Những điều y biết chỉ có thế. Người ấy bây giờ ở đâu, y chịu. Cả đời y, người ấy đã nằm dưới đất từ lâu lắm. – Ta không biết. – Y nói. Người cầm giáo dài không ngạc nhiên. Như đã quen nghe câu ấy. – Ta tới đây từ rằm tháng Năm. – Người ấy nói. – Người dắt voi dưới kia tới trước ta. Người lặn sông ở dưới bến tới trước nữa. Ai mới tới, bọn ta cũng hỏi một câu ấy. Chưa ai biết. Y ngó người ấy. Y hỏi lại câu của mình. – Chúa công ta… ông có biết chúa công ta thoát chưa? Người cầm giáo dài ngó y, ngó tấm áo bào vàng sẫm. Lâu. Người ấy lắc đầu. Từ chỗ y đứng, trông ra phía Bắc là một cánh đồng trống, gốc rạ xám, mấy đống rơm, xa hơn là một dải núi mờ. Ở chân dải núi ấy không có một làn khói nào. Không có lửa trại, không có lều bạt, không có bóng ngựa, không có tiếng tù và gọi nhau từ đồi này sang đồi kia. Chỗ y đứng hôm qua, trước lúc tới đây, có cả nghìn ngọn đuốc đuổi theo một tấm áo vàng. Chỗ này thì không có gì đuổi theo ai. Hai người đứng đó, trên mặt thành gió thổi, mỗi người hỏi một câu, không ai trả lời được câu của người kia. Từ chân tường, có tiếng chân rất nặng. Một con voi cái lớn đi men chân tường, lưng không chở gì, người dắt cho nó đi mấy vòng cho giãn chân ngày Tết. Người dắt voi to lớn, mặt sạm, tay cầm sợi dây, ngẩng lên mặt thành, trông thấy hai người trên ấy. Người ấy buộc dây vào một cái cọc, leo lên theo bậc đá, lên tới nơi thì nhìn y, nhìn tấm áo. Người cầm giáo dài nói với người dắt voi một câu, giọng thấp, chữ nào y cũng hiểu mà ghép lại thì không hiểu. Người dắt voi gật. Người ấy cũng hỏi câu ấy, mà không hỏi bằng miệng. Người ấy chỉ nhìn y, rồi trông về phía Bắc, nơi có một cái đèo y chưa từng thấy. – Đi. – Người cầm giáo dài nói với y. – Xuống bến. Có một người nữa. * * * Lê Lai theo hai người ấy xuống bến Đông. Bến ngày mùng hai vắng hơn đêm ba mươi. Thuyền chài kéo lên bãi, lật nghiêng phơi đáy. Dưới một gốc cây lớn, lá đã đỏ rụng gần hết, có một cái mái lá thấp, khói nhang lẩn khuất dưới mái. Cạnh mái, một người đàn ông gầy, đen nhẻm, ngồi trên bậc đá, quanh người ấy là mấy người áo nâu ngắn tay, chân trần, cánh tay để trần, trên da có chữ xăm. Họ đang bện một cuộn dây to, mỗi người một khúc. Người đàn ông gầy ngẩng lên. Thấy người cầm giáo dài và người dắt voi, người ấy không đứng dậy. Thấy y, người ấy dừng tay. Người ấy nhìn tấm áo trên người y lâu hơn hai người kia. Mấy người áo nâu cũng dừng tay. Không ai hỏi. Một người áo nâu nhích sang, chừa một chỗ trên bậc đá. Y ngồi xuống. Nửa cây giáo, y đặt ngang trên gối. Người đàn ông gầy rót rượu vào một cái bát đất, đưa cho y. Y uống một ngụm. Rượu nhạt, cay, nóng xuống tới bụng. Y đưa trả. Người ấy rót bát thứ hai cho người cầm giáo dài, bát thứ ba cho người dắt voi. Mấy người áo nâu đã uống từ đêm ba mươi, giờ chỉ lắc đầu, cúi xuống cuộn đay. Không ai nói gì. Gió sông thổi qua bãi, mang mùi bùn, mùi cá phơi. Bọn trẻ xóm chài đứng xa xa, trông tấm áo vàng, không dám lại gần. Y nhìn những cánh tay trần của mấy người áo nâu. Trên da họ có chữ xăm, mực xanh đen đã lặn vào thịt. Y không đọc được chữ ấy. Mà y biết những cánh tay như thế. Ông nội y kể, đời xa lắm, có những người lính tự lấy kim châm chữ lên tay mình trước khi ra trận, để chết rồi người ta còn biết họ chết vì việc gì. Y không ngờ có ngày ngồi cạnh những cánh tay ấy, trên một bậc đá, giữa một kinh thành y chưa từng nghe tên. Nắng chiều yếu ớt rọi xuống bãi, không đủ ấm. Mấy người áo nâu kéo vạt áo ngắn che cổ, tay vẫn không rời sợi dây. Y ngồi giữa những người ấy, những người y chưa hỏi tên, những người đời trước y rất lâu. Y không cần biết tên họ. Y biết họ cũng ngồi đây chờ một người. Người họ chờ không tới. Người y hỏi cũng không ai biết. Người áo nâu ngồi cạnh y cầm lại khúc dây đang bện dở, bện tiếp. Tay người ấy đi đều, chậm. Y ngó bàn tay ấy. Đoạn y đặt nửa cây giáo xuống bậc đá, cầm lấy đầu sợi đay người ấy chìa ra, bện theo. Tay y vụng. Người áo nâu không nói, chỉ đưa tay chỉnh lại cho y một vòng. * * * Chiều mùng hai, có một người áo xanh cũ đi dọc bến tìm Lê Lai. Người ấy đi một mình, không lính theo. Người xóm chài trông thấy người ấy thì cúi đầu, như cúi chào một vị quan quen mặt. Người ấy gật đáp, bước không dừng. Người ấy gầy, mặt dài, lưng hơi cúi như người quen ngồi viết, tay áo có vết mực. Người ấy đi tới gốc cây lớn, dừng lại cách mấy bước, nhìn tấm áo bào vàng sẫm trên vai y. Người ấy nhìn lâu tới mức mấy người áo nâu cũng ngẩng lên. Đoạn người ấy bước tới, quỳ một gối xuống bậc đá trước mặt y, ngang tầm mắt y. Y giật mình. Không ai quỳ trước y bao giờ. Y toan đứng dậy, người ấy đưa tay giữ lấy vai y. – Ông là ai? – Y hỏi. – Trãi tới sau ông. – Người ấy nói. – Muộn hơn ông. – Tới đâu? – Tới chỗ chúa công của ông. – Người ấy nói. – Sáng nay bệ hạ gọi Trãi sang, kể đêm qua dưới điện có một người mới về, khoác tấm áo vàng rách, hỏi chúa công thoát chưa. Bệ hạ bảo Trãi đi tìm ông. Trãi nghe tới tấm áo ấy thì biết. Y không hiểu. Người ấy không giảng. Người ấy chỉ nhìn tấm áo, vạt áo xém lửa, nửa cây giáo gãy nằm trên bậc đá. Bàn tay người ấy đặt trên vai y run khẽ. – Chúa công của ông thoát rồi. – Nguyễn Trãi nói. Y ngồi im. Gió sông thổi qua. Bọn trẻ đứng xa xa im bặt. Người cầm giáo dài đứng dậy, rồi lại ngồi xuống. Người dắt voi ngó xuống bậc đá. – Chúa công… sau này thế nào? – Y hỏi, giọng vỡ ra. – Có làm được việc không? – Làm được. – Người áo xanh nói. Người ấy nói hai chữ ấy rồi thôi, không kể thêm một chữ. Mà hai chữ ấy nặng hơn mọi điều y từng nghe. Y không khóc ngay. Y ngồi đó, hai bàn tay đặt trên gối, nhìn người áo xanh. Một lúc lâu, y mới cúi xuống. Y gỡ tấm áo bào khỏi vai, chậm, như gỡ một thứ đã dính vào da thịt từ lâu lắm. Tấm áo bông người đàn bà trẻ đưa sáng nay lộ ra bên dưới, cũ, vá chỗ khuỷu tay. Y gấp nó lại, gấp từng nếp, vuốt cho phẳng, đặt lên đùi. Lúc ấy y mới khóc. Khóc không thành tiếng, vai rung lên, nước mắt rơi xuống tấm áo vàng đã gấp. Người áo xanh không nói thêm câu nào. Người ấy vẫn quỳ, tay vẫn đặt trên vai y. Mấy người áo nâu cúi đầu xuống sợi dây, bện tiếp, mà tay không đều như trước. Một người làm rơi đầu sợi đay xuống bậc đá, lặng lẽ nhặt lên. Người cầm giáo dài nhìn cảnh ấy. Người ấy quay sang người áo xanh, giọng khàn: – Còn người bọn ta đợi? – Người ấy hỏi. – Tiên sinh biết không? Người áo xanh ngẩng lên, nhìn từng người: người cầm giáo dài, người dắt voi, người đàn ông gầy. Người ấy không đáp. Người ấy biết, mà không đáp, như biết rằng có những câu trả lời chưa tới lúc nói ra được. Người cầm giáo dài nhìn người ấy thêm một chốc, đoạn quay mặt ra sông. Người dắt voi đứng dậy, đi ra mép bậc, đứng quay lưng lại, hai tay buông. Bọn trẻ xóm chài đã tản đi từ lúc nào. Người đàn ông gầy cầm lại khúc dây đang bện, bện tiếp một vòng, kéo căng. Người ấy không ngẩng lên. – Đợi. – Yết Kiêu nói.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ