Sáng mùng tám, hắn ra sân gian bên từ lúc hơi đêm còn đọng trên mái ngói.
Mấy hôm nay hắn ngủ ít. Không phải vì lo. Hắn nằm xuống, nhắm mắt, mà tai vẫn mở. Hắn nghe tiếng lính gác đổi phiên ở cổng ngoài, nghe tiếng chuột chạy trên xà nhà dãy bên kia, nghe tiếng gió lật một tấm ngói lỏng trên mái hiên. Gần sáng, hắn nghe tiếng gà ở tận ngoài phường Đông, rồi tiếng cối giã gạo của nhà ai đó dậy sớm. Hắn nằm nghe một hồi, đoạn trở dậy.
Sân gian bên lúc ấy vắng. Người hầu già chưa ra quét. Đống lá hôm qua đã hốt đi, nền gạch còn ướt hơi đêm, lạnh dưới đế giày.
Hắn đi một vòng quanh sân. Bước chân hắn hôm nay khác. Khác ở đâu, hắn chưa nói được, chỉ thấy chân tự biết đường, như đi trên một con đường quen từ bé. Gót chân đặt xuống gạch, không một tiếng động. Hắn thử bước mạnh hơn. Gạch vẫn im.
Người hầu già từ dãy nhà sau đi ra, tay xách cái chổi, thấy hắn thì dừng lại, cúi đầu. Ông đứng đó, không biết nên quét hay nên lui.
– Quét đi. – Hắn nói.
Ông già cúi thấp hơn, đi ra góc sân, bắt đầu quét. Tiếng chổi đều đều, khẽ, quen thuộc.
Đứa bé tóc trái đào chạy ra sau ông già. Nó thấy hắn, đứng sững lại giữa sân, hai tay giấu sau lưng. Hắn nhìn nó. Nó nhìn hắn. Một lúc, nó chìa một tay ra trước. Trong tay nó là một con dế cỏ, cánh nâu, râu dài, còn đang ngọ nguậy.
– Bắt ở đâu? – Hắn hỏi.
– Bẩm, ở gốc tường sau bếp. – Nó nói, nhỏ.
– Tháng Chạp mà còn dế.
Nó gật mạnh, như chính nó cũng thấy lạ. Hắn cúi xuống nhìn con dế. Con dế đứng yên trong lòng bàn tay đứa bé, râu khẽ rung. Hắn nghe được tiếng nó cọ chân vào nhau, rất khẽ, rõ như tiếng ai gõ móng tay lên mặt bàn.
– Thả nó về chỗ cũ đi. – Hắn nói. – Ngoài sân này lạnh, nó chết.
Đứa bé ngó con dế, ngó hắn, đoạn quay người chạy về phía sau bếp, hai tay khum lại che con dế. Ông già quét lá ngẩng lên nhìn theo nó, lắc đầu, rồi quét tiếp.
Chẳng bao lâu đứa bé chạy ra, tay không, áo dính đất ở hai đầu gối. Nó đứng cách hắn mấy bước, thở dốc, ngó hắn, như đợi hắn hỏi. Hắn hỏi thả rồi chứ. Nó gật. Hắn bảo nó vào bếp xin bát nước nóng mà uống. Nó chạy đi lần nữa, chân trần đập lên nền gạch ướt.
Hắn đứng giữa sân thêm một lúc.
Mấy hôm nay, sáng nào hắn cũng xuống địa thất trước khi vào thư phòng. Hắn đặt tay lên Trống, lần theo sợi phía Đông xuôi xuống, tới chỗ sợi ấy hết ấm. Qua chỗ ấy vẫn tối. Hắn đứng đó, tay để trên mặt đồng, đợi, như người đứng ở đầu bến đợi một chuyến đò chưa biết bao giờ tới. Lão già bên bệ không hỏi hắn đợi gì. Sáng nay hắn chưa xuống. Hắn định ra sân một lát rồi mới xuống.
Ở cổng gian bên, người lính gác đứng thẳng, giáo dựng sát người, mắt ngó ra phía đường vào. Người ấy ngó thế từ hôm hai mươi tám, mỗi khi có tiếng vó ngựa ngoài đường cái là ngẩng phắt lên. Hôm nay đường vẫn vắng. Gió bấc thổi qua mái ngói, thổi tạt một nhúm lá vàng vào chân tường. Từ phía bến Đông, rất xa, có tiếng ai gọi đò. Hắn nghe được cả tiếng người lái đò đáp lại.
* * *
Chiều mùng tám, Quỳnh về tới kinh, ngựa ướt đẫm mồ hôi, vào thẳng thư phòng.
Hai người lính ngựa của doanh cửa Đông chạy trước, mở cổng, dẹp đường. Quỳnh không xuống ngựa ở cổng ngoài. Quỳnh thúc ngựa vào tới tận sân gian bên mới tụt xuống, chân vừa chạm đất thì khuỵu một bên gối, phải vịn vào yên ngựa mới đứng vững. Áo Quỳnh bết bụi đỏ từ cổ tới gấu, mặt sạm, môi nứt. Cái quạt vẫn giắt ở thắt lưng, cán quạt cũng bám bụi.
Quỳnh khập khiễng bước lên thềm thư phòng, quỳ xuống.
Hắn đã đứng dậy từ lúc nghe tiếng vó ngựa ở cổng. Bên cửa sổ, Nguyễn Trãi cũng đã đặt bút, đứng dậy.
– Bẩm bệ hạ, bắt được Tống Quát rạng mùng năm. Không ai phải rút dao. Ngăn gỗ còn nguyên, lão ôm suốt. – Quỳnh nói.
Hắn đứng yên một lúc.
– Đứng dậy. – Hắn nói. – Ngồi xuống đây mà kể.
Quỳnh đứng dậy, chống tay vào gối, lết tới cái ghế thấp người hầu già vừa mang ra, ngồi phịch xuống. Người hầu già bưng tới một bát nước. Quỳnh uống một hơi hết sạch, chùi miệng bằng tay áo bụi, đoạn ngẩng lên.
– Bẩm bệ hạ, tại hạ đổi ngựa ở mấy quán dọc đường. – Quỳnh nói. – Quán nào cũng là quán quen của hầu phủ. Tần tiên sinh lấy trong phủ ra cho tại hạ cái thẻ gỗ của phủ, tại hạ giơ ra là có ngựa. Có quán, chủ quán ngó cái thẻ, ngó cái quạt, ngó mặt tại hạ hồi lâu, rồi vẫn dắt ngựa ra, còn dúi cho tại hạ một nắm cơm. Hai ngày đêm, ngựa nào cũng khỏe hơn tại hạ.
Hắn không cười. Người viết chữ vuông ở bên cửa sổ khẽ cúi đầu, giấu nửa khuôn mặt.
– Kể. – Hắn nói.
Quỳnh kể. Quỳnh kể ngắn, câu nào ra câu ấy, không đùa thêm.
Đêm mùng ba, lão hầu gia ôm cái ngăn xuống thuyền ở bến sau, ra đi từ canh một, theo con nước ròng. Ở cổ hẻm dưới xuôi, thuyền Tô gia nằm ngang sông từ đầu đêm, chặn đường giữa. Thuyền phủ thả neo, neo mắc vào sợi xích cũ dưới đáy, đứng giữa hẻm suốt một ngày một đêm. Người giữ bến lặn xuống cắt dây neo lúc nước đứng, thuyền trôi dạt vào bãi cát bờ Tây, mắc cạn. Lão hầu gia tự bước xuống bãi, ôm cái ngăn gói vải dầu, chẳng phải trói, chẳng ai rút dao. Mấy người chèo nhảy xuống nước bơi vào bờ, không ai đuổi.
– Có ai bị thương không? – Hắn hỏi.
– Bẩm, không ai. – Quỳnh nói. – Một người chèo của phủ nhảy xuống nước, bị nước cuốn đi một quãng dài, uống mấy ngụm nước, vào được bờ. Người làng kéo thuyền đưa người ấy về làng, cho ăn, cho mặc khô. Sáng hôm sau người ấy tự đi về nhà mình.
Hắn gật.
– Ngươi ở đâu lúc ấy? – Hắn hỏi.
– Bẩm bệ hạ, tại hạ ở trước cổng phủ. – Quỳnh nói. – Tại hạ không thấy. Người làng kéo thuyền chạy về báo, kể từng việc. Tối mùng năm, thuyền chở muối giải lão ngược lên tới bến châu, ghé lại một đêm. Tại hạ ra bến, đứng trên bờ, thấy lão ngồi giữa khoang dưới ngọn đèn, cái gói vải dầu ôm trước bụng. Lão ôm từ lúc bước xuống bãi tới lúc tại hạ thấy, người trên thuyền nói thế. Sáng hôm sau tại hạ lên ngựa.
Quỳnh dừng lại, xoa mặt. Bụi đỏ bong ra từng mảng.
– Bẩm bệ hạ, mấy hôm trước đêm mùng ba, ngày nào người các làng cũng tới ngồi trước cổng phủ. – Quỳnh nói. – Sáng tới, tối về, có người ngủ lại. Chẳng ai gọi to, chẳng ai đòi gì. Người giữ cổng mỗi sáng ra mở cánh cửa nhỏ, ngó ra, rồi đóng lại. Tại hạ ngồi dưới gốc bàng, ngày nào cũng đọc lại tờ giấy của triều một lần, đọc đủ chữ. Hôm hai mươi chín, tại hạ thấy trên đầu tường có một người to béo đứng lẫn sau mấy người áo vàng. Tại hạ ngó lâu mà không chắc.
Quỳnh kể tiếp, giọng khàn dần.
Rạng hôm sau đêm lão xuống thuyền, cổng phủ mở. Người giữ cổng già tự ra mở cổng, đẩy từng cánh một, chẳng ai bảo, chẳng ai xô. Mở xong, ông già đứng sang một bên, cúi đầu. Người chân trần đứng dậy khỏi chỗ đã ngồi bảy ngày đêm, cầm bó lau, đi vào. Người ấy đi qua sân trước, đi qua cửa nội sảnh đang mở, không vào. Người ấy ngồi xuống giữa sân, trên nền gạch, xếp bằng như lúc ngồi ngoài cổng. Người trong phủ mang ra một cái ghế, người ấy không ngồi.
– Bẩm bệ hạ, tới lúc tại hạ đi, Đinh công vẫn ngồi giữa sân phủ. – Quỳnh nói. – Tần tiên sinh ở lại với Đinh công. Ông ấy đứng ở hiên, chỉ cho người ta cái nào là kho nào, sổ nào ở đâu. Người trong phủ không ai bỏ đi.
Hắn nghe. Hắn không ngắt lời. Hắn nghe được cả tiếng thở của Quỳnh, đứt quãng, mệt, và tiếng tim đập trong ngực Quỳnh, nhanh, chưa yên lại sau hai ngày trên lưng ngựa.
Đúng lúc ấy, chữ hiện ra giữa hắn và Quỳnh.
【Đinh! Mạch mới nối về Trống: Hoành Châu.】
Hắn không đọc to. Quỳnh vẫn đang kể, không thấy gì. Người viết chữ vuông bên cửa sổ cũng không thấy gì.
Mạch mới. Mấy lần trước, mạch chỉ nối về Trống khi ở đâu đó người ta đã dựng xong một chỗ để thắp nhang, để đứng, để nhớ, có miếu, có bệ. Hắn không biết ở Hoành Châu, ai đã dựng gì, dựng ở đâu, dựng lúc nào. Quỳnh không kể chuyện ấy. Quỳnh đang kể về một cái ghế mà người chân trần không ngồi.
Hắn không đoán. Hắn đặt một bàn tay lên mép án, nghĩ tới Trống dưới địa thất, tới chỗ tối sáng qua còn nằm dưới lòng bàn tay hắn. Đêm nay xuống đó, hắn sẽ biết.
– Bệ hạ? – Quỳnh dừng lại, ngẩng lên.
– Kể tiếp. – Hắn nói.
Quỳnh kể tiếp. Lão hầu gia đang được giải ngược về kinh trên thuyền chở muối, có người kéo thuyền đi theo kéo dây qua những chỗ nước xiết. Nhanh thì tối mùng mười tới bến Đông. Lão không nói câu nào từ lúc lên thuyền. Lão không ăn mấy. Cái gói vải dầu lão vẫn ôm, ngủ cũng ôm.
– Ai giữ lão? – Hắn hỏi.
– Bẩm, Yết Kiêu. – Quỳnh nói. – Y ngồi ở mũi thuyền ấy, ăn ngủ ở đấy, không để ai chạm tới cái gói, cũng không để lão tới sát mạn thuyền.
– Trong ấy có gì? – Người viết chữ vuông hỏi, khẽ.
– Bẩm, tại hạ không biết. – Quỳnh nói. – Lão không mở, không ai mở.
Hắn không hỏi về cái ngăn. Hắn để câu ấy lại cho ngày lão lên tới kinh.
– Người tù dưới ấy thế nào? – Hắn hỏi.
– Bẩm, Tần tiên sinh khỏe hơn lúc ở trong ngục. – Quỳnh nói. – Ông ấy ngồi dưới bụi tre trước cổng phủ suốt mấy ngày, không nói với ai. Hôm cổng mở, ông ấy là người thứ hai bước qua cổng, sau Đinh công. Bước qua rồi, ông ấy đứng ở sân trước một hồi, ngó cái thư phòng của lão hầu gia, đoạn quay đi, không vào.
– Còn người chân trần?
– Bẩm, vẫn chân trần. – Quỳnh nói. – Đôi giày tại hạ mang theo, vẫn nằm trong bọc.
Quỳnh kể xong thì ngồi im, hai tay đặt trên gối, mắt đỏ. Hắn bảo người hầu già đưa Quỳnh ra sau bếp, đun nước nóng cho Quỳnh rửa mặt, rửa chân, lấy áo khô cho thay. Quỳnh đứng dậy, chân vẫn khập khiễng, đi theo ông già. Tới bậc thềm, Quỳnh quay lại, định nói gì, rồi thôi, đi tiếp.
Hắn ngồi lại với người viết chữ vuông. Y chép. Sau bếp có tiếng nước dội ào ào, rồi tiếng Quỳnh kêu khẽ lên một tiếng vì nước nóng quá.
* * *
Tối, Quỳnh ăn ở gian bên.
Người hầu già bưng lên một mâm cơm nóng. Quỳnh ăn như người chưa từng được ăn, ăn hết bát này tới bát khác, không nói câu nào. Hắn ngồi ở đầu án, không ăn, nhìn Quỳnh ăn. Nguyễn Trãi đã về chỗ cũ bên cửa sổ, chép những gì Quỳnh kể vào sổ ngày, chép chậm, từng dòng.
Ăn được nửa chừng, Quỳnh đặt bát xuống, ngẩng lên nhìn quanh gian bên một lượt, nhìn lò than, nhìn mái ngói, nhìn hắn. Quỳnh lại cầm bát lên, ăn tiếp.
Ngoài cửa sổ, trời đã tối. Nửa vành trăng thượng huyền treo cao ở phía Nam, sáng trắng, rọi xuống sân gian bên một lớp sáng mỏng như nước.
Quỳnh ăn tới bát thứ tư thì chậm lại, ngồi thẳng lưng lên.
– Bẩm bệ hạ, còn một việc nhỏ. – Quỳnh nói. – Hôm hai mươi tám, làng đầu châu dựng một cây sào trước đình. Trên đầu sào buộc một bông lau. Người làng ấy tự dựng, không ai bảo. Tại hạ không thấy tận mắt, chỉ nghe người kéo thuyền kể. Dựng xong, các cụ ra đình ngồi, không làm gì nữa.
Hắn nghe. Một cây sào, một bông lau, hôm hai mươi tám. Hôm ấy, dòng chữ cũng nói có một làng dưới ấy đã dựng một thứ mà nó đếm. Hắn ghép ngày với ngày, không ghép thêm. Bông lau để làm gì, hắn chịu.
– Ghi lại. – Hắn nói với người viết chữ vuông.
Người viết chữ vuông chép thêm một dòng.
Quỳnh ăn xong, đặt đũa xuống, uống thêm một bát nước. Quỳnh ngồi im một lúc. Cái quạt vẫn giắt ở thắt lưng, Quỳnh không rút ra.
– Bệ hạ. – Quỳnh nói, giọng khác hẳn lúc chiều. – Tại hạ còn một câu chưa nói.
Hắn chờ.
– Lúc tại hạ lên ngựa, Đinh công đứng dậy khỏi sân phủ, đi ra tận cổng. – Quỳnh nói. – Đinh công không dặn tại hạ tâu gì về lão hầu gia, về kho, về phủ. Đinh công chỉ dặn một câu. Bảo tại hạ phải nói lại cho đúng chữ.
Quỳnh ngừng. Quỳnh cúi đầu, ngó xuống cái bát nước đã cạn.
Người viết chữ vuông bên cửa sổ đặt bút xuống, không chép nữa.
Ngoài hiên, gió bấc thổi qua mái. Quỳnh hít một hơi.
– Bẩm bệ hạ, Đinh công nhắn một câu: tô năm nay nộp cho ai, người dưới ấy vẫn hỏi. – Quỳnh nói.