Ngày hai mươi tám, không có tin gì.
Lạc Thiên biết sẽ không có. Thuyền đi chiều hôm qua, ngược nước, chậm. Ba trăm người đi đường bộ từ trưa hôm qua, sớm nhất trưa mai mới tới bến làng cũ. Dọc đường có trạm, nhưng chưa có gì để trạm chạy về. Muốn biết, phải đợi người về.
Biết thế, mà cả ngày hắn vẫn ngồi trong thư phòng, đọc một trang giấy ba lần.
Trang giấy ấy là tờ báo của Ải, chữ viên phó trấn thủ, ngay hàng, cứng. Hắn đã đọc nó từ chạng vạng hôm kia, thuộc tới từng chữ. Hôm nay hắn đọc lại, không để tìm thêm điều gì. Chỉ là trong tay cần có một thứ để cầm.
Tháng Hai, hắn cũng ngồi ở kinh đợi tin Ải như thế này. Tin về là một tờ báo mấy dòng: kho cháy, cổng cháy, gạo đủ mười ngày. Lần này, thóc đi trước. Nếu có tin xấu, ít nhất cũng không phải tin ấy.
Chạng vạng, Quỳnh vào, tay cầm cuốn sổ ghi thuyền ra vào bến. Quỳnh không ngồi. Quỳnh đứng cạnh án, lật tới trang cuối, đặt ngón tay lên một dòng. Trang ấy có sáu dòng mới: ba thuyền Tô gia, ba thuyền thóc, ngày hai mươi bảy, ngược.
– Bẩm bệ hạ. Người quản sự bên bến chung bảo, theo con nước này, chiều mai thuyền tới bến làng cũ. Sớm thì quá trưa. Muộn thì xế.
– Ông ấy biết chắc?
– Ông ấy không biết chắc. – Quỳnh nói. – Ông ấy chỉ biết nước sông. Tại hạ hỏi ông ấy mấy lượt, lượt nào ông ấy cũng nói đúng một câu, không thêm không bớt.
Hắn gật đầu.
Quỳnh gấp sổ lại, vẫn đứng đó. Quỳnh ngó ra cửa sổ. Ngoài kia trời đã ngả tím, phía bến Đông có mấy đốm lửa thuyền chài.
Mấy hôm nay hắn không ra bến Đông. Cái mái dưới chân tường giờ không có người ngồi bện dây. Hắn không xuống nhìn.
Ra tới cửa, Quỳnh còn ngoái lại.
– Người quản sự còn hứa một câu. Thuyền xuôi về, ghé bến chung trước. Có tin gì, tại hạ biết trước bệ hạ nửa canh giờ. – Quỳnh nói. – Chừng ấy thời gian, tại hạ sẽ chạy.
Hắn không cười. Quỳnh đợi một chốc, cũng thôi, lui ra.
Quỳnh đi rồi, Trịnh Khê vào. Lão để lên án một trang giấy gấp đôi.
– Bẩm Bệ hạ. Phần còn lại trong kho, tội thần chép riêng. Số bao, dấu bao, chỗ để. Bệ hạ cần thì có.
Hắn mở ra. Chữ lão nhỏ, đều. Mấy chục bao của ba nhà, xếp ở dãy trong cùng. Dưới cùng, một dòng: “Một bao bục chỉ, đã khâu lại.”
Ai khâu, lão không ghi. Lão chỉ ghi bao ấy đã khâu. Hắn gấp trang giấy, đặt vào ngăn án. Lão cúi đầu lui ra.
Ngoài sân, đèn hiên được thắp lên. Người hầu bưng cơm tối vào, hắn ăn mấy miếng, bảo dọn. Hắn ngồi thêm một quãng, nghe tiếng người hầu đi lại ngoài hành lang, nghe tiếng trống canh một từ phía cổng thành vọng lại. Không có tiếng vó ngựa. Không có ai chạy vào báo tin.
Lúc này, có lẽ thuyền đang ở một khúc sông nào đó hắn chưa từng thấy. Có lẽ đang neo. Có lẽ đang kéo nhau qua một chỗ nước dữ. Hắn không biết. Hắn chỉ biết người đứng ở mũi chiếc đầu là ai, và người ấy đã từng đi khúc sông ấy một lần.
Ngày thứ hai không tin. Mai sẽ là ngày thứ ba.
Hắn đứng dậy, đi về phía Thái Miếu. Đi ngang dãy nhà ngang, hắn thấy gian của Nguyễn Trãi còn đèn, cửa khép hờ, bên trong là một cái lưng cúi trên chồng sổ quan cũ, sửa soạn cho buổi chầu mùng một.
* * *
Sân Thái Miếu về đêm vắng. Ba cái chum trước cổng đã đầy, nhang cắm tới miệng. Một bà cụ tới muộn, thấy chum đã đầy, cắm nén của mình xuống đất ngay chân chum, vái một cái, chống gậy về. Hắn đợi bà đi khuất mới bước tới. Hai người lính áo nâu đứng gác ở cổng, giáo tre dựng thẳng, thấy hắn thì cúi đầu. Hắn gật lại, đi qua. Trên mặt thành phía Đông, mấy bó đuốc của toán cung thủ cháy thành một hàng, đều, không lay. Mười bảy người. Bảy ở cổng này, mười ở trên kia. Họ đứng gác cho tới sáng. Đứng mỗi đêm như thế, họ nghĩ gì, hắn chưa từng hỏi.
Trong Anh Linh Điện còn đèn. Hắn ngó qua cửa. Thanh Vân quỳ trước hàng bài vị, lưng thẳng, hai tay đặt trên đùi. Nén nhang trước mặt nàng mới cháy được một đốt. Nàng không quay ra. Có thể nàng không nghe tiếng chân hắn. Có thể nghe mà không quay. Hai người lính theo nàng sáng nay đã về báo, nàng ngồi ở bến Đông cả buổi sáng, quá trưa mới về.
Hắn không vào. Hắn đi vòng ra sau điện, xuống lối bậc đá.
* * *
Địa thất về đêm lúc nào cũng lạnh hơn bên trên.
Cao Lỗ đã ngồi sẵn bên bệ đá, lưng thẳng, cây gậy dựng cạnh. Thạch Sanh ngồi ở chân bậc, như mọi đêm, hai tay đặt trên đầu gối, cây cung vàng tựa vào vách sau lưng. Thấy hắn xuống, cả hai đứng dậy. Hắn giơ tay. Họ ngồi xuống lại.
Hắn tới trước Trống, đặt bàn tay lên mặt đồng.
Đồng lạnh như mọi đêm. Phải một hồi mới ấm lên dưới lòng bàn tay. Hắn cảm thấy những sợi chỉ quen thuộc, mỗi sợi một chỗ. Mấy sợi trong vòng thành, gần, dày. Hai sợi xa phía Tây Nam. Sợi mới dưới xuôi, mảnh hơn cả, vẫn còn đó. Từ những sợi ấy, hơi ấm chảy về, dồn vào lòng đồng. Từ lòng đồng, cái ấm lại chảy đi, chia ra, về từng người có tên, về từng người lính. Chảy đi nhiều hơn chảy về. Hắn biết điều ấy không cần con số.
Hắn không hỏi Trống gì. Hắn chỉ đặt tay, như người ta đặt tay lên trán một đứa trẻ đang sốt, không để đo, chỉ để biết nó vẫn còn đó.
Sau lưng hắn, trên bậc đá, có tiếng chân.
Hắn biết là ai trước khi quay lại. Mấy đêm nay, tiếng chân ấy chỉ tới đầu bậc, dừng, đứng đó, xong lặng lẽ lui. Đêm nay tiếng chân không dừng ở đầu bậc. Nó đi tiếp, chậm, từng bậc một, xuống tới tận nền đá.
Thanh Vân bước xuống nền đá. Người ở chân bậc dịch chân cho nàng qua. Nàng không tới gần Trống. Nàng đứng sát vách bên trái, chỗ đêm rằm nàng đã đứng, hai tay buông xuôi, áo xanh nhạt lẫn vào màu đá vách. Ánh đèn dầu chỉ chạm tới nửa mặt nàng. Từ hôm trong núi về, nàng gầy đi, tới giờ chưa lại.
Hắn rút tay khỏi Trống, quay lại.
Nàng không chào. Nàng nhìn hắn một hồi, như người cân câu cuối cùng trước khi nói.
– Tam ca. Dân muốn dựng thêm đền, có nên để họ dựng nữa không?
Giọng nàng không to. Trong địa thất, không cần to. Tiếng nào cũng dội vào vách đá, quay lại tai người nghe.
Hắn không đáp ngay. Nàng cũng không đợi hắn đáp ngay. Nàng nói tiếp, giọng đều, như người đã sắp sẵn từng câu từ chiều.
– Sáng nay muội ra bến Đông. Người ta kể, dưới làng mía có cái chòi lá ở cửa lạch. Thuyền đi lạch ai cũng ghé thắp. Chỗ ấy không có tường. Không có lính. Đêm xuống, không có người giữ.
Nàng dừng một chút.
– Mái lá dưới chân thành, có tường, có lính, có mười người cầm cung trên đầu, vẫn cháy một lần. Gian thờ chợ Đông cũng cháy. Đền trên núi phía Tây Nam đổ một lần. Lần nào dân cũng dựng lại. Muội không trách dân. Muội chỉ thấy, mỗi cái mái dựng lên…
Nàng ngừng, như tìm cho đúng chữ.
– Dựng thêm một mái, là thêm một chỗ cho người ta tới đốt.
Ở chân bậc, Thạch Sanh ngẩng đầu lên.
Hắn thấy cái ngẩng đầu ấy. Y không nói gì. Nhưng hắn biết y nghĩ tới đâu. Đền Pá Hốc là đền của y, cái mái cọ, tấm ván viết than tên y, ống tre đầy cát. Đêm nó đổ, y vừa cõng nàng ra khỏi núi, đang ở cạnh hắn, cách đó hơn một ngày đường, không biết. Hai hôm sau đi ngang qua, y đứng ngoài gốc cây nhìn tấm ván có tên mình, không vào, không nói câu nào. Hôm ấy, đứa bé gái tóc cắt ngang trán trong bản đứng nép sau gốc cây mà nhìn y, chỉ nhìn. Từ hôm ấy, chưa ai nghe y nhắc tới chỗ ấy.
Y cúi đầu xuống lại. Hai tay vẫn đặt trên đầu gối.
Cao Lỗ không ngẩng lên. Lão vẫn ngồi bên bệ đá, mắt khép hờ, bàn tay đặt trên đầu gậy. Hắn biết lão nghe hết. Lão biết những gì nàng không biết. Lão chưa từng nói với nàng. Đêm nay lão cũng không nói.
Hắn nhìn em gái mình. Tay nàng buông, mà mấy ngón tay nắm lại, như người cầm một thứ gì không muốn đánh rơi.
Nàng đứng đó, sát vách, đợi. Nàng không biết gì về sợi chỉ, về cái chum dưới địa thất đang vơi đi mỗi ngày. Lão không nói. Hắn không nói. Vậy mà nàng tự đi tới được chỗ này, bằng chính đôi mắt của nàng. Một mình, từ cái mái lá đã cháy một lần, từ gian thờ ở chợ, từ ngôi đền bị đổ trên núi mà nàng nằm trên cáng đi qua.
Câu nàng hỏi, là câu hắn đã tránh mấy tháng nay. Hắn tránh nó đêm cái mái dưới chân thành cháy, tránh nó hôm gian thờ ở chợ thành tro, tránh nó đêm sợi dưới xuôi nối về.
Hắn biết điều nàng không biết. Mỗi cái mái dân dựng, là một sợi về Trống. Mỗi sợi, là một phần cơm của những người đang ngồi quanh hắn, của mười bảy người lính đang gác ngoài cổng, trên mặt thành. Bảo dân thôi dựng, là bảo những sợi ấy thôi mọc. Hắn không nói điều ấy ra. Nói ra, thì người phải cân là nàng.
Bảo nên, là bảo dân dựng thêm những cái mái không người giữ, cho kẻ khác tới đốt, vì cái trống của hắn cần. Bảo không nên, thì hắn không nghĩ tiếp được tới cuối câu.
Ngọn đèn dầu trên vách lay khẽ, xong đứng lại. Người ở chân bậc vẫn cúi đầu. Bên bệ, Cao Lỗ vẫn khép mắt. Cả hai đang đợi hắn nói, như nàng.
– Ta chưa trả lời muội được.
Nàng không hỏi lại. Nàng nhìn hắn thêm một chốc, như để chắc rằng câu ấy là câu thật, không phải câu đuổi. Nàng cúi đầu, quay đi.
Lúc đi ngang chân bậc, nàng dừng lại một chút, như muốn nói gì với người ngồi đó, xong thôi. Nàng bước lên bậc, chậm, từng bậc một, như lúc xuống. Tiếng chân lên tới đầu bậc, không dừng, đi tiếp, khuất.
Ông già bên bệ đá mở mắt. Lão ngó theo lối bậc, chỗ nàng vừa khuất, một lúc lâu, xong mới quay sang ngó hắn. Lão không nói gì. Lão chỉ ngó, như người già ngó một đứa con trai đã lớn mà vẫn phải mang một gánh nặng hơn vai mình.
* * *
Hắn ngồi xuống cạnh Trống, lưng tựa vào bệ đá.
Người ở chân bậc vẫn ngồi. Ông già bên kia bệ vẫn ngồi. Không ai lên tiếng.
Hắn nghĩ tới cái chòi ở cửa lạch dưới xuôi. Hắn chưa từng thấy nó. Hắn chỉ biết nó qua lời một ông già chở mía, qua một sợi mảnh dưới lòng bàn tay. Từ kinh xuôi xuống đó, thuyền đi mấy ngày. Lính trong kinh chưa đủ đứng hết các cửa. Mười người cầm cung, bảy người áo nâu, hắn không gửi xuống một cái lạch xa như thế được.
Nếu một đêm có kẻ tới đốt cái chòi ấy, thì người đứng gần nhất là một người đàn bà đi thắp sớm cho chồng con. Không có ai khác.
Hắn đã biết điều ấy từ đêm sợi ấy nối về. Hắn chỉ chưa để nó thành một câu hỏi.
Tháng Hai, hắn từng cấm dân dựng đền trong kinh. Lý do lúc ấy hắn nói rõ với mấy người ngồi quanh: dựng đền trong kinh, là thắp đèn cho thứ lạnh kia tìm tới. Tháng Tư, hắn bỏ lệnh cấm ấy. Dân dựng cái mái ở bến Đông, dựng gian thờ ở chợ. Cả hai đều đã cháy một lần.
Đêm cái mái dưới chân thành cháy, hắn ngồi đúng chỗ này. Dưới lòng bàn tay, sợi ấm nhất nguội đi từng chút, tới khi không còn. Hắn biết có chuyện trước cả khi có người chạy vào báo. Lần ấy, người đứng gần lửa nhất là một người lặn sông, cánh tay bị nắm tới tê buốt. Lần sau, ở cái cửa lạch dưới xuôi, có thể là một người đàn bà, hay một đứa trẻ theo mẹ đi thắp sớm.
Ở bản núi ấy, đền đổ lúc nửa đêm, người trong bản còn đủ. Ở chợ Đông, gian thờ cháy lúc canh ba, chợ không có ai. Hắn đã coi những lần ấy là may.
Đêm nay, có người đã đặt nó thành câu hỏi. Không phải quan, không phải tướng. Là em gái hắn, người coi sóc đền trong kinh, người mấy đêm liền chỉ dám đứng ở đầu bậc.
Hắn ngó lên trần đá. Ở trên kia, trong điện, chắc nàng đang quỳ trước hàng bài vị, như lúc nãy. Nàng đã hỏi câu nàng phải hỏi. Phần còn lại, là của hắn.
Ở chân bậc, người tiều phu đứng dậy, khom lưng nhặt cây cung vàng, tựa lại cho ngay ngắn, ngồi xuống. Bên kia bệ, lão khép mắt lại.
Hắn không đặt tay lên Trống nữa. Đêm nay hắn không muốn biết thêm điều gì. Những gì cần biết, hắn đã biết từ trước khi nàng xuống.
Câu hỏi của Thanh Vân, hắn để lại dưới địa thất, cạnh cái chum đang vơi.