Chương 131: Phàm ảnh nghịch lưu

Rạng mùng sáu, Trịnh Khê ra chợ Đông từ lúc các hàng còn chưa dỡ phên. Lão đi chậm, chân đi giày cỏ, tay cầm một cuốn sổ mỏng đóng bằng chỉ gai. Trong sổ không có chữ nào đẹp. Chỉ có ngày, và những con số. Người phía Đông lên kinh, mỗi ngày bao nhiêu. Thuyền qua bến chung, bao nhiêu. Chỗ nào ngoài chợ có người đọc hịch to, chỗ nào người ta đọc thầm rồi gấp lại. Mười hai ngày nay, sáng nào lão cũng ghi. Hồi còn ở Lễ bộ, sổ của lão là sổ lễ, sổ tế, sổ quà biếu. Lão đếm tiền của người khác giỏi tới mức cả triều ghét. Giờ lão đếm người. Đếm người khó hơn. Người không nằm yên trong rương như bạc. Hàng muối đầu chợ treo tấm ván ghi giá mới, nét than còn đen bóng. Lần thứ ba trong chín ngày. Bà hàng muối thấy lão đứng nhìn tấm ván thì quay mặt đi, như người bị bắt quả tang làm điều gì xấu hổ. Lão không trách bà. Muối không lên từ dưới xuôi, thì muối trong kinh đắt lên. Chuyện ấy chẳng cần ai dạy. Lão giở sổ, ghi. Mùng sáu. Muối, lần ba. Lão ghi thêm dòng thứ hai, dòng lão ghi đã ba buổi sáng liền: người phía Đông lên kinh, không. Hôm mùng bốn, lần đầu không có ai. Hôm mùng năm, cũng không. Sáng nay, ngồi suốt một khắc ở cổng chợ, lão không gặp một giọng dưới xuôi nào mới lên. Những giọng ấy vẫn còn trong chợ, nhưng là giọng của người đã ở kinh từ trước, buôn bán ở đây đã lâu. Người mới thì không. Không ai lên. Vì không muốn lên, hay vì có cái gì chắn giữa đường, cuốn sổ chưa nói. Gốc đa giữa chợ, cạnh gian thờ Trạng Quỳnh, sáng nào cũng có người đứng nói chuyện. Sáng nay đông hơn mọi hôm. Lão đi tới gần, không chen vào, chỉ đứng nghe sau lưng mấy người bán rau. – …lên núi rồi, có về đâu. – Một người nói to, giọng chắc nịch như đã chắc lắm. – Mười hai ngày rồi. Kinh để cho mấy ông tướng lạ giữ. Thuyền dưới xuôi không lên nữa, ai biết vì sao. Mấy người xung quanh không cãi. Cũng không gật. Họ chỉ nhìn nhau. Trịnh Khê nhìn mặt người nói. Ba mươi tuổi, áo the, râu cắt gọn, tay không chai. Không phải người buôn. Lão lật lại trí nhớ. Trưa hai mươi tháng trước, ngày bản hịch phẳng đầu tiên dán lên chính gốc đa này, gã đứng đọc to giữa đám đông, đọc trơn như đã đọc nhiều lần. Hôm ấy lão chưa có cuốn sổ này. Lão nhớ mặt. Ngày đầu tiên cầm sổ, lão chép cái mặt ấy vào trang đầu, không tên: áo the, râu gọn, nốt ruồi dưới tai trái. Gã vẫn còn cái nốt ấy. Lão không gọi lính. Bắt một người đứng nói dưới gốc đa, thì mai có mười người nói, và mười người ấy sẽ nói thêm một câu: vua đi rồi, lính bắt người nói thật. Làm quan đủ lâu, lão biết cái miệng nào khóa được, cái miệng nào khóa vào là thành mười cái. Lão chỉ ghi thêm một dòng vào sổ, rồi đi. * * * Giờ Tỵ, thư phòng. Phan Trung ngồi ở ghế dưới án, không ngồi ghế trên. Cao Lỗ ngồi ở góc như mọi khi, hai tay đặt trên đầu gối. Trạng Quỳnh đứng bên cửa sổ, quạt gấp lại cầm trong tay. Trịnh Khê đứng cuối phòng, sát cửa. Trên án là một lá thư. Một tờ giấy gấp ba, mép đã nhàu vì đi đường. Thư tới chiều hôm qua. Một lính châu cưỡi ngựa mang xuống, đưa tận tay Phan Trung ở cổng thành. Phan Trung không mở. Lão sai người gọi Cao Lỗ lên, đợi Cao Lỗ tới rồi mới mở, hai người cùng đọc, đúng như bên ngoài lá thư viết. Không gửi riêng ai. Sáng nay, Phan Trung cho cả bốn người cùng đọc lại. Thư ngắn. Chữ vua, nét nghiêng, mực đặc. Tới châu lỵ trưa hai mươi chín. Có hai người giọng dưới xuôi dắt trâu già lên núi từ hôm hai mươi bảy. Sáng ba mươi, ta lên. Cung tới châu lỵ, đưa thẳng lên Bản Khê. Không một chữ nào về nàng. Trịnh Khê đọc xong, đặt lá thư lại xuống án, lùi về chỗ cũ. Lão đọc thư người khác cả đời. Thư cầu xin, thư hối lộ, thư dọa nạt. Thư nào cũng có một chữ người viết không muốn viết, mà rốt cuộc vẫn viết. Lá thư này không có. Người viết đã gạt chữ ấy ra từ trước khi cầm bút. – Thư viết hôm hai mươi chín. – Phan Trung nói. – Hôm nay mùng sáu. Tám ngày. – Cung xong sáng hai mươi bảy. – Cao Lỗ nói, giọng đều. – Lính trạm đi suốt, mùng một tới châu lỵ. Từ châu lỵ lên Bản Khê, đường núi, đi bộ, ba ngày. Đêm mùng bốn, sớm nhất. – Lão dừng một nhịp. – Nút ấy do lão phu thắt. Không ai mở dọc đường, thì cây cung trong tay chủ công đúng là cây đã đủ ngày trong Kho. Bắn được. – Vậy thì… – Trạng Quỳnh nói, rồi thôi. – Hôm qua, – Cao Lỗ nói, – chủ công đã xuống. Không ai hỏi Cao Lỗ vì sao biết. Lão thợ nỏ không biết. Lão đoán, theo cách người thợ nỏ tính đường tên: biết cánh cung mạnh bao nhiêu, gió thổi phía nào, thì biết tên rơi chỗ nào. Người lão biết là chủ công. Người ấy không ngồi đợi trên miệng hang khi cung đã tới tay. Phan Trung đặt bàn tay lên lá thư, ấn xuống, như ấn một tờ giấy sắp bay. – Tám ngày. – Lão nói lần nữa. – Ở chỗ ấy, tám ngày nay, chuyện gì cũng xảy ra rồi. Không ai đáp. Ngoài cửa sổ, gió sông thổi vào, lật mép tờ giấy lên một chút rồi thả xuống. Trịnh Khê kể chuyện gã áo the dưới gốc đa. Lão kể ngắn, đủ mặt, đủ câu gã nói. – Có bắt không? – Phan Trung hỏi, tay đã đặt lên chuôi kiếm. – Bẩm, tội thần không bắt. Trạng Quỳnh mở quạt ra, phe phẩy một cái, rồi gấp lại. – Trịnh lão làm đúng. – Y nói. – Để gã nói. Gã nói thêm ngày nào, mình biết thêm ngày ấy ai đứng nghe, ai gật, ai bỏ đi. Gã là cái chuông. Bắt cái chuông, thì không còn biết gió thổi từ đâu. Phan Trung bỏ tay khỏi chuôi kiếm. Lão không nói phải. Lão chỉ không nói gì nữa. * * * Chiều, bến Đông. Người đếm của lão về lúc nắng đã xế. Gã là người kéo thuyền cũ, ba chục tuổi, quen đường bờ sông từ đây xuống tận cửa biển, chân to và đen như hai gốc tre. Sáng hai mươi chín, lão cho gã ít tiền, một gói cơm nắm, bảo gã đi xuôi theo đường bờ, tới chỗ có thuyền chắn sông thì nằm lại, nhìn, đếm, rồi về. Gã về đây bằng một đôi chân phù lên, quần áo rách như bị chó đuổi, môi khô nứt, ngồi phịch xuống bậc đá dưới chân tường Đông, uống liền ba gáo nước rồi mới nói được. – Bẩm… – Gã nói, nuốt khan. – Nhổ neo rồi. Trịnh Khê ngồi xuống bậc đá cạnh gã. Phạm Ngũ Lão đứng phía trên, khoanh tay. Yết Kiêu ngồi bậc thứ ba, như mọi khi, quay mặt về phía gã. Gã kể, đứt đoạn, nhưng đủ. Gã tới khúc sông hẹp dưới nhà họ Lương chiều mùng một. Hơn hai chục chiếc thuyền lớn, neo ngang sông, cọc tre đóng giữa, như một hàng rào nổi. Gã nằm trong bụi lau bên bờ ba ngày, đếm. Hai mươi ba chiếc. Ban ngày người trên thuyền tập giáo. Ban đêm thuyền đốt đèn, đèn nối nhau một dãy ngang sông. Rạng mùng bốn, cả hàng thuyền nhổ neo. Thuyền đầu cắm cờ vàng, cờ to, gió sông thổi phần phật. Sau nó, từng chiếc một, ngược sông lên. Ba chiếc chở thóc đi cuối, chở nặng, nước ngập gần tới mạn, phải có thuyền khác kéo. – Người trên thuyền, – gã nói, – có người tiểu nhân quen mặt. Lão nhìn gã. – Người kéo thuyền, bẩm. Người kéo thuyền ở bến dưới. Bị gom lên thuyền từ tháng trước. Tay cầm giáo tre. – Gã nói, giọng chùng xuống. – Họ đứng ở mũi thuyền. Đứng trước. Phạm Ngũ Lão không nói gì. Trịnh Khê thấy hai bàn tay khoanh trước ngực của y siết lại một chút. – Sao ngươi về được trước thuyền? – Lão hỏi. – Bẩm, nước tháng Sáu lên, thuyền ngược chậm lắm. Phải chèo, phải kéo. Tiểu nhân chạy đường bờ, nửa đường thì gặp người của họ đứng gác ven sông, hỏi người đi lên. Ai giọng dưới xuôi đi lên, họ bắt quay lại. – Gã nói. – Tiểu nhân phải bỏ đường bờ, cắt qua ruộng, đi đêm. Lão ghi vào sổ. Từ ngày mùng bốn, không người phía Đông nào lên kinh. Sáng nay sổ chưa nói vì sao. Giờ thì nói: có người đứng chặn từng người một. – Trên thuyền bao nhiêu người? – Lão hỏi tiếp. – Bẩm, đông lắm. Mỗi thuyền bốn năm chục. Có đao thì ít. Giáo tre thì nhiều. – Gã nói. – Người cầm giáo tre, phần nhiều là người kéo thuyền, tá điền. Đứng giáo không quen. Như hôm trước lính dưới bãi này. – Bao giờ tới đây? – Phạm Ngũ Lão hỏi. Lần đầu y mở miệng. Gã nghĩ, đếm trên đầu ngón tay. – Bẩm, nhanh nhất chiều mai. Yết Kiêu đứng dậy. Y nhìn ra sông, về phía khúc quanh bãi lau. Nước tháng Sáu đục ngầu, chảy xiết, trôi theo những cành củi gãy từ thượng nguồn. Mặt sông vẫn trống. Nhưng từ chiều mai, sẽ không trống nữa. * * * Chạng vạng, Phan Trung cho đóng cửa Đông. Hai cánh cổng gỗ lim khép lại, đòn sắt cài ngang. Chỉ một cửa ngách nhỏ còn mở, có lính gác, cho người ngoài bãi ra vào. Trên mặt thành, đuốc thắp sớm hơn mọi đêm. Lính lên đứng dày gấp đôi. Đàn bà, trẻ con xóm chài Bến Dâu được đưa vào trong tường, tạm ở mấy dãy nhà kho cạnh cửa Đông. Họ đi thành hàng, ôm theo chăn chiếu, nồi niêu, gà vịt nhốt trong lồng. Không ai khóc. Chu tẩu đi gần cuối, tay dắt đứa con trai. Tới cửa ngách, chị dừng lại, quay nhìn xuống dãy lều, nhìn mái lá bến Đông, nhìn mấy cái chum đặt dọc chân tường từ hôm kia. Đàn ông Bến Dâu không vào. Họ ở lại, chia nhau ngồi quanh mấy cái chum, gáo dừa đặt trên miệng chum. Mấy người thủy thủ thuyền cờ Thiên Hưng từ bến chung đi lên, tới chỗ Phạm Ngũ Lão, xin ở lại giữ chum nước cùng dân chài. Đêm mười bốn tháng trước, cũng mấy người này xách nước từ thuyền lên dập lửa mái lá. Hôm ấy họ tới muộn. Lần này họ xin tới trước. Phạm Ngũ Lão gật đầu. Trịnh Khê đứng trên bậc thành nhìn xuống bãi. Hai trăm lính Vũ Thành đứng giáo, bốn hàng, đuốc cắm hai đầu bãi. Trong hàng thứ hai, lão thấy gã kéo thuyền quê huyện dưới, người mà sáng hôm kia cả bãi đã nghe gã nói một câu trước mặt tướng quân. Gã đứng đúng chỗ của gã. Mắt nhìn ra sông. Phạm Ngũ Lão đi dọc hàng, tới chỗ gã thì dừng lại. Nhìn gã. Không nói gì. Đoạn y đi tiếp. Yết Kiêu tới trước mặt Phan Trung, chắp tay. – Bẩm. Đêm nay tiểu nhân xin xuống khúc quanh. Lặn. Phan Trung nhìn y một lúc lâu. – Đi. – Lão nói. – Về trước sáng. Yết Kiêu cúi đầu, rồi đi xuống bến, một mình, lưỡi đục giắt bên hông. Trịnh Khê nhìn theo cái lưng ấy cho tới khi nó lẫn vào bóng tối dưới chân tường. Trạng Quỳnh tới đứng cạnh lão trên bậc thành. Y không phe phẩy quạt. Quạt cắm sau thắt lưng. – Trịnh lão. – Y nói, giọng nhỏ. – Nhà họ Lương trong kinh, còn ai không? – Bẩm, không ai. – Trịnh Khê nói. – Khóa cổng từ hôm mười hai tháng trước. Quản gia đi ngựa xuôi. Hầu, vú, chó, đi hết. Trạng Quỳnh gật đầu, mắt vẫn nhìn ra sông. – Thuyền tới từ ngoài sông. – Y nói. – Nhưng người đánh thành, xưa nay đều đặt sẵn một bàn tay ở trong tường. Mai thuyền tới, thì từ đêm nay, những chỗ nào trong kinh từng dính tới ba nhà ấy, tại hạ muốn có người nhìn. – Bẩm. Tội thần nhìn. – Trịnh lão nhìn căn nhà họ Lương. – Trạng Quỳnh nói. – Trịnh lão quen cổng ấy. * * * Đêm, Trịnh Khê đi về. Lão không đi đường cái. Lão rẽ vào phía Bắc chợ Đông, đi qua con ngõ lát gạch, cái ngõ lão đã đi sáng mười sáu tháng trước, thở không ra hơi. Không phải vì Trạng Quỳnh dặn. Lão đi qua ngõ ấy mỗi tối, đã mười mấy tối rồi, như người đi qua một cái bẫy mình đã đặt, xem có con gì mắc chưa. Ngõ tối. Hàng nước đầu ngõ đã dọn. Lá bàng rụng dưới chân lão kêu xào xạc. Căn nhà cuối ngõ. Ba gian, mái ngói, tường bao cao quá đầu người. Cổng gỗ lim sơn đen. Lão dừng lại cách cổng mươi bước. Ổ khóa đồng to bằng bàn tay, gỉ một vệt quanh lỗ tra chìa, không còn treo trên cổng. Hai cánh cổng khép. Nhưng khép không kín. Giữa hai cánh có một khe hở bằng ngón tay. Qua khe hở ấy, trong sân, có ánh đèn. Vệt sáng chạy suốt từ trên xuống dưới, không gì cắt ngang. Thanh gỗ chặn cổng không cài. Một ngọn đèn dầu, đặt thấp, như đặt dưới đất hay trên bậc thềm. Ánh vàng, yếu, lay lắt. Căn nhà ấy, hai mươi lăm đêm tối om. Đêm nay, có người thắp đèn. Lão không bước tới. Lão lùi lại, chậm, từng bước, cho tới khi lưng chạm vào tấm phên hàng nước đã dọn ở đầu ngõ. Lão ngồi xuống chiếc ghế tre người ta bỏ quên dưới mái hiên, trong bóng tối, cuốn sổ đặt trên đầu gối. Ba chục năm làm quan, lão chưa từng ngồi canh cổng nhà ai. Đêm nay lão ngồi.
Chương trước Chương tiếp
Chọn chương
Bình luận
Báo lỗi chương
Chỉnh chữ