Giờ Mão mười sáu, Trịnh Khê đứng trước cổng nhà họ Lương trong kinh, thở không ra hơi.
Căn nhà ấy nằm cuối một con ngõ lát gạch phía Bắc chợ Đông. Ba gian, mái ngói, tường bao cao quá đầu người, cổng gỗ lim sơn đen. Năm ngoái, lão còn ngồi kiệu tới đây ăn giỗ. Kiệu đỗ đầu ngõ, quản gia nhà này chạy ra tận nơi, cúi rạp xuống mà đỡ lão bước ra.
Sáng nay lão đi bộ. Từ chỗ lão ở tới đây chưa tới nửa dặm, mà hai đầu gối lão đã run. Hồi còn ngồi ghế Thượng thư, lão béo tới mức lên kiệu phải có hai người đỡ. Năm tháng nay, người lão rộc đi một nửa, áo cũ mặc vào thùng thình như áo mượn. Gầy thế mà vẫn thở dốc. Trạng Quỳnh bảo, cái béo đi rồi, nhưng cái lười đi bộ thì còn ở lại.
Cổng khóa. Một ổ khóa đồng to bằng bàn tay, gỉ một vệt quanh lỗ tra chìa. Lá bàng rụng trên bậc cổng đã khô quăn, mấy hôm rồi không ai quét.
Bà hàng nước đầu ngõ nhận ra mặt lão, mà không nhận ra cái áo vải bạc màu lão mặc. Bà nhìn từ đầu tới chân lão hai lượt rồi mới mời ngồi. Lão ngồi, uống hết bát nước chè, nghe bà kể.
Sáng mười hai, nhà ấy đóng cổng. Quản gia Toản dắt ngựa ra từ lúc gà gáy, đi một mình, đường cái xuôi về phía Hoành Châu. Hai đứa hầu với bà vú già thì đi từ hôm trước, xe bò, chở mấy cái hòm. Không ai nói đi đâu. Nhà ấy xưa nay vẫn thế, bà hàng nước nói, đi đâu cũng không nói với hàng xóm.
– Đêm có thấy đèn trong nhà không? – Lão hỏi.
– Không. – Bà lắc đầu. – Bốn đêm nay tối om. Chó cũng mang đi rồi.
Lão đi vòng ra sau. Cổng sau cũng khóa, khóa mới, chưa kịp gỉ. Ngoài cổng sau là một bãi đất trống, có vết bánh xe bò in xuống đất, khô cứng lại, mấy hôm nay không mưa.
Trịnh Khê trả tiền nước, chống đầu gối đứng dậy, đi ra bến.
Ở bến chung có ba chủ thuyền chở khách xuôi sông. Sáng nay cả ba đều đang ngồi không, thuyền buộc dưới bến. Mấy hôm nay khách xuôi thưa hẳn. Người kinh nghe chuyện mái lá cháy, chẳng ai muốn đi sông. Lão hỏi đủ cả ba. Mười hôm nay, không ai chở người nhà họ Lương. Một gã còn nhớ, đầu tháng Năm, quản gia Toản xuống bến hỏi giá thuê thuyền xuôi Hoành Châu, hỏi xong lại thôi.
Người nhà quan muốn xuôi sông, không đi thuyền mà đi ngựa. Thuyền thì có sổ bến. Ngựa đi đường cái, chẳng có sổ nào.
Lão đứng ở đầu bến một lúc cho lại hơi. Lúc ấy, lão mới để ý tới mái lá.
Mái lá dưới chân tường Đông mới dựng lại hôm qua, lá gồi còn xanh, cột trước cao hơn cột sau một chút, nghiêng nghiêng y như cái cũ. Dưới mái, trên bậc đá thứ ba, Yết Kiêu ngồi ngủ. Lưng tựa vào chân cột, đầu gục xuống ngực, một lưỡi đục cũ đặt ngang trên đầu gối. Dưới bậc đá, mười người lính của Phan Trung vẫn ngồi chỗ cũ, giáo dựng bên người.
Trước tấm ván có hai chữ than, một người lạ đang đứng.
Người ấy còn trẻ, áo ngắn màu nâu, ống quần xắn, chân đi đất. Một cái sọt tre đan dở buộc sau lưng, mấy cọng nan thò ra như lông một con nhím. Người ấy không thắp nhang. Không vái. Chỉ đứng, hai tay buông, lưng thẳng, mắt nhìn hai chữ than trên tấm ván, như người lính đứng gác trước cửa trướng.
Trịnh Khê đứng nhìn người ấy chừng cạn một bát nước. Người ấy không động.
Kế đó, người ấy cởi áo ngoài ra, cúi xuống, đắp lên vai Yết Kiêu. Sương sông buổi sớm còn đọng ướt mặt bậc đá. Yết Kiêu hé mắt, thấy người ấy, lại nhắm mắt, ngủ tiếp. Một ông tướng ngủ ngồi giữa bến, lẽ ra ai chạm vào vai cũng phải bật dậy, tay chộp lấy lưỡi đục. Ông ấy chỉ nhìn một cái, thì người chạm vào phải là người thế nào.
Trịnh Khê lục trong trí nhớ. Ba chục năm làm quan, lão thuộc mặt cả triều. Quan văn, quan võ, tướng giữ thành, tướng giữ ải, ai mặt vuông, ai mặt dài, ai có nốt ruồi ở đâu, lão nhớ hết. Người này, lão không biết.
Nhưng cái đứng ấy, lão biết. Hồi tiên đế còn, những vị đại tướng về kinh chầu, đứng giữa điện cũng đứng như thế.
Lão bước tới, theo thói quen ba chục năm, chắp tay vái một vái thật thấp.
Người lạ quay lại, nhìn cái áo bạc màu của lão, nhìn cái lưng còng của lão. Người ấy chắp tay, vái trả, thấp không kém.
– Mạt tướng không dám. – Người ấy nói.
Nói xong, người ấy đi lên phía cổng Đông. Trịnh Khê đứng nhìn theo. Tới chân cổng, người ấy không đi vào. Lính gác chân bậc thành thấy cái áo ngắn nâu thì tránh sang một bên, như đã được dặn từ đêm. Người ấy leo lên bậc thành, đi dọc mặt thành, tới mỗi chỗ lính gác thì dừng lại một chút, môi mấp máy, như đang đếm.
Trịnh Khê đứng giữa bến, chân đi giày cỏ, vừa được một vị tướng vái trả. Lão không biết nên vui hay nên sợ.
* * *
Giờ Thìn, trong thư phòng, Lạc Thiên nghe Trịnh Khê bẩm.
Trạng Quỳnh đứng bên án. Cao Lỗ ngồi ở góc. Phan Trung đứng cạnh cửa. Trịnh Khê quỳ ngoài thềm, mồ hôi còn chưa khô trên trán.
Nhà họ Lương trong kinh khóa cổng từ sáng mười hai. Quản gia đi ngựa đường cái, xuôi về phía Hoành Châu. Không đi thuyền. Ba chủ thuyền ở bến chung không ai chở.
– Mười hai. – Lạc Thiên nhắc lại.
Mười hai. Hai ngày trước khi mái lá cháy. Lương Uyên dâng sớ cáo bệnh trên thềm điện hôm hai mươi bảy tháng Tư, xuống thuyền về quê. Người ở quê bệnh, thì người nhà ở kinh phải ở lại mà lo việc kinh, đưa thư, nhận thuốc. Đằng này, người nhà ở kinh khóa cổng mà đi, đi đúng mấy ngày trước khi có chuyện.
Hắn không nói ra. Trong phòng, ai cũng tự cộng được.
– Chưa có chứng. – Hắn nói. – Chưa nói tên.
Trạng Quỳnh gật đầu, rút trong tay áo ra một cuốn sổ nhỏ, ghi mấy dòng. Y ghi xong, gập sổ, mới nói.
– Sáng qua, tại hạ nói câu trả lời tới từ một người biết kinh mà không ở trong kinh. – Y nói. – Tại hạ chưa nói ai. Bây giờ cũng chưa nói.
– Thì đừng nói. – Lạc Thiên đáp.
Cao Lỗ ở góc phòng lên tiếng, giọng khàn.
– Chủ công. Bậu cửa sổ gã thư lại, hai đêm nay trống. Không ai đặt gì lên nữa.
Kẻ đặt ống tre đã có câu trả lời, nên không cần hỏi lại. Hoặc nó đang để dành gã cho một lần khác. Lạc Thiên không biết là đằng nào. Hắn chỉ gật đầu.
Ngoài thềm, Trịnh Khê chưa lui. Lão ngập ngừng một lúc mới bẩm thêm, giọng nhỏ hẳn đi. Sáng nay ở mái lá bến Đông có một người lạ, áo ngắn nâu, đứng gác cho Yết Kiêu ngủ. Tội thần không biết mặt. Tội thần có vái. Người ấy vái trả.
– Phạm tướng quân. – Lạc Thiên nói. – Đêm qua mới tới.
Trịnh Khê ngẩng lên, mắt mở to, miệng hơi há. Lão nhìn vua, nhìn Trạng Quỳnh, lại nhìn vua.
Trạng Quỳnh đưa quạt lên che nửa mặt.
– Trịnh lão vái đúng người. – Y nói. – Lần đầu trong năm nay.
Cao Lỗ ở góc phòng khẽ ho một tiếng, nghe như cười. Trịnh Khê cúi đầu xuống, tai đỏ lựng.
* * *
Giờ Tỵ, Tô Nguyệt Hà xin gặp.
Nàng không lên cung. Nàng sai người nhắn: có tin về khúc sông phía Đông, xin bệ hạ ghé kho Tô gia ở cửa Đông, tiện đường, không cần nghi trượng. Lạc Thiên đi với Trạng Quỳnh và hai người lính.
Kho Tô gia nằm sát chân tường, mùi muối biển mặn chát từ trong kho bay ra tận đường. Tô Nguyệt Hà đứng dậy khi vua bước vào. Vẫn áo lụa xanh ngọc tay bó, trâm bạc hình trăng khuyết. Cuốn sổ da cá mập đặt trên bàn, mở sẵn ở một trang.
– Bệ hạ. – Nàng cúi chào. – Tiểu nữ có hai tin. Tin nào cũng không lấy lời.
Trạng Quỳnh đứng sau lưng vua, mở quạt ra, lại gập vào. Lần trước, nàng nói một tin không lấy lời, vua phải trả bằng một câu nói thật. Y biết lần này cũng thế.
Nàng không rót trà. Nàng nói luôn.
– Tin thứ nhất. Từ mười bốn tới nay, không một chiếc thuyền muối Hoành Châu nào lên bến chung. Ba ngày. Trước đó, không ngày nào thiếu một hai chiếc. Muối Tô gia rẻ hơn, thì họ bán chậm. Bán chậm, không đến nỗi thôi hẳn.
Lạc Thiên im. Thuyền muối Hoành Châu lên dày gấp đôi năm ngoái mà chiếc nào cũng mớn nhẹ, muối bán ra chẳng thêm bao nhiêu. Chính nàng là người đếm ra cho hắn hồi đầu tháng. Giờ chúng thôi lên. Không có lệnh cấm nào. Chúng tự thôi.
– Tin thứ hai. – Tô Nguyệt Hà lật sang trang khác. – Thuyền cờ Thiên Hưng của tiểu nữ xuôi ra biển lấy muối, mười một, mười hai tháng này ngược sông về, qua khúc sông phía Đông. Ở mạn trên nhà họ Lương, có hai nhà lớn, nhà họ Nghiêm, nhà họ Lã. Thuyền lớn của hai nhà ấy, xưa nay vẫn cho thuê chở thóc, chở muối. Hôm ấy, người của tiểu nữ thấy họ kéo hết thuyền lớn lên bãi. Thuyền nào cũng lên bãi, chèn gỗ dưới bụng.
– Sửa thuyền? – Trạng Quỳnh hỏi.
– Họ nói thế. Sửa thuyền, chờ mùa nước. – Nàng nói. – Mùa nước, tháng Bảy mới tới. Tháng này đang mùa chở thóc.
Lạc Thiên nhìn trang sổ. Mấy dòng chữ nhỏ, ngay ngắn, có ngày, có giờ, có số thuyền.
– Thuyền kéo lên bãi, thì không ai thuê được. – Hắn nói.
– Và lúc cần, đẩy xuống nước chỉ mất một buổi. – Tô Nguyệt Hà nói.
Nàng gấp sổ lại, đặt tay lên bìa.
– Tháng Sáu, chuyến muối của Tô gia phải xuôi qua khúc sông ấy. – Nàng nói. – Tiểu nữ không xin bệ hạ giữ khúc sông. Tiểu nữ chỉ báo để bệ hạ biết, tháng Sáu, khúc sông ấy có thể không đi được.
Lạc Thiên nhìn nàng một nhịp.
Nàng không xin. Hắn cũng không hứa được. Từ kinh xuôi tới khúc sông ấy, thuyền đi ba ngày. Hắn không có quân để đặt ở đó. Hắn càng không thể bảo nàng đừng đi, vì chuyến muối ấy là việc của nàng, không phải của hắn.
– Thuyền của cô nương, cô nương quyết. – Hắn nói. – Ta không hứa giữ được khúc sông ấy.
– Tiểu nữ hiểu.
– Sao cô nương báo ta? – Lạc Thiên hỏi. – Tin này không lấy lời, mà cũng chẳng đổi được gì.
– Đổi được. – Tô Nguyệt Hà nói. – Tháng Sáu, nếu khúc sông ấy có chuyện, bệ hạ sẽ nhớ ai là người báo trước. Người buôn bán, ai báo trước, người ấy được tin.
Nàng cúi đầu tiễn vua, không ra tới bậc cửa. Chuyến muối tháng Sáu còn phải tính lại từ đầu. Nàng ngồi xuống, mở sổ, cầm bút ghi tiếp.
* * *
Chiều, Phan Trung vào thư phòng một mình.
– Bệ hạ. – Lão nói. – Cho lão phu mười người. Cải dạng làm dân buôn, xuôi về phía Đông. Mười ngày là biết nhà nào đang làm gì.
Lạc Thiên lắc đầu.
– Phía Đông đang đóng cửa. – Hắn nói. – Nhà khóa cổng, thuyền kéo lên bãi, muối thôi lên. Giữa lúc ấy, có mười người mặt lạ, giọng kinh, xuống hỏi chuyện. Họ không cần biết mười người ấy là ai. Họ chỉ cần biết kinh đang nhìn.
Phan Trung cau mày.
– Không để người xuống, thì lấy gì mà biết?
– Trịnh Khê. – Lạc Thiên nói.
Phan Trung nhìn ra thềm, chỗ sáng nay lão già áo bạc màu quỳ, như không tin.
– Bao nhiêu năm ngồi Lễ bộ, tế lễ nào cũng phải mua trầm, mua nến, mua vải. – Lạc Thiên nói. – Người buôn trầm, buôn nến, buôn vải khắp sông Cái, lão ấy biết mặt cả. Họ đi lại giữa kinh với phía Đông quanh năm. Người ta không giấu chuyện mua trầm với người bán trầm.
– Chậm. – Phan Trung nói.
– Chậm. – Lạc Thiên nhận. – Có khi không kịp.
Phan Trung không cãi nữa. Lão chắp tay lui ra.
Lạc Thiên ngồi lại một mình trước tấm bản đồ sông Cái trải trên án. Hắn đặt ngón tay lên khúc sông phía Đông, chỗ có nhà họ Lương, nhà họ Nghiêm, nhà họ Lã, chỗ ba mươi dặm nữa là ra biển.
Ở đó, cửa đang đóng lại, từng cánh một. Cổng nhà ở kinh. Bến thuyền. Đường muối. Hắn thấy từng cánh cửa đóng. Hắn không thấy ai đứng sau cánh cửa.
Một ông quan già cáo bệnh. Hai nhà giàu buôn thóc. Một ông hầu giữ muối, giữ thuyền ở Hoành Châu. Chừng ấy người, đóng được cổng, kéo được thuyền lên bãi. Nhưng muốn đứng lên, phải có một cái tên đứng trên đầu họ, một cái tên đủ lớn để người ta đi theo mà không thấy mình là kẻ phản.
Hắn nghĩ tới một cái tên. Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, người mang tên ấy mở cổng kinh cho giặc, ở trong doanh giặc suốt tháng Giêng, rồi theo giặc rút về phương Bắc. Từ ngày giặc rút, không ai còn nghe tin.
Hắn không viết nó lên bản đồ.
* * *
Chạng vạng, Trịnh Khê quay lại.
Lão đi từ bến chung về, mồ hôi ướt sũng lưng áo, chân lê từng bước. Hai người lính gác cửa định đỡ, lão xua tay. Lão quỳ xuống dưới thềm, thở dốc một hồi, lấy tay áo lau mặt hai lần, mới nói được.
– Bẩm. Người buôn trầm ấy, tội thần quen từ hồi Lễ bộ lo tế Nam Giao. Lão ấy bán trầm cho tội thần mười mấy năm, chưa nói dối tội thần câu nào về giá. Hôm nay lão ấy cũng không nói dối về hàng.
Lão nuốt khan, nói tiếp.
– Bẩm. Người buôn trầm ở bến chung nói, từ mùng mười, cả hai nhà ấy đã đặt trầm, đặt nến cho một buổi lễ rằm. Cùng một ngôi chùa. Chùa ấy, sát tường vườn nhà họ Lương.