Tiếng lạch cạch của chiếc chốt cửa sắt vọng lại từ đầu ngõ, âm thanh quen thuộc đến mức khiến lòng tôi thắt lại. Tôi bước vội vào gian bếp nhỏ, nơi ánh nắng chiều vàng vọt đang nhảy múa trên những vệt bụi li ti. Căn nhà này, mọi thứ đều im lìm, chỉ còn mùi nồng nồng của gỗ mục và hơi ẩm vương lại trong từng thớ gạch.
Bà tôi - người phụ nữ với mái tóc bạc trắng như bông bưởi - đang ngồi bên chiếc chõng tre, đôi bàn tay gầy guộc chầm chậm bóc từng hạt đậu phộng.
"Về rồi hả con? Đói không?" Bà ngước lên, đôi mắt mờ đục sau cặp kính lão dày cộm vẫn ánh lên tia nhìn ấm áp.
Tôi ngồi xuống bên cạnh, định bụng sẽ nói về công việc đầy áp lực ở công ty nơi phố thị, nhưng khi nhìn thấy cái rổ tre quen thuộc, cổ họng tôi bỗng nghẹn lại. Những ký ức ùa về như một thước phim quay chậm. Ngày ấy, căn bếp này không bao giờ tắt lửa, và mỗi món ăn bà nấu đều là một phép màu.
"Con chỉ muốn ăn món cơm muối mè bà làm thôi," tôi nói, giọng lí nhí.
Bà cười, nếp nhăn nơi đuôi mắt xô lại. Bà đứng dậy, bước từng bước chậm rãi đến góc bếp. Tôi quan sát bà - sự tỉ mỉ trong từng cử chỉ. Bà không bao giờ làm gì vội vã. Khi bà bắt đầu rang mè, tiếng lách tách nhỏ nhẹ vang lên, quyện cùng mùi thơm béo ngậy tỏa ra khắp gian nhà.
Bà lấy chiếc cối đá nhỏ đã nhẵn bóng vì thời gian. Bà cẩn thận cho muối hầm và mè vào, dùng chày gỗ giã đều tay. Tôi ngồi quan sát, thấy từng chuyển động nhịp nhàng, kiên nhẫn. Sự kiên nhẫn đó, tôi đã đánh mất từ lâu trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, nơi người ta ăn nhanh, sống vội và quên mất việc nếm trải vị ngọt của từng khoảnh khắc.
Đến giữa buổi chiều, dì Ba và chú út cùng các em nhỏ cũng vừa ghé tới. Căn nhà nhỏ bỗng chốc trở nên rộn ràng. Tiếng cười nói hòa cùng mùi cá kho tiêu. Những món ăn đơn sơ, chỉ là dĩa rau luộc xanh mướt, bát canh chua thanh mát và đĩa cơm muối mè bà vừa làm, vậy mà tất cả chúng tôi đều ăn ngon lành.
"Vị này… hình như lâu lắm rồi con mới được ăn lại," chú út vừa gắp miếng cá vừa trầm trồ.
Mọi người cùng nhau trò chuyện, nhắc lại những ngày thơ ấu. Tôi lắng nghe, nhận ra mình đã quá mải mê đuổi theo những giá trị hào nhoáng mà quên mất rằng, chính những điều giản dị này mới là thứ nuôi dưỡng tâm hồn. Bà ngồi đó, lặng lẽ gắp thức ăn cho từng người, chẳng nói nhiều, nhưng mỗi cử chỉ đều bao bọc cả một bầu trời yêu thương.
Nhưng rồi, đang trong lúc cả nhà vui vẻ, bà đột nhiên ngưng tay. Bà hơi cúi người, gương mặt nhợt nhạt đi trông thấy. Dì Ba vội vã đỡ lấy bà, những tiếng xì xào lo lắng vang lên. Bà chỉ cười, cái cười yếu ớt nhưng vẫn cố xua đi bầu không khí căng thẳng: "Ta chỉ hơi mệt một chút thôi, không sao đâu."
Tôi nhìn quanh căn bếp, nhìn những vật dụng bà đã dùng suốt mấy chục năm qua, và nhận ra một sự thật, thời gian chẳng chờ đợi ai cả. Những món ăn này, sự hiện diện của bà, tất cả đều hữu hạn.
Những ngày sau đó, bà khỏe lại nhưng những món ăn của bà đã có phần khác đi. Vẫn là công thức đó, vẫn đôi bàn tay đó, nhưng vị ngon dường như thiếu đi một chút gì đó khó gọi tên. Có lẽ là do bà đã yếu hơn, hoặc cũng có thể là do chính tôi đã lớn, khẩu vị của tôi đã thay đổi theo những gia vị của cuộc đời.
Tôi bắt đầu vào bếp nhiều hơn. Tôi cố gắng sao chép cách bà làm muối mè, cách bà kho cá, cách bà nêm nếm bát canh chua. Nhưng dù tôi có cố gắng bao nhiêu, kết quả vẫn không thể giống hệt.
"Con nấu cũng ngon đấy, nhưng thiếu chút… tình," bà nhìn tôi, nói khẽ.
Câu nói đó khiến tôi suy ngẫm suốt đêm. Tôi nhận ra, vị ngon mà tôi tìm kiếm không nằm ở công thức, mà nằm ở sự hiện diện của bà. Mùi vị của bà là mùi của sự chờ đợi, là mùi của sự hy sinh không mệt mỏi qua từng bữa cơm đơn sơ.
Vào một ngày mưa tầm tã. Bà ngồi lặng lẽ bên hiên nhà, nhìn những hạt mưa rơi trên lá chuối. Tôi bưng bát cơm nóng hổi, có rắc thêm một ít mè rang vàng óng, đặt vào tay bà. Bà ăn một miếng, rồi nhìn tôi thật lâu. "Đúng rồi, là vị này," bà thì thầm.
Tôi nghẹn ngào, ôm lấy bà.
Thật thế, tôi chẳng bao giờ có thể tìm lại vị ngon ấy ở bất cứ nơi nào khác ngoài căn bếp nhỏ này, bên người phụ nữ đã dành cả đời để chắt chiu tình yêu vào từng hạt gạo, miếng muối. Câu chuyện của bà cháu tôi, giống như một bữa cơm chiều, có lúc rộn ràng, có lúc trầm mặc, nhưng cuối cùng, chỉ còn lại sự ấm áp đọng mãi trong tim.