Sáng hôm sau, trời Hắc Nham phủ một lớp sương mỏng. Gió lạnh từ phương bắc thổi qua những mái nhà cũ kỹ, cuốn theo bụi đất trên con đường dẫn đến thành trấn. Người dân bắt đầu một ngày mới trong tiếng xe ngựa, tiếng rao hàng và tiếng búa của thợ rèn. Tuy nhiên, so với những năm trước, con đường chính có vẻ vắng vẻ hơn nhiều. Một số cửa hàng vẫn đóng cửa, vài quầy hàng chỉ bày ra những món đồ đơn giản, còn thương nhân từ nơi khác đến thì thưa thớt.
Lục Thừa Phong thức dậy từ sớm. Hắn không quên chuyện mình đã quyết định vào đêm qua. Trước khi tìm cách kiếm tiền, hắn phải xác định những gì Hắc Nham đang có. Nếu số liệu trong sổ sách không phản ánh đúng tình hình thực tế, mọi tính toán phía sau đều có thể trở nên vô nghĩa.
Sau khi ăn sáng, hắn thay một bộ quần áo gọn gàng rồi đi thẳng đến kho lương thực phía đông thành trấn.
Kho lương nằm cách phủ lãnh chúa không xa, được xây bằng đá và gỗ, bên ngoài có một khoảng sân rộng dành cho xe vận chuyển. Khi Lục Thừa Phong đến nơi, hai chiếc xe ngựa đang dỡ những bao lúa cuối cùng xuống đất. Vài người khuân vác làm việc trong im lặng, gương mặt ai nấy đều mệt mỏi. Một người đàn ông trung niên mặc áo khoác dày đứng cạnh cửa kho, tay cầm quyển sổ, liên tục kiểm tra hàng hóa.
Người đó tên là Trương Bá, quản kho lương thực của Hắc Nham đã gần mười năm.
Thấy Lục Thừa Phong bước đến, ông vội vàng cúi đầu hành lễ.
“Tam thiếu gia, sao ngài lại đến đây sớm vậy?”
“Ta muốn kiểm tra tình hình lương thực trong kho. Ông cứ làm việc như bình thường, không cần vì ta mà dừng lại.”
Trương Bá hơi do dự rồi mới đáp:
“Vâng, thưa thiếu gia.”
Lục Thừa Phong không yêu cầu ông lập tức mở kho. Hắn đứng bên cạnh quan sát việc dỡ hàng, chú ý đến cách người ta đếm bao lương thực và ghi chép số lượng. Mỗi chiếc xe đều có giấy giao hàng, trên đó ghi tên người vận chuyển, số bao và loại ngũ cốc. Sau khi kiểm tra sơ bộ, người phụ trách mới ký xác nhận rồi cho hàng nhập kho.
Quy trình nhìn qua không có gì bất thường. Nhưng khi một người khuân vác đặt bao lúa xuống, một ít hạt lúa rơi ra từ đường may đã cũ. Lục Thừa Phong cúi xuống nhặt vài hạt, nhìn kỹ rồi hỏi:
“Những bao này đã được kiểm tra chất lượng chưa?”
Trương Bá trả lời: “Thương nhân giao hàng nói đây là lúa mới thu hoạch. Chúng tôi kiểm tra bên ngoài, cân số lượng và xác nhận giấy giao hàng. Nếu phát hiện bao bị rách hoặc hàng hóa có vấn đề thì sẽ ghi lại.”
“Vậy còn chất lượng bên trong? Chẳng hạn như lúa bị ẩm, lẫn nhiều tạp chất hoặc để lâu ngày?”
“Việc ấy chỉ kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường. Mỗi lần nhập hàng có quá nhiều bao, nếu mở tất cả ra thì mất rất nhiều thời gian.”
Lục Thừa Phong gật đầu. Hắn không cho rằng cách làm này nhất định sai. Với nhân lực và điều kiện hiện tại, kiểm tra từng bao hàng có thể tốn nhiều công sức. Nhưng nếu chỉ nhìn bên ngoài mà không lấy mẫu kiểm tra, kho lương có thể nhận phải hàng kém chất lượng mà không phát hiện kịp thời.
Hắn không vội đưa ra kết luận, mà yêu cầu Trương Bá dẫn mình vào trong kho.
Bên trong có ba gian lớn, những bao lúa mì, lúa mạch và các loại ngũ cốc khác được xếp thành từng dãy. Một số khu vực còn để trống, trên nền đá xuất hiện vài vết bụi và rơm khô. Trương Bá đi trước, vừa dẫn đường vừa giải thích cách phân loại lương thực.
“Kho này chủ yếu dự trữ lúa mạch và lúa mì. Một phần dùng cho phủ lãnh chúa, một phần cung cấp cho quân đội, phần còn lại dùng khi mất mùa hoặc có tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, chúng tôi còn một kho nhỏ gần doanh trại.”
Lục Thừa Phong nhìn những dãy bao kéo dài trước mặt. So với tưởng tượng của hắn, lượng lương thực ở đây không hẳn ít, nhưng cũng chẳng nhiều đến mức có thể khiến người ta yên tâm. Nếu phải nuôi sống hàng nghìn binh sĩ cùng người dân trong lãnh địa, số lương thực ấy sẽ tiêu hao rất nhanh.
Hắn hỏi Trương Bá về lượng lương thực hiện có.
Ông mở quyển sổ mang theo, lật đến những trang cuối rồi đọc số liệu. Theo ghi chép, kho chính còn khoảng một nghìn hai trăm bao ngũ cốc, chưa tính lượng dự trữ tại doanh trại và một số kho nhỏ ở các thôn. Tuy nhiên, số bao không thể dùng để đánh giá chính xác tổng lượng lương thực, bởi mỗi loại bao có trọng lượng khác nhau.
Lục Thừa Phong lập tức yêu cầu kiểm tra quy cách đóng bao và khối lượng trung bình của từng loại.
Trương Bá hơi ngạc nhiên, nhưng vẫn cho người lấy cân ra. Họ chọn một số bao trong các dãy khác nhau để cân thử. Kết quả cho thấy phần lớn bao có trọng lượng gần với mức ghi trên giấy giao hàng, chỉ có vài bao nhẹ hơn một chút. Chênh lệch không lớn, chưa đủ để kết luận có vấn đề, nhưng cũng cần ghi lại để đối chiếu khi kiểm tra những chuyến hàng tiếp theo.
Sau đó, Lục Thừa Phong bảo Trương Bá lấy sổ nhập kho và sổ xuất kho của ba tháng gần nhất.
Hai quyển sổ được đặt lên chiếc bàn gỗ cạnh cửa. Hắn bắt đầu đối chiếu số lương thực nhập vào với số đã xuất đi. Công việc chậm hơn hắn tưởng. Chữ viết không đồng đều, một số khoản được ghi bằng tên gọi khác nhau, còn vài lần xuất kho chỉ ghi người nhận mà không nói rõ mục đích sử dụng.
Hắn phải hỏi Trương Bá nhiều lần mới hiểu được từng khoản.
Qua một lúc lâu, hắn phát hiện có những ngày lượng lương thực xuất kho tăng đáng kể. Phần lớn trùng với thời điểm quân đội điều động binh sĩ ra biên giới hoặc tiếp nhận người dân chạy nạn từ các vùng lân cận. Những khoản này có thể giải thích được, nhưng vẫn cần kiểm tra xem số lượng ghi trong sổ có phù hợp với số người thực tế được cấp phát hay không.
“Những lần cấp phát cho quân đội đều có giấy xác nhận của doanh trại chứ?” Lục Thừa Phong hỏi.
“Có, thưa thiếu gia. Thường thì người của doanh trại mang giấy đến, chúng tôi ghi số lượng rồi giao hàng. Sau đó họ sẽ ký nhận.”
“Vậy giấy xác nhận được lưu ở đâu?”
“Phần lớn nằm trong hồ sơ của kho. Một số giấy cũ đã được chuyển sang phòng hành chính.”
Lục Thừa Phong không nói gì thêm. Hắn hiểu rằng chỉ nhìn vào một quyển sổ không thể biết toàn bộ sự thật. Nếu muốn kiểm tra chính xác, hắn phải so sánh sổ nhập kho, sổ xuất kho, giấy xác nhận và tình hình thực tế. Chỉ cần thiếu một phần trong số đó, kết luận đưa ra đều có thể sai lệch.
Đến gần trưa, hắn mới hoàn thành việc kiểm tra sơ bộ.
Kho lương chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy xảy ra thất thoát lớn. Tuy nhiên, cách ghi chép còn nhiều chỗ chưa chặt chẽ, chất lượng hàng hóa chưa được kiểm tra thường xuyên, còn lượng dự trữ thực tế vẫn chưa được xác định đầy đủ. Đây là những vấn đề cần giải quyết, nhưng không thể chỉ dựa vào một buổi sáng mà khẳng định nguyên nhân khiến lãnh địa thiếu tiền.
Trước khi rời đi, Lục Thừa Phong yêu cầu Trương Bá lập một bản ghi chép đơn giản về số lượng lương thực hiện có, lượng nhập vào, lượng xuất ra và lượng còn lại. Mỗi lần giao nhận phải có người xác nhận, nếu phát hiện hàng hóa hư hỏng hoặc thiếu hụt thì cần ghi rõ nguyên nhân.
“Ta không yêu cầu các ông làm mọi thứ phức tạp hơn. Chỉ cần những con số đủ rõ ràng để sau này chúng ta biết lương thực đã được sử dụng vào đâu.”
Trương Bá cúi đầu nhận lệnh. Ông không biết vị tam thiếu gia vốn nổi tiếng ăn chơi này có thể duy trì sự nghiêm túc được bao lâu, nhưng ít nhất những yêu cầu trước mắt không quá khó thực hiện.
Lục Thừa Phong rời khỏi kho lương khi mặt trời đã lên cao. Hắn định trở về phủ để tiếp tục xem sổ sách, nhưng vừa đến gần quảng trường đã nghe thấy tiếng tranh cãi từ một cửa hàng lương thực.
Một người đàn ông mặc áo vải đang đứng trước quầy, trên mặt đầy vẻ tức giận.
“Giá lúa mạch tuần trước còn thấp hơn thế này! Mới vài ngày mà các người đã tăng giá, người bình thường làm sao mua nổi?”
Chủ cửa hàng khoanh tay, đáp với giọng bất đắc dĩ:
“Ta cũng phải nhập hàng từ nơi khác. Đường vận chuyển xa, xe ngựa tốn tiền, thương nhân lại không muốn đến Hắc Nham. Nếu ta không tăng giá thì ngay cả tiền vốn cũng không thu lại được.”
Người đàn ông vẫn không chịu bỏ cuộc, nhưng cuối cùng chỉ đành ôm túi tiền rời đi. Lục Thừa Phong đứng bên đường nhìn theo. Hắn không biết người đó có đủ tiền mua lương thực cho gia đình hay không, nhưng cảnh tượng ấy khiến hắn nhận ra một điều: những con số trong sổ sách không chỉ liên quan đến phủ lãnh chúa. Chúng còn quyết định cuộc sống của hàng nghìn người trong lãnh địa.
Nếu giá lương thực tiếp tục tăng, người dân sẽ phải dành phần lớn thu nhập để mua thức ăn. Họ không còn tiền sửa chữa nhà cửa, mua công cụ hoặc thuê người làm ruộng. Sức mua giảm khiến cửa hàng khó bán hàng, thương nhân càng ít muốn đến, còn nguồn thu của lãnh địa cũng có thể giảm theo.
Đó là một vòng luẩn quẩn mà Hắc Nham khó thoát ra nếu không tìm được cách khôi phục hoạt động buôn bán và cải thiện nguồn thu.
Khi trở về phủ lãnh chúa, Lục Thừa Phong lập tức tìm Lục Thành Văn. Người anh thứ hai đang kiểm tra một bản báo cáo từ thương hội, trên bàn còn có vài tờ giấy ghi giá hàng hóa ở các vùng lân cận.
“Nhị ca, đệ muốn hỏi về tình hình buôn bán của Hắc Nham.”
Lục Thành Văn đặt bút xuống.
“Đệ đã kiểm tra kho lương xong rồi à?”
“Đệ mới kiểm tra sơ bộ. Sổ sách cần được đối chiếu thêm. Nhưng đệ nhận thấy vấn đề không chỉ nằm ở lượng lương thực trong kho. Giá hàng hóa ở đây cao, còn thương nhân từ bên ngoài đến ngày càng ít.”
“Điều đó ta biết.” Lục Thành Văn thở dài. “Hắc Nham nằm xa những tuyến thương mại lớn. Đường đi khó khăn, mùa đông thường bị tuyết cản trở. Thương nhân phải trả tiền cho người vận chuyển, mua thức ăn cho ngựa và đôi khi thuê người bảo vệ. Nếu gặp cướp hoặc đường bị phong tỏa, họ có thể mất cả vốn liếng. Trong khi đó, chúng ta không có đủ hàng hóa giá trị cao để khiến họ sẵn sàng mạo hiểm.”
“Vậy khoáng sản thì sao? Hắc Nham có mỏ mà.”
“Có mỏ sắt và một số khoáng sản khác, nhưng khai thác không dễ. Đường vận chuyển quặng thô rất tốn kém. Nếu bán ngay tại mỏ, giá thường thấp. Nếu vận chuyển đến thành phố lớn, chi phí có thể ăn hết phần lợi nhuận.”
Lục Thừa Phong hiểu rằng sở hữu tài nguyên không đồng nghĩa với việc có thể kiếm được tiền. Quặng nằm trong núi chỉ có giá trị khi người ta đủ khả năng khai thác, chế biến và đưa nó đến nơi có người mua.
Hắn hỏi tiếp:
“Hiện tại chúng ta có thể bán những gì mà không ảnh hưởng đến hoạt động của lãnh địa?”
Lục Thành Văn nhìn em trai lâu hơn một chút. Câu hỏi này thực tế hơn những lời hứa hẹn chung chung mà hắn từng nghe.
“Ta chưa thể trả lời ngay. Phải kiểm tra lượng khoáng sản đã khai thác, số công cụ còn dùng được, chi phí vận chuyển và những hợp đồng đang có. Nếu bán quá nhiều quặng thô để lấy tiền trước mắt, chúng ta có thể thiếu nguyên liệu cho thợ rèn. Nếu cắt giảm nhân lực ở mỏ, sản lượng trong những tháng sau sẽ giảm.”
“Vậy chúng ta cần biết chính xác những gì đang có trước khi quyết định.”
Lục Thành Văn gật đầu.
“Đúng. Nhưng đệ đừng quên, dù có tìm được cách tăng thu nhập thì khoản nợ ngày mai vẫn phải giải quyết trước.”
Lời nhắc ấy khiến Lục Thừa Phong im lặng.
Ba nghìn đồng vàng vẫn là vấn đề cấp bách nhất. Hắn có thể dành nhiều ngày để kiểm tra kho lương, xem xét mỏ sắt và tìm hiểu thương mại, nhưng nhà họ Hầu sẽ không chờ đợi chỉ vì hắn muốn hiểu rõ mọi chuyện.
Buổi chiều, Lục Thừa Phong đến thư phòng của cha. Lục Viễn Sơn đang cùng một viên quản gia bàn bạc về khoản nợ sắp đến hạn. Trên bàn có một túi tiền nhỏ cùng vài tờ giấy ghi số lượng vàng có thể huy động ngay.
“Cha, nhà họ Hầu có chấp nhận gia hạn khoản nợ không ạ?” hắn hỏi.
Lục Viễn Sơn nhìn con trai.
“Ta đã cho người liên hệ. Họ đồng ý gặp mặt vào ngày mai, nhưng chưa hứa sẽ gia hạn. Nhà họ Hầu đã cung cấp lương thực và vật tư cho chúng ta trong nhiều năm. Họ cũng có những khoản phải thanh toán với người khác. Nếu chúng ta không trả tiền đúng hạn, họ có lý do để yêu cầu thực hiện hợp đồng.”
“Hiện tại chúng ta có thể trả được bao nhiêu?”
“Tiền mặt có thể huy động không đủ ba nghìn đồng vàng. Nếu bán thêm một số hàng hóa trong kho, có lẽ sẽ xoay xở được, nhưng việc ấy cần thời gian.”
Lục Thừa Phong không đề xuất bán khoáng sản hay cắt giảm lương thực. Hắn biết những quyết định ấy có thể tạo ra hậu quả lớn hơn khoản nợ trước mắt. Hắc Nham cần tiền, nhưng cũng cần duy trì quân đội, bảo đảm lương thực và giữ lòng tin của thương nhân.
“Con nghĩ trước mắt nên tìm cách thương lượng với nhà họ Hầu. Chúng ta cần biết họ muốn nhận đủ tiền ngay, hay có thể chấp nhận một phần thanh toán trước và phần còn lại theo thời hạn rõ ràng. Nếu có thể gia hạn, lãnh địa sẽ có thêm thời gian kiểm tra nguồn thu và sắp xếp lại các khoản chi.”
Lục Viễn Sơn không lập tức trả lời. Ông nhìn người con trai út, như thể đang cố xác định liệu những lời vừa rồi chỉ là sự hứng thú nhất thời hay thật sự có suy nghĩ phía sau.
“Con cho rằng họ sẽ đồng ý sao?”
“Con không chắc. Nhưng nếu không hỏi rõ điều kiện của họ, chúng ta sẽ không biết còn lựa chọn nào khác.”
Lục Viễn Sơn khẽ gật đầu.
“Ngày mai ta sẽ gặp người của nhà họ Hầu. Con có thể đi cùng, nhưng hãy nhớ rằng con đến đó để lắng nghe và học hỏi, không phải để tự ý hứa hẹn điều gì.”
“Vâng, thưa cha.”
Tối hôm ấy, Lục Thừa Phong trở về phòng và mở cuốn sổ nhỏ của mình. Hắn ghi lại những điều đã biết trong ngày: lượng lương thực cần kiểm tra thêm, cách ghi chép trong kho còn thiếu chặt chẽ, hoạt động thương mại suy giảm, chi phí vận chuyển cao và nguồn thu từ khoáng sản chưa được khai thác hiệu quả.
Hắn cũng ghi rõ những điều mình chưa biết. Tổng lượng lương thực của toàn lãnh địa vẫn chưa được xác định. Sản lượng quặng thực tế và lợi nhuận từ mỏ còn cần kiểm tra. Các khoản nợ phải được phân loại theo thời hạn, lãi suất và điều kiện hợp đồng. Quan trọng nhất, hắn chưa biết Hắc Nham có thể thu được bao nhiêu tiền trong những tháng tới mà không làm ảnh hưởng đến đời sống người dân và khả năng phòng thủ.
Những vấn đề ấy không thể giải quyết chỉ bằng một ý tưởng hay vài lời nói mạnh mẽ.
Lục Thừa Phong đặt bút xuống, nhìn ngọn đèn dầu đang cháy trên bàn. Hắn vốn nghĩ rằng mình có thể dựa vào kiến thức hiện đại để tìm ra con đường phát triển nhanh hơn người khác. Nhưng khi thực sự đối mặt với một lãnh địa đang thiếu tiền, hắn mới hiểu rằng điều khó nhất không phải nghĩ ra một phương pháp mới, mà là tìm được phương pháp phù hợp với nguồn lực hiện có.
Hắc Nham không có nhiều tiền, đường vận chuyển khó khăn, sản lượng nông nghiệp không ổn định và thương nhân đang dần mất lòng tin. Bất kỳ quyết định nào cũng có thể tác động đến nhiều người. Nếu chỉ chạy theo lợi ích trước mắt, hắn có thể giải quyết được một khoản nợ nhưng lại tạo ra những vấn đề nghiêm trọng hơn.
Ngày mai, hắn sẽ theo cha gặp nhà họ Hầu.
Đó sẽ là lần đầu tiên Lục Thừa Phong trực tiếp đối mặt với những người đang nắm giữ một phần vận mệnh tài chính của Hắc Nham. Hắn chưa có tiền để trả nợ, chưa có kế hoạch hoàn chỉnh để phát triển lãnh địa, càng chưa đủ kinh nghiệm để khiến người khác tin tưởng.
Nhưng ít nhất, hắn đã bắt đầu nhìn thấy mối liên hệ giữa những vấn đề tưởng chừng riêng biệt.
Một kho lương được quản lý tốt có thể giảm lãng phí. Một mỏ sắt được vận hành hợp lý có thể tạo ra nguồn thu ổn định. Những con đường an toàn hơn có thể thu hút thương nhân. Và khi người dân có đủ lương thực, còn việc buôn bán dần khôi phục, lãnh địa mới có cơ hội thoát khỏi cảnh thiếu tiền triền miên.
Tất nhiên, tất cả những điều ấy vẫn chỉ là hướng đi ban đầu.
Trước khi có thể thay đổi Hắc Nham, Lục Thừa Phong phải vượt qua thử thách đầu tiên: thuyết phục nhà họ Hầu cho lãnh địa thêm thời gian.