Việt Nam Huyền Bí

Phòng lưu trữ của Viện Khảo cổ nằm ở tầng hai, một căn phòng hẹp với các tủ hồ sơ kim loại xếp thành hàng dài, mùi giấy cũ và mùi mực in lẫn vào nhau trong không khí tù đọng vì máy điều hòa chạy yếu. Ánh đèn huỳnh quang trên trần hắt xuống một màu trắng nhợt, làm những chồng hồ sơ bìa vàng ố càng thêm cũ kỹ dưới lớp bụi mỏng phủ đều trên mặt bàn. Nam ngồi ở bàn giữa phòng, trước mặt là chồng bản đồ quy hoạch khu vực Cầu Giấy trải rộng qua nhiều thời kỳ, từ bản đồ địa chính năm một chín tám mươi đến bản quy hoạch chi tiết mới nhất do quận phê duyệt. Anh đã ngồi đó từ đầu giờ chiều, tách trà nguội bên cạnh chưa uống hết nửa. Anh trải từng tấm ra, so từng đường viền, từng ký hiệu công trình ngầm được đánh dấu bằng các đường gạch chấm màu xanh. Ngón tay anh di theo từng đường kẻ, dừng lại ở những điểm giao cắt gần khu vực đang khai quật, rồi lại tiếp tục lướt sang tấm bản đồ khác. Không có gì trùng với vị trí đoạn tường gạch đang khai quật. Nam lấy thêm một tập hồ sơ khác, dày hơn, bìa da đã sờn góc, ghi chú bên ngoài: *Hồ sơ khảo sát khảo cổ khu vực Tây Hồ - Cầu Giấy, 1998-2015*. Anh lật từng trang, đối chiếu tọa độ với bản đồ đang trải trên bàn. Chị Hạnh mang trà vào, đặt xuống góc bàn còn trống. "Anh tìm gì mà căng thế?" "Bất cứ ghi nhận nào về công trình cổ ở đoạn sông Cầu Giấy đang nạo vét." "Đợt trước có đoàn khảo sát địa chất đi qua đó không nhỉ? Hình như năm 2010 có dự án gì đó." Nam gật đầu, lục tìm trong tập hồ sơ, tìm được một báo cáo mỏng đóng dấu Viện, tiêu đề: *Báo cáo khảo sát địa chất phục vụ dự án chỉnh trị sông Tô Lịch, đoạn Cầu Giấy - Nghĩa Đô*. Anh mở ra, đọc lướt qua các trang. Báo cáo dừng lại ở trang mười hai, phần kết luận chỉ có vài dòng ngắn, không đủ để giải thích lý do đợt khảo sát kết thúc sớm hơn dự kiến trong đề cương ban đầu. Không có bản vẽ hiện trạng, không có ảnh chụp, không có phụ lục kèm theo như thông lệ với các báo cáo cùng loại. Nam lật lại từ đầu, kiểm tra kỹ hơn phần bìa và trang mục lục. Số phụ lục ghi trong mục lục là tám, nhưng bản báo cáo chỉ có ba, đánh số không liên tục. Anh gọi điện xuống phòng hành chính, hỏi về hồ sơ gốc của đợt khảo sát năm 2010. Người trực máy trả lời rằng phần lưu trữ điện tử của giai đoạn đó không đầy đủ do quá trình chuyển đổi hệ thống máy chủ cách đây vài năm, một số file đã bị mất trong lúc di chuyển dữ liệu. "Bản cứng thì sao?" "Anh phải lên phòng lưu trữ trung tâm hỏi trực tiếp, chỗ em chỉ có bản scan." Nam cúp máy, xoa hai bên thái dương, nhìn lại chồng tài liệu không đầy đủ trước mặt. Anh mở tiếp bản đồ quy hoạch quận, đối chiếu ký hiệu công trình ngầm khu vực Cầu Giấy với dữ liệu định vị GPS mà Thắng đã ghi lại tại hiện trường. Không khớp. Anh mở tiếp bản đồ địa chính từ Sở Tài nguyên Môi trường, phiên bản cập nhật gần nhất. Đoạn sông nơi đang khai quật được đánh dấu là đất công, không ghi nhận công trình ngầm nào. Thắng bước vào phòng, tay cầm một tập giấy in. "Em vừa lấy được hồ sơ các lần nạo vét trước ở đoạn này. Từ 1995 đến giờ có bốn lần." "Có lần nào ghi nhận phát hiện gì bất thường không?" Thắng lật qua từng trang, dừng lại ở một đoạn. "Lần năm 2003 có ghi chú ngắn: 'gặp vật cản không xác định, đã xử lý.' Không có chi tiết gì thêm." Nam cầm lấy trang giấy, đọc lại dòng chữ đó nhiều lần. Cách diễn đạt quá ngắn gọn cho một sự việc đủ để được ghi vào hồ sơ chính thức, như thể người viết báo cáo cố tình giữ nó ở mức tối thiểu. "Xử lý bằng cách nào? Có nói không?" "Không có." Anh đặt trang giấy xuống bàn, nhìn quanh phòng lưu trữ, ánh đèn huỳnh quang phía trên đầu hơi nhấp nháy do dây tóc cũ. Các tủ hồ sơ xếp thành hàng dài im lìm, mỗi ngăn tủ đều dán nhãn theo năm, theo khu vực, theo loại dự án, một hệ thống lưu trữ đã được xây dựng cẩn thận qua nhiều thế hệ nhân viên. Nhưng đúng vào đoạn sông này, ở đúng năm này, dữ liệu lại mỏng đến bất thường. Nam gấp toàn bộ tài liệu lại, xếp gọn vào một chồng riêng để mang lên bàn làm việc của mình phân tích thêm. Anh ngồi im một lúc, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn theo một nhịp không đều, mắt nhìn ra ngoài cửa sổ phòng lưu trữ, nơi ánh nắng chiều đang nhạt dần trên các nóc nhà san sát của thành phố. "Có ai còn làm ở Viện từ thời 2003 không?" anh hỏi Thắng. "Để em kiểm tra danh sách nhân sự cũ." Thắng ngồi xuống bàn bên cạnh, mở laptop, gõ tìm trong hệ thống quản lý nhân sự nội bộ. Màn hình hiện lên một danh sách dài, phần lớn đã chuyển công tác hoặc nghỉ hưu, một vài dòng đánh dấu đỏ ghi chú "đã mất liên lạc." "Có hai người còn làm ở Viện từ trước 2005, nhưng cả hai đều không thuộc phòng khảo sát địa chất lúc đó," Thắng nói, mắt vẫn dán vào màn hình. "Người phụ trách chính đợt khảo sát năm 2003 đã nghỉ hưu từ 2018, chuyển về quê ở Nam Định." "Có số liên hệ không?" "Số cũ trong hồ sơ, chưa chắc còn dùng." Nam đứng dậy, bước đến bên cửa sổ, nhìn xuống con phố phía dưới, dòng xe cộ vẫn di chuyển đều đặn trong ánh đèn đường vừa bật sáng. Anh nghĩ đến ông lão đứng ngoài hàng rào công trường mấy ngày trước, câu nói ngắn gọn của ông vẫn còn lởn vởn: *lần nào cũng vậy*. Anh rút điện thoại, mở danh bạ, tìm đến một số đã lưu từ lâu, ghi chú bên cạnh chỉ vài chữ: *chú Quân*. Đây là số điện thoại anh lưu lại từ một lần khảo sát khác, cách đây gần hai năm, khi Viện phối hợp kiểm kê các di tích tín ngưỡng ven các sông nội đô. Ngón tay anh dừng lại trên màn hình, chưa bấm gọi, chỉ nhìn dòng chữ đó trong ánh sáng xanh nhạt phát ra từ chiếc điện thoại, giữa căn phòng lưu trữ đang chìm dần vào bóng tối lúc chiều muộn. Thắng vẫn ngồi bên bàn, tiếng gõ bàn phím lộp cộp đều đặn, thu dọn lại các tài liệu đã lật qua trong buổi chiều.