Chương 18: Phần I Dưới lòng sông Tô - Phần còn lại
Buổi họp tổng kết diễn ra tại phòng họp lớn của Viện, khác hẳn không khí chật chội của lán chỉ huy công trường những tuần trước. Nam đứng trước màn chiếu, bản báo cáo cuối cùng đã in thành từng tập dày, phát cho từng người có mặt, gồm đại diện Viện, đại diện Sở, và vài chuyên gia được mời tham vấn thêm.
Anh lật từng slide, trình bày lại toàn bộ quá trình khai quật, từ ngày phát hiện hàng gạch đầu tiên cho đến khi buộc phải bàn giao mặt bằng. Trên màn hình hiện lên sơ đồ tổng thể cấu trúc đã dựng được, những đoạn gạch nối tiếp nhau, những điểm chuyển tiếp vật liệu, và cuối cùng là đường kẻ mờ thể hiện phần cấu trúc được dự đoán còn tiếp tục dưới khu dân cư, chưa từng chạm tới.
"Kết quả giám định cuối cùng xác nhận cấu trúc gạch là công trình nhân tạo, không phải hiện tượng địa chất tự nhiên." Nam chỉ vào sơ đồ, giọng giữ vững như mọi lần báo cáo. "Phân tích niên đại sơ bộ trên mẫu vữa và một số mảnh gốm liên quan cho thấy công trình đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, với ít nhất ba giai đoạn sửa chữa hoặc cải tạo khác nhau."
Một chuyên gia ngồi hàng ghế đầu, tay cầm tập báo cáo lật nhanh đến trang phụ lục.
"Mẩu xương tìm thấy, kết quả giám định thế nào rồi?"
"Đã xác định là xương người, thuộc một cá thể duy nhất, chưa đủ mẫu để giám định niên đại chính xác hoặc nguyên nhân xuất hiện tại vị trí đó." Nam chuyển sang slide tiếp theo, hiển thị ảnh chụp cận cảnh mẩu xương trong khay bảo quản. "Không tìm thấy huyệt mộ, không có đồ tùy táng đi kèm, nên chưa thể kết luận đây là một phần của nghi lễ chôn cất có chủ đích hay là hài cốt bị dòng nước làm xáo trộn qua thời gian."
"Còn về khả năng liên quan đến các truyền thuyết trấn yểm, thần sông mà tôi nghe phong thanh trong quá trình khảo sát?"
Nam dừng lại một nhịp trước câu hỏi đó, mắt lướt qua toàn bộ căn phòng.
"Tài liệu văn hóa dân gian ghi nhận rất nhiều câu chuyện về Cao Biền, về thần Long Đỗ, về tín ngưỡng thờ thần sông của cư dân quanh khu vực này qua nhiều thế kỷ. Bố cục một số cọc gỗ tìm thấy trong hồ sơ cũ có điểm tương đồng với sơ đồ bát quái, nhưng số liệu đo đạc gốc không đủ chi tiết để khẳng định đây là sắp xếp có chủ đích hay ngẫu nhiên." Anh gấp lại tập tài liệu trên bục, giọng chậm rãi hơn. "Về mặt khoa học, chúng tôi không có căn cứ để xác nhận công trình này được xây dựng vì mục đích trấn yểm hay tín ngưỡng. Nhưng cũng không có căn cứ để bác bỏ hoàn toàn khả năng đó."
Căn phòng lặng đi trong giây lát, chỉ còn tiếng quạt điều hòa chạy đều, trước khi một cánh tay khác giơ lên hỏi tiếp về những vụ tai nạn từng xảy ra trong quá trình thi công.
"Về các sự việc xảy ra trong thời gian khai quật, bao gồm cả trường hợp tử vong đáng tiếc của một công nhân, đội an toàn lao động đã xác định rõ nguyên nhân kỹ thuật cho từng trường hợp." Nam nói, ánh mắt thoáng chùng xuống khi nhắc đến Đạt. "Những lời đồn liên quan đến việc vi phạm điều cấm kị, chúng tôi ghi nhận như một phần tư liệu văn hóa dân gian đi kèm, không đưa vào phần kết luận khoa học của báo cáo."
Buổi họp kéo dài thêm gần một tiếng nữa với các câu hỏi kỹ thuật khác, trước khi kết thúc bằng quyết định lưu hồ sơ, đề xuất giám sát khu vực còn lại nếu trong tương lai có công trình khác động chạm đến, và niêm phong các hiện vật quan trọng theo đúng quy trình bảo quản dài hạn.
Chiều hôm sau, Nam trở lại công trường lần cuối trước khi bàn giao chính thức. Khu vực hố đào cũ giờ chỉ còn là một khoảng đất bằng phẳng mới lấp, vài công nhân của nhà thầu đang dựng cốp pha chuẩn bị cho công đoạn đổ móng tiếp theo. Anh đứng ở mép kè, nhìn dòng nước Tô Lịch chảy qua, vẫn đục ngầu như mọi khi, mặt nước gợn nhẹ dưới ánh chiều đang ngả màu.
Thắng đứng cạnh, tay xách một thùng đựng dụng cụ cuối cùng cần thu dọn.
"Vậy là xong hẳn rồi anh nhỉ."
"Xong phần việc của mình." Nam đáp, mắt vẫn không rời khỏi dòng nước.
Thắng đứng thêm một lúc, nhìn theo hướng mắt Nam, rồi hỏi, giọng có phần ngập ngừng.
"Anh Nam này, cuối cùng anh có biết dưới đó là gì không?"
Nam nhìn dòng nước thêm một lúc, quan sát vài gợn sóng nhỏ tan ra rồi nối lại thành vệt dài theo chiều gió.
"Biết một phần."
"Còn phần kia?"
Nam quay đầu, nhìn về phía hạ lưu, nơi những mái nhà san sát che khuất đoạn sông mà cấu trúc được dự đoán vẫn còn tiếp tục bên dưới, chưa từng có cơ hội chạm tới. Anh đứng như vậy một lúc lâu, gió từ mặt sông thổi tung nhẹ vạt áo khoác, rồi quay người, bước về phía xe máy đang đợi sẵn ở đầu con dốc, không ngoái lại lần nào nữa.
Dòng sông phía sau lưng anh vẫn chảy, mang theo lớp bùn đục ngầu cuộn xoáy nhẹ ở khúc cua, tiếp tục hành trình đã kéo dài qua không biết bao nhiêu thế hệ trước khi hai người có mặt ở đó.
Ba ngày sau, khi toàn bộ hồ sơ đã được nộp lưu chính thức, Nam ngồi lại một mình trong phòng làm việc nhỏ, kiểm tra lần cuối bản sao lưu trữ trước khi đóng dấu hoàn tất. Anh mở tấm bản đồ tổng thể cấu trúc đã in màu, trải rộng trên bàn, đối chiếu từng đoạn với dữ liệu đo đạc gốc lưu trong máy tính.
Đến gần rìa bản đồ, nơi thể hiện đoạn cấu trúc tiếp tục kéo dài dưới khu dân cư, Nam nhận ra một khoảng trống nhỏ, nằm giữa hai đoạn dữ liệu đã được đo đạc kỹ, không khớp hoàn toàn về tọa độ như phần còn lại của bản đồ. Anh lấy thước kẻ, đo lại khoảng cách, rồi mở file dữ liệu gốc để đối chiếu, nhưng phần dữ liệu ứng với đúng vị trí đó chỉ để trống, không có số liệu nào được nhập vào.
Anh mang tấm bản đồ sang phòng bên cạnh, nơi người phụ trách lưu trữ dữ liệu kỹ thuật của đợt khảo sát đang sắp xếp lại các file cuối cùng trước khi đóng hồ sơ.
"Anh xem giúp tôi đoạn này, sao lại thiếu dữ liệu ở khúc này nhỉ?"
Người phụ trách nhìn vào vị trí Nam chỉ, lật lại vài trang ghi chú hiện trường, rồi gật đầu.
"À, đoạn đó chưa khảo sát được. Hôm cuối cùng máy quét bị trục trặc đúng đoạn ấy, tính quay lại đo bù nhưng lúc đó đã hết thời hạn bàn giao mặt bằng rồi."
"Sau này có khảo sát tiếp không?"
Người phụ trách lắc đầu, gấp lại tập ghi chú.
"Chắc phải chờ có công trình khác động đến khu đó, chứ giờ mặt bằng đã giao cho nhà thầu, đâu còn cách nào vào lại được nữa."
Nam gấp tấm bản đồ lại theo đúng nếp cũ, cất vào bìa hồ sơ, khóa lại bằng dây buộc, đặt lên kệ lưu trữ cùng những tập tài liệu khác của đợt khảo sát vừa kết thúc.
Khoảng trống nhỏ trên bản đồ, đúng bằng chiều rộng một đoạn ngắn dưới lớp bê tông vừa đổ móng mới, vẫn nằm nguyên đó, không một con số nào lấp đầy, không một ai còn cơ hội quay lại đo tiếp trong thời gian trước mắt.
Nam tắt đèn phòng làm việc, khép cửa lại, để lại tấm bản đồ nằm im trong bóng tối của kệ hồ sơ, cùng khoảng trống nhỏ vẫn chưa có lời giải, chờ một ngày nào đó, dưới một lớp bê tông khác, một chiếc bay khác lại chạm phải điều gì đó còn sót lại từ rất lâu trước.